પુષ્કરે દુષ્કરં દાનં વાસશ્ચૈવ સુદુષ્કરઃ। બ્રાહ્મણો વેદવિદ્વાંસ્તુ ગત્વા વૈ જ્યેષ્ઠપુષ્કરં
પૂષ્કરમાં દાન કરવું મુશ્કેલ છે, અને ત્યાં રહેવું પણ બહુ કઠિન છે; જે બ્રાહ્મણ વેદજ્ઞ છે, તે જ્યેષ્ઠ પૂષ્કર જાય છે,
સ્નાનાદ્ભવેન્મોક્ષભાગી શ્રાદ્ધેન પિતૃતારકઃ। નામમાત્રોપિ યો વિપ્રો ગત્વા સંધ્યામુપાસતે
સ્નાનથી મુક્તિ મળે છે; શ્રાદ્ધથી પિતૃઓનું ઉદ્ધાર થાય છે; અને જે બ્રાહ્મણ માત્ર નામથી ત્યાં જઈ સંધ્યાની ઉપાસના કરે છે,
વર્ષાણિ દ્વાદશૈવેહ તેન સંધ્યા હ્યુપાસિતા। ભવેત્તુ નાત્ર સંદેહઃ પુરા પ્રોક્તં સ્વયંભુવા
જો તે અહીં બાર વર્ષ સુધી સંધ્યાની ઉપાસના કરે છે, તો તેમાં કોઈ શંકા નથી; આ સ્વયંભુએ પ્રાચીન સમયમાં કહ્યું છે.
સાવિત્રી કથિતો દોષઃ કુલે તસ્ય ન જાયતે। યા પત્ની દદતે ભર્તુઃ સંધ્યોપાસ્તિં કરિષ્યતઃ
સાવિત્રીનું દોષ તેના કુળમાં નથી આવે; જે પત્ની પતિને સંધ્યાની ઉપાસનામાં સહાય આપે છે,
કરકેણ તુ તામ્રેણ તોયં મુક્તા દિવં વ્રજેત્। બ્રહ્મલોકમનુપ્રાપ્ય તિષ્ઠતિ બ્રહ્મણો દિનં૫૦ 1.19.
તામડાના પાત્રથી પાણી છોડવાથી સ્વર્ગમાં જાય છે; બ્રહ્મલોકમાં પહોંચી, બ્રહ્માનો એક દિવસ ત્યાં રહે છે.
એકાકિના ગતેનાપિ સંધ્યા વંદ્યા યથાક્રમં। પૌષ્કરેણાથ તોયેન ભૃંગારે નિહિતેન તુ
એકલા જઈને પણ, સંધ્યાની ઉપાસના યોગ્ય રીતે કરવી જોઈએ; અને પૂષ્કરના પાણી લોખંડના પાત્રમાં રાખીને.
દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય ગાયત્ર્યા રાજસત્તમ। પિતૄણાં પરમા તૃપ્તિઃ ક્રિયતે દ્વાદશાબ્દિકી
દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરવાથી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પિતૃઓને બાર વર્ષ સુધી સર્વોત્તમ તૃપ્તિ મળે છે.
યુગસહસ્રં પિણ્ડેન શ્રાદ્ધેનાનન્ત્યમશ્નુતે। એતદર્થં હિ વિદ્વાંસઃ કુર્વંતે દારસંગ્રહં
શ્રાદ્ધ વિધિમાં પિંડ અર્પણ કરવાથી, પિતૃઓને હજારો યુગો સુધી અખૂટ પુણ્ય મળે છે; આ માટે જ વિદ્વાન લોકો પત્ની મેળવે છે.
તીર્થે ગત્ત્વા પ્રદાસ્યામઃ પિંડાન્વૈ શ્રાદ્ધપૂર્વકં। તેષાં પુત્રા ધનં ધાન્યમવિચ્છિન્ના ચ સંતતિઃ
પવિત્ર સ્થળે જઈને, શ્રાદ્ધ વિધિપૂર્વક પિંડ અર્પણ કરવું જોઈએ; તેમનાં પુત્રોને ધન, અનાજ અને વંશ અવિરત મળે છે.
ભવેદ્વૈ નાત્ર સંદેહ એતદાહ પિતામહઃ। તર્પયિત્વા પિતૄન્દેવાનગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્
આમાં કોઈ સંશય નથી, એવું પિતામહે કહ્યું છે; પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરી, અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
આશ્રમાનપિ તે વચ્મિ શૃણુષ્વૈકમના નૃપ। અગસ્ત્યેન કૃતશ્ચાત્ર આશ્રમો દેવસંમિતઃ
હું તને આશ્રમોની વાત પણ કહું છું, રાજા, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ; અહીં અગસ્ત્યે દેવતુલ્ય આશ્રમ સ્થાપ્યો હતો.
સપ્તર્ષીણાં પુરા ચાત્ર આશ્રમો દેવસમ્મતઃ। બ્રહ્મર્ષીણાં તથા ચાત્ર મનૂનાં પરમસ્તથા
અત્યારે અહીં સાત ઋષિઓનો, દેવો દ્વારા માન્ય આશ્રમ હતો; તેમજ બ્રહ્મઋષિઓ અને મનુઓનો શ્રેષ્ઠ આશ્રમ પણ અહીં હતો.
નાગાનાં ચ પુરી રમ્યા યજ્ઞપર્વતરોધસિ। અગસ્ત્યસ્ય મહારાજ પ્રભાવમમિતાત્મનઃ
યજ્ઞ પર્વતની પાદરે, નાગોની સુંદર નગરી છે; મહારાજા, અને અગસ્ત્યના અપરિમિત આત્માની અદભૂત શક્તિ પણ છે.
કથયામિ સમાસેન શૃણુ ત્વં સુસમાહિતઃ। પૂર્વં કૃતયુગે ભીષ્મ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ
હું તેની વાર્તા સંક્ષેપમાં કહું છું, તું સંપૂર્ણ ધ્યાનથી સાંભળ; પહેલા કૃતયુગમાં, ભીષ્મ, દાનવો યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થયા હતા.
કાલેયા ઇતિ વિખ્યાતા ગણાઃ પરમદારુણાઃ। તે તુ વૃત્રં સમાશ્રિત્ય દેવાન્હંતું સમુદ્યતાઃ
કાળેયા નામે ખૂબ જ ભયાનક દાનવો હતા; તેઓ વૃત્રને આશ્રય લઈને દેવતાઓને નાશ કરવા તૈયાર થયા.
તતો દેવાઃ સમુદ્વિગ્ના બ્રહ્માણમુપતસ્થિરે। કૃતાંજલીંસ્તુ તાન્સર્વાન્પરમેષ્ઠીત્યુવાચ હ
પછી દેવતાઓ ખૂબ જ ચિંતિત થઈ, બ્રહ્માને મળવા ગયા; બધાએ હાથે જોડીને પરમેશ્વરને વંદન કર્યું, અને તેમણે વાત કરી.
વિદિતં મે સુરાઃ સર્વં યદ્વઃ કાર્યં ચિકીર્ષિતં। તમુપાયં પ્રવક્ષ્યામિ યથા વૃત્રં વધિષ્યથ
હું બધું જાણું છું, દેવો, અને તમે શું કરવા ઈચ્છો છો; હું એ રીત કહું છું, જેથી તમે વૃત્રને મારી શકો.
દધીચિરિતિ વિખ્યાતો મહાનૃષિરુદારધીઃ। તં ગત્વા સહિતાસ્સર્વે વરં ચ પ્રતિયાચત
દધીચિ નામે મહાન ઋષિ છે, જે ઉદાર મનવાળા છે; તમે બધા સાથે જઈને, તેમને વર માંગો.
સ વો દાસ્યતિ ધર્માત્મા સુપ્રીતેનાંતરાત્મના। સ વાચ્યઃ સહિતૈઃ સર્વૈર્ભવદ્ભિર્જયકાંક્ષિભિઃ
એ ધર્મમય ઋષિ આનંદથી તમારે માંગેલું વર આપશે; તમે બધા, જે વિજય ઈચ્છો છો, તેમને મળીને વિનંતી કરો.
સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રયચ્છસ્વ ત્રૈલોક્યહિતકાંક્ષયા। સ શરીરં સમુત્સૃજ્ય સ્વાન્યસ્થીનિ પ્રદાસ્યતિ
ત્રણ લોકના કલ્યાણ માટે, તેમને પોતાના હાડકા આપવા વિનંતી કરો; તેઓ શરીર ત્યાગી પોતાના હાડકા આપશે.
તસ્યાસ્થિભિર્મહાઘોરં વજ્રં સંક્રિયતાં દૃઢં। મહચ્છત્રુહનં દિવ્યં તદસ્ત્રમશનિઃ સ્મૃતં
તેમના હાડકાંથી, એક ભયાનક અને મજબૂત વજ્ર બનાવો; એ દિવ્ય શસ્ત્ર, જે વિપક્ષીઓને નાશ કરે છે, વજ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
તેન વજ્રેણ વૈ વૃત્રં વધિષ્યતિ શતક્રતુઃ। એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં તસ્માત્સર્વં વિધીયતાં
એ વજ્રથી, શતક્રતુ વૃત્રને મારે છે; આ બધું મેં તમને કહ્યું છે, તેથી બધું એ પ્રમાણે કરો.
એવમુક્તાસ્તતો દેવા અનુજ્ઞાપ્ય પિતામહં। શતક્રતું પુરસ્કૃત્ય દધીચેરાશ્રમં યયુઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, દેવોએ પિતામહને વિદાય લીધી; શતક્રતુને આગળ રાખીને, દધીચિના આશ્રમ તરફ ગયા.
સરસ્વત્યાઃ પરે પારે નાનાદ્રુમલતાવૃતં। ષટ્પદોદ્ગીતનિનદૈરુદ્ઘુષ્ટં સામગૈરિવ
સરસ્વતીના પાર, વિવિધ વૃક્ષો અને લતાથી ઢંકાયેલું, જ્યાં મધમાખીઓની ગુંજનથી, સામગાન જેવી ધ્વનિ ગુંજતી હતી.
પુંસ્કોકિલરવોન્મિશ્રં જીવં જીવકનાદિતમ્। મહિષૈશ્ચ વરાહૈશ્ચ સૃમરૈશ્ચમરૈરપિ
પુરુષ કોયલ અને જીવક પક્ષીઓની ટહુક સાથે જીવંત પ્રાણીઓના અવાજ મળીને, ભેંસ, વરાહ, હરણ અને ચમર જેવા પ્રાણીઓ પણ ત્યાં હતા.
તત્રતત્રાનુચરિતૈઃ શાર્દૂલભયવર્જિતૈઃ। કરેણુભિર્વારણૈશ્ચ પ્રભિન્નકરટામુખૈઃ
અહીં-ત્યાં, વાઘથી ડરતા નહીં એવા હાથી અને દંતાળીઓ, ખુલ્લા સુંડ અને મોઢા સાથે, નિરભય ભટકતા હતા.
સ્વરોદ્ગારૈશ્ચ ક્રીડદ્ભિઃ સમંતાદનુનાદિતં। સિંહવ્યાઘ્રૈર્મહાનાદં નદદ્ભિરનુનાદિતં
આ વિસ્તાર રમતાં પ્રાણીઓના અવાજ અને સિંહ તથા વાઘના ગર્જનાથી四દિશામાં ગુંજી ઉઠ્યો હતો.
મયૂરૈશ્ચાપિ સંલીનૈર્ગુહાકંદરવાસિભિઃ। તેષુ તેષુ ચ કુંજેષુ નાદિતં સુમનોરમં
મયૂર પણ, ગુફા અને પર્વતની ખીણોમાં છુપાયેલા, એ કુંજોમાં પોતાના મોહક અવાજથી ગુંજાવ્યા હતા.
ત્રિવિષ્ટપસમપ્રખ્યં દધીચ્યાશ્રમમાગમન્। તત્રાપશ્યન્દધીચિં તં દિવાકરસમપ્રભમ્
જેમ સ્વર્ગની સમાન તેજસ્વી દધીચિનું આશ્રમ, ત્યાં પહોંચીને તેઓએ દધીચિને સૂર્ય સમાન પ્રકાશિત જોઈયો.
જાજ્વલ્યમાનં વપુષા યથા લક્ષ્મ્યા ચતુર્ભુજમ્। તસ્ય પાદૌ સુરા રાજન્નભિવંદ્ય પ્રણમ્ય ચ। અયાચંત વરં સર્વે યથોક્તં પરમેષ્ઠિના
ચમકતા તેજથી, ચાર ભુજાવાળા અને લક્ષ્મી જેવો, દેવોએ રાજા, દધીચિના પગે વંદન કરી, પ્રણામ કર્યા અને બ્રહ્માના કહે્યા મુજબ સૌએ ઈચ્છિત વર માંગ્યા.