તેભિગમ્ય મહાત્માનં મૈત્રાવરુણિમુત્તમમ્। અપ્રમત્તં તપોરાશિં કર્મભિઃ સ્વૈરનુષ્ઠિતૈઃ
તેઓએ મૈત્રાવરુણી મહાત્માને, જે ધ્યાનમાં અડગ અને તપસ્વી હતા, પોતાના કર્મોમાં લીન એવા મહાન ઋષિને જઈને મળ્યા.
દેવા ઊચુઃ। નહુષેણાભિતપ્તાનાં લોકાનાં ત્વં ગતિઃ પુરા। ભ્રંશિતશ્ચ સુરૈશ્વર્યાલ્લોકાર્થં લોકકંટકઃ
દેવોએ કહ્યું: પહેલાં જ્યારે નહુષથી જગત દુઃખી થયું ત્યારે તું જ બધાનું આશ્રય બન્યો હતો; અને જગતના હિત માટે તું દેવરાજ્ય પણ છોડ્યું, હે જગતના દુઃખહરણ.
ક્રોધાત્પ્રવૃદ્ધઃ સ મહાન્ભાસ્કરસ્ય નગોત્તમઃ। વચસ્તવાનતિક્રામન્વિન્ધ્યઃ શૈલો ન વર્ધતે
વિંધ્ય પર્વત, જે ગુસ્સાથી ફૂલ્યો હતો, એ તારા વચનને અવગણીને અને સૂર્યને અવગણીને વધવાનું બંધ કરી દીધું.
તમસાચ્છાદિતે લોકે મૃત્યુનાભ્યર્દિતાઃ પ્રજાઃ। ત્વામેવ નાથમાગમ્ય નિર્વૃતિં પરમાં ગતાઃ
જ્યારે આખું જગત અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું અને પ્રજાઓ મૃત્યુથી પીડાઈ રહી હતી, ત્યારે બધાએ તને જ રક્ષક માન્યો અને પરમ શાંતિ પામી.
અસ્માકં ભયભીતાનાં નિત્યમેવ ભવાન્ગતિઃ। તતસ્ત્વદ્ય પ્રયાચામસ્ત્વાં વરં વરદો હ્યસિ
અમે હંમેશા ભયભીત રહીએ છીએ ત્યારે તું જ અમારો આશ્રય છે; તેથી આજે અમે તને વર માંગીએ છીએ, કેમ કે તું વરદાતા છે.
ભીષ્મ ઉવાચ। કિમર્થં સહસા વિંધ્યઃ પ્રવૃદ્ધઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ મહામુને
ભીષ્મ કહે છે: વિંધ્ય પર્વત અચાનક ગુસ્સાથી કેમ વધવા લાગ્યો? મહાન ઋષિ, હું એ વાત વિગતે સાંભળવા ઈચ્છું છું.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। અદ્રિરાજં મહાશૈલં મેરું કનકપર્વતમ્। ઉદયેઽસ્તમયે ભાનુઃ પ્રદક્ષિણમવર્તત
પુલસ્ત્યએ કહ્યું: સૌનુ મહાન પર્વત, શિખરોના રાજા, સુવર્ણ જેવો મેરુ, જ્યારે સૂર્ય ઉગે છે કે અસ્ત જાય છે ત્યારે તેની ફરતે ફરતો રહે છે.
તં દૃષ્ટ્વા તુ તદા વિંધ્યઃ શૈલઃ સૂર્યમથાબ્રવીત્। યથા હિ મેરુર્ભવતા નિત્યશઃ પરિગમ્યતે
આ જોઈને, ત્યારે વિંધ્ય પર્વતે સૂર્યને કહ્યું: 'જેમ તમે મેરુની સતત પરિક્રમા કરો છો—'
પ્રદક્ષિણં ચ ક્રિયતે મામેવં કુરુ ભાસ્કર। એવમુક્તસ્તતઃ સૂર્યઃ શૈલેંદ્રં પ્રત્યભાષત
'અને તેની પરિક્રમા કરો છો, એ જ રીતે મારી પણ પરિક્રમા કરો, હે ભાસ્કર.' આવું કહેતાં, સૂર્યે પર્વતરાજને જવાબ આપ્યો.
નાહમાત્મેચ્છયા શૈલં કરોમ્યેનં પ્રદક્ષિણમ્। એષ માર્ગઃ પ્રદિષ્ટો મે યેનેદં નિર્મિતં જગત્
'હું મારી ઈચ્છાથી આ પર્વતની પરિક્રમા કરતો નથી. આ માર્ગ મને નિર્ધારિત થયો છે, જેના દ્વારા આ જગત રચાયું છે.'
એવમુક્તસ્તદા ક્રોધાત્પ્રવૃદ્ધઃ સહસાચલઃ। સૂર્યાચંદ્રમસોર્માર્ગં રોદ્ધુમિચ્છન્પરંતપ
આવી વાત સાંભળીને, પર્વત એકાએક ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને શત્રુઓને દહન કરનાર સૂર્ય-ચંદ્રના માર્ગને અટકાવવાનો ઇરાદો કર્યો.
તતો હિ દેવાઃ સહિતાસ્તુ સર્વે સેંદ્રાઃ સમાગમ્ય મહાદ્રિરાજમ્। નિવારયામાસુરથોત્પતંતં ન વૈ સ તેષાં વચનં ચકાર
પછી બધા દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, એકઠા થયા અને ઉછળતા મહાપર્વતરાજને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ તેણે એમના શબ્દોનું માન્યું નહીં.
તતો હિ જગ્મુર્મુનિમાશ્રમસ્થં તપસ્વિનાં ધર્મવતાં વરિષ્ઠમ્। અગસ્ત્યમત્યદ્ભુતદીપ્તવીર્યં તં ચાર્યમૂચુઃ સહિતાઃ સુરાસ્તે
પછી તેઓ મહાન તપસ્વી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા, અદ્ભુત તેજવાળા અગસ્ત્યના આશ્રમમાં ગયા; અને બધા દેવોએ સાથે મળીને તેમને વિનંતી કરી.
દેવા ઊચુઃ। સૂર્યાચંદ્રમસોર્માર્ગં નક્ષત્રાણાં ગતિં તથા। શૈલરાડાવૃણોત્યેષ વિંધ્યઃ ક્રોધવશાનુગઃ૧૫૦ 1.19.
દેવોએ કહ્યું: 'વિંધ્ય ગુસ્સામાં આવીને સૂર્ય-ચંદ્રના માર્ગને અને તારાઓની ગતિને પણ અટકાવે છે.'
તં નિવારયિતું શક્તો નાન્યઃ કશ્ચિન્મુનીશ્વર। તચ્છ્રુત્વા વચનં વિપ્રઃ સુરાણાં શૈલમભ્યગાત્
'હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેને રોકવાની તાકાત બીજામાં નથી.' દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળીને, ઋષિ પર્વત પાસે ગયા.
સોભિગમ્યાબ્રવીદ્વિંધ્યં સાદરં સમુપસ્થિતમ્। માર્ગમિચ્છામ્યહં દત્તં ભવતા પર્વતોત્તમ
તેઓ નજીક જઈને, હાજર વિંધ્યને આદરપૂર્વક કહ્યું: 'હે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે માર્ગ આપ્યો છે, એ મને જોઈએ છે.'
દક્ષિણામભિગંતાસ્મિ દિશં કાર્યેણ કેનચિત્। યાવદાગમનં મે સ્યાત્તાવત્ત્વં પ્રતિપાલય
'મારે કોઈ કામ માટે દક્ષિણ દિશામાં જવું છે. હું પાછો ન આવું ત્યાં સુધી, તમે રાહ જોવી.'
નિવૃત્તે મયિ શૈલેંદ્ર તતો વર્ધસ્વ કામતઃ। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। અદ્યાપિ દક્ષિણાદ્દેશાદ્વારુણિર્ન નિવર્તતે
'હે પર્વતરાજ, જ્યારે હું પાછો આવું, ત્યારે પછી તમારે ઇચ્છા મુજબ વધવું.' પુલસ્ત્યએ કહ્યું: આજેય દક્ષિણ પ્રદેશ અવિરત વરુણીથી ભરેલો છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથા વિન્ધ્યો ન વર્ધતે। અગસ્ત્યસ્ય પ્રભાવેણ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
આ બધું મેં તમને કહી દીધું—કેમ વિંધ્ય અગસ્ત્યની શક્તિથી વધતો નથી, જેમ તમે મને પૂછ્યું હતું.
કાલેયાસ્તુ યથા રાજન્સુરૈઃ સર્વૈર્નિષૂદિતાઃ। અગસ્ત્યદ્વારમાસાદ્ય તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
જેમ કાલેયો બધા દેવતાઓ દ્વારા અગસ્ત્યના દ્વાર પર પહોંચી નાશ પામ્યા, એ વાત પણ હવે હું તમને કહું છું, રાજા.
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા મૈત્રાવરુણિરબ્રવીત્। કિમર્થં સમુપાયાતા વરં મત્તઃ કિમિચ્છથ
દેવતાઓના શબ્દો સાંભળીને, મૈત્રાવરુણીએ કહ્યું: 'તમે શા માટે આવ્યા છો? મને શું આશીર્વાદ જોઈએ છે?'
એવમુક્તાસ્તદા તેન દેવાસ્તં મુનિમબ્રુવન્। ઇચ્છામ એકં વરમદ્ભુતં વયં પિબાર્ણવં દેવમુને મહાત્મન્
તેમના આ રીતે પૂછતાં, દેવોએ મુનિને કહ્યું: 'હે દેવમુનિ, હે મહાત્મા, અમને એક અદ્ભુત આશીર્વાદ જોઈએ છે—અમને મહાસમુદ્ર પીવા દો.'
એવં ત્વયેચ્છેમ કૃતે મહર્ષે મહાર્ણવં પીયમાનં સમગ્રમ્। તતો વિહન્યામ ચ સાનુબંધં કાલેયસંજ્ઞં સુરવિદ્વિષાં બલમ્
'હે મહર્ષિ, જો તમે આ કરો અને આખો મહાસાગર પી જાવ, તો પછી અમે દેવદ્રોહી એવા કાલેયો અને તેમના સંબંધીઓને નાશ કરીશું.'
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા તથેતિ મુનિરબ્રવીત્। કરિષ્યે ભવતાં કામં લોકાનાં સુખકારકમ્
દેવતાઓના શબ્દો સાંભળીને, મુનિએ કહ્યું: 'તથાસ્તુ. હું તમારો એ ઇચ્છિત કાર્ય કરીશ, જે સર્વ લોકોએ સુખ આપે છે.'
એવમુક્ત્વા તતોઽગચ્છત્સમુદ્રં નિધિમંભસામ્। તપઃસિદ્ધૈશ્ચ મુનિભિઃ સાર્ધં દેવૈશ્ચ સુવ્રત
આ રીતે કહ્યા પછી, તે મહાન પુરુષ તપસ્વી ઋષિઓ અને દેવતાઓ સાથે પાણીના ખજાનાં સમુદ્ર તરફ ગયા.
મનુષ્યોરગગંધર્વા યક્ષાઃ કિંપુરુષાસ્તથા। અનુજગ્મુર્મહાત્માનં દ્રષ્ટુકામાસ્તદદ્ભુતમ્
માનવો, સાપો, ગંધર્વો, યક્ષો અને કિમ્પુરુષો એ મહાત્માને, એ અદ્ભુત ઘટના જોવા માટે, પાછળથી ગયા.
તતોઽભ્યપશ્યત્સહિતઃ સમુદ્રં ભીમનિઃસ્વનમ્। નૃત્યંતમિવ ચોર્મીભિર્વલ્ગંતમિવ વાયુના
પછી તેઓએ મળીને ભયાનક ગર્જનાવાળો સમુદ્ર જોયો, જે તરંગોથી નૃત્ય કરતો અને પવનથી ઉછળતો જણાતો હતો.
હસંતમિવ ફેનૌઘૈઃ સ્ખલંતં કંદરેષુ ચ। નાનાગ્રાહસમાકીર્ણં નાનાદ્વિજગણૈર્યુતમ્
ફેનના ઢગલાંથી હસતો, નાળાઓમાં લપસી પડતો, વિવિધ જળચર પ્રાણીઓ અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલો એ સમુદ્ર દેખાતો હતો.
અગસ્ત્યસહિતા દેવાઃ સગંધર્વમહોરગાઃ। ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ સમાસેદુર્મહોદધિમ્
અગસ્ત્ય સાથે દેવતાઓ, ગંધર્વો, મહાન સાપો અને મહાન ભાગ્યશાળી ઋષિઓ એ મહાસમુદ્ર પાસે બેઠા.
સમુદ્રં સ સમાસાદ્ય વારુણિર્ભગવાનૃષિઃ। ઉવાચ સહિતાન્દેવાનૃષીંસ્તાંસ્તુ સમાગતાન્
સમુદ્ર પાસે પહોંચી, ભગવાન વારુણી ઋષિએ ત્યાં ભેગા થયેલા દેવતાઓ અને ઋષિઓને કહ્યું.