બુભુક્ષિતેન ચાત્યંતં નિષિદ્ધેન ચ સર્વતઃ । તત્સાહસં તદા દૃષ્ટ્વા ભક્તિં કીર્ત્તિમુખસ્ય ચ
અતિશય ભૂખ અને સર્વત્ર મનાઈ થતાં, એ સાહસ અને કીર્તિમુખની ભક્તિ જોઈને,
તમુવાચેશ્વરઃ પ્રીતઃ પ્રાસાદે તિષ્ઠ મે સદા । ત્વચ્ચિત્તરહિતો યશ્ચ ભવિષ્યતિ મમાલયે
ભગવાન પ્રસન્ન થઈ કહ્યું: 'મારા મંદિરમાં હંમેશા રહે; જે મારા ધામમાં તારી યાદ વગર રહેશે—'
સ પતિષ્યતિ શીઘ્રં હીત્યુક્તઃ સોંઽતર્હિતોઽભવત્ । શંભોર્મૂધ્નિ તદા દેવા વવૃષુઃ પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ
'તે ઝડપથી પતન કરશે,' એમ કહી, તે અદૃશ્ય થઈ ગયો; એ સમયે દેવોએ શંભુના માથા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરી.
એવમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા સભાયાં તુ ત્રિશૂલિનઃ । સ્વર્ભાનુરપિ દેવેશં પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્મિતઃ
ત્રિશૂલીની સભામાં એવું અદભુત દૃશ્ય જોઈને, સ્વર્ભાનુ પણ આશ્ચર્યથી ફરી દેવોના સ્વામીને સંબોધન કર્યો.
સ્પૃશંતિ ત્વાં કથં ભાવં સ્વાધીનં યોગિનં બલાત્ । ઇંદ્રિયૈઃ પૂજ્યસે ત્વં હિ પ્રાપ્યોઽયં વિષયૈઃ કથમ્
'ભવ, યોગીઓ જે સ્વાધીન છે, તેમને તું કેવી રીતે ઇન્દ્રિયોથી સ્પર્શાય છે? તું ઇન્દ્રિયોથી પૂજાય છે, પણ વિષયોથી તને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય?'
બ્રાહ્માદિલોકપાલાનાં પૂજાં ગૃહ્ણાસિ સર્વતઃ । ન ત્વં પશ્યસિ કં દેવં ત્વં પૂજયસિ કંચન
'બ્રહ્મા સહિત બધા લોકપાલોની પૂજા તું સ્વીકારે છે; પણ તું કોઈ દેવને જોઈ નથી, કોઈની પૂજા પણ નથી કરતો.'
ઈશ્વરોઽસિ કથં લોકે ભિક્ષાભોજી પ્રતિષ્ઠિતઃ । સંગોપયસિ યોગીન્દ્ર ગૌરીં રમ્યાં પ્રયચ્છ મે
'તુ ભગવાન હોવા છતાં દુનિયામાં ભિક્ષા માટે સ્થાયી છે, યોગીઓના સ્વામી, તું ગૌરીને છુપાવે છે—મને એ સુંદર ગૌરી આપે.'
સ્કંદલંબોદરાભ્યાં ત્વં પુત્રાભ્યાં સહિતોઽધુના । ભિક્ષાપાત્રં ગૃહીત્વા તુ ભ્રમ નિત્યં ગૃહેગૃહે
'હવે, તારા પુત્રો સ્કંદ અને લંબોદર સાથે, ભિક્ષાપાત્ર લઈ, હંમેશા ઘર-ઘર ભટક.'
એવં બહુવિધં તત્ર રાહુરાહેશ્વરં પ્રતિ । ભગવાનપિ તચ્છ્રુત્વા નોત્તરં કિંચિદબ્રવીત્
એ રીતે, ત્યાં રાહુએ ભગવાનને અનેક રીતે કહ્યું; પણ ભગવાને એ સાંભળીને કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
અથેશં મૌનિનં ત્યક્ત્વા રાહુર્નંદિનમબ્રવીત્ । ત્વ મંત્રી હ્યસિ સેનાનીર્વિકટાનન બિંબધૃક્ 6.10.
પછી, મૌન ભગવાનને છોડીને, રાહુએ નંદીને કહ્યું: 'તું મંત્રી અને સેના-પતિ છે, વિકટ ચહેરાવાળો, ચિહ્ન ધારણ કરનાર.'
એવમાચરિત ભ્રષ્ટં ત્વં શિક્ષયિતુમર્હસિ । નોચેદ્રોષેણેંદ્ર ઇવ પતિષ્યતિ રણે હતઃ
આ રીતે તું ખોટું વર્તન કર્યું છે, તને શીખવાડવું જરૂરી છે; નહીં તો, ગુસ્સામાં, તું યુદ્ધમાં ઇન્દ્રની જેમ મારાઈને પડી જશે.
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય નંદી વિજ્ઞાપ્ય ચેશ્વરમ્ । ભ્રૂસંજ્ઞયૈવ સ તદા મતમાજ્ઞાય શૂલિનઃ
આ શબ્દો સાંભળી, નંદીએ ભગવાનને જાણ કરી; અને માત્ર ભમ્મરાવટથી જ, તે શૂલીધારીની ઈચ્છા સમજાઈ ગઈ.
સંપૂજ્ય પ્રેષયામાસ રાહું નંદી ગણાગ્રણીઃ । અથ જાલંધરં ગત્વા કથયામાસ વિસ્તરાત્ । સ્વર્ભાનુસ્તસ્ય વૃત્તાંતં ગૌરીરૂપં મનોહરમ્
વિનમ્રતા દર્શાવી, ગણા વડા નંદીએ રાહુને મોકલ્યો; પછી જાલંધર પાસે જઈ, સ્વર્ભાનુ અને ગૌરીના મનમોહક રૂપ વિશે બધું વિગતે કહ્યું.
નારદઉવાચ- નારાયણસ્તદા દેવો જટાવલ્કલધાર્યથ । દ્વિતીયોઽનુચરસ્તસ્ય હ્યાયયૌ ફલહસ્તવાન્
નારદે કહ્યું: ત્યારે નારાયણ ભગવાન જટાવલ્કલ પહેરીને હતા; તેમનો બીજો અનુચર ફળ હાથમાં લઈને આવ્યો.
તૌ દૃષ્ટ્વા સ્મરદૂતી સા વિલલાપ મૃગેક્ષણા । તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પ્રોચતુસ્તાં ચ તાવુભૌ
એ બંનેને જોઈ, કામદૂત, જેનું દૃષ્ટિ મૃગની જેમ હતું, દુ:ખી થઈ; તેના શબ્દો સાંભળી, એ બંનેએ એને કહ્યું.
ભયં મા ગચ્છ કલ્યાણિ ત્વામાવાં ત્રાતુમાગતૌ । વને ઘોરે પ્રવિષ્ટાસિ કથં દુષ્ટનિષેવિતે
કાંઈ ડર ન કર, શુભે; અમે તને બચાવવા આવ્યા છીએ. તું કેવી રીતે આ ભયાનક, દુષ્ટોથી ભરેલા વનમાં આવી?
એવમાશ્વાસ્ય તાં તન્વીં રાક્ષસં પ્રાહ માધવઃ । મુંચેમામધમાચાર મૃદ્વંગીં ચારુહાસિનીમ્
આ રીતે એ પાતળી સ્ત્રીને આશ્વાસન આપીને, માધવે રાક્ષસને કહ્યું: 'આ નમ્ર અંગવાળી, સુંદર હાસ્યવાળી સ્ત્રીને તારા ખરાબ વર્તનમાંથી મુક્ત કર.'
રેરે મૂર્ખ દુરાચાર કિં કર્તું ત્વં વ્યવસ્થિતઃ । સર્વસ્વં લોકનેત્રાણામાહારં કર્તુમુદ્યતઃ
રે મૂર્ખ, દુર્વૃત્ત, તું શું કરવા ઈચ્છે છે? શું તું દુનિયાના બધા આંખોને તારા ખોરાક બનાવવાનો ઈરાદો રાખે છે?
ભવ પુણ્યપ્રભાવેયં હંસ્યેતાં મંડનં ભુવઃ । અદ્યલોકં નિરાલોકં કંદર્પં દર્પવર્જિતમ્
પુણ્યના પ્રભાવથી, આ ધરતીનો શણગાર દૂર થવો જોઈએ; આજે વિશ્વ પ્રકાશ વિના રહે, અને કામનો અહંકાર તૂટે.
કરિષ્યસ્યધુના ત્વં ચ હત્વા વૃંદારિકાં વને । તસ્માદિમાં વિમુંચાશુ સુખપ્રાસાદદેવતામ્
હવે તું વનમાં વૃંદાને મારીને કામ કરશે; એટલે, આ સુખના મહેલની દેવીને તરત મુક્ત કર.
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં રાક્ષસઃ કુપિતોઽબ્રવીત્ । સમર્થસ્ત્વં યદિ તદા મોચયાદ્યૈવ મત્કરાત્
હરિના શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસ ગુસ્સામાં બોલ્યો: 'જો તું સક્ષમ છે, તો આજે જ એને મારા હાથમાંથી મુક્ત કર.'
ઇત્યુક્તમાત્રે વચને માધવેન ક્રુધેક્ષિતઃ । પપાત ભસ્મસાદ્ભૂતસ્ત્યક્ત્વા વૃંદાં સુદૂરતઃ
માધવે એ શબ્દો બોલતાં જ, રાક્ષસના ક્રોધભર્યા દૃષ્ટિથી, એ બળીને રાખ થઈ ગયો અને વૃંદાને દૂર છોડી.
અથોવાચ પ્રમુગ્ધા સા માયયા જગદીશિતુઃ । કસ્ત્વં કારુણ્યજલધિર્યેનાહમિહ રક્ષિતા
પછી, જગતના સ્વામીની માયાથી અચંબિત થઈ, એ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'તમે કોણ છો, દયાનો સાગર, જેણે મને અહીં રક્ષી?'
શારીરં માનસં દુઃખં સતાપં તપસાં નિધે । ત્વયા મધુરયા વાચા હૃતં રાક્ષસનાશનાત્
મારા શરીર અને મનના દુ:ખ, તપસ્વીઓના બળતરા, તારી મધુર વાણી અને રાક્ષસના નાશથી દૂર થઈ ગયા છે.
તવાશ્રમે તપઃ સૌમ્ય કરિષ્યામિ તપોધન
તારા આશ્રમમાં, સૌમ્ય, હું તપ કરીશ, તપનો ખજાનો.
તાપસ ઉવાચ- ભરદ્વાજાત્મજશ્ચાહં દેવશર્મેતિ વિશ્રુતઃ । વિહાય ભોગાનખિલાન્વનં ઘોરમુપાગતઃ
તપસ્વીએ કહ્યું: 'હું ભરદ્વાજનો પુત્ર, દેવશર્મન તરીકે પ્રસિદ્ધ છું; બધા ભોગો છોડીને આ ભયાનક વનમાં આવ્યો છું.'
અનેન બટુનાસાર્ધં મમ શિષ્યેણ કામગાઃ । બહુશઃ સંતિ ચાન્યેઽપિ મચ્છિષ્યાઃ કામરૂપિણઃ
'આ બટુનાસ સાથે, મારા શિષ્ય, પ્રેમીઓ અહીં છે; અને ઘણા બીજા પણ છે, મારા શિષ્યો, જે ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે.'
ત્વં ચેન્મમાશ્રમે સ્થિત્વા ચિકીર્ષસિ તપઃ શુભે । એહિ રાજ્ઞ્યપરં યામો વનં દૂરસ્થિતં યતઃ
'જો તું મારા આશ્રમમાં રહીને તપ કરવું ઈચ્છે છે, શુભે, તો આવ, આપણે બીજા વનમાં જઈએ, કારણ કે આ સ્થળ રાજાથી દૂર છે.'
ઇત્યુક્ત્વા રાજપત્નીં તાં યયૌ પ્રાચીં દિશં હરિઃ । વનં પ્રેતપિશાચાઢ્યં મંદગત્યા નરાધિપ
આ રીતે રાજપત્નીને કહીને હરિ પૂર્વ દિશામાં ચાલ્યા ગયા; રાજા ધીમે પગલે ભૂતો અને પ્રેતોથી ભરેલા જંગલમાં પ્રવેશ્યા.
વૃંદારિકાશ્રુપૂર્ણાક્ષી તસ્ય પૃષ્ઠાનુગા યયૌ । સ્મરદૂતી ચ તત્પૃષ્ઠે માં પ્રતીક્ષેતિ વાદિની
વૃંદાના આંખોમાંથી અશ્રુઓ વહેતા હતા, તે રાજાને પાછળથી અનુસરી રહી હતી; અને પ્રેમદૂત પણ પાછળથી ચાલતી હતી, કહેતી હતી: 'મારી રાહ જો.'