યત્પાપં લુબ્ધકાનાં તુ મ્લેચ્છાનાં ગરદાયિનામ્। તેન પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ
જો હું પાછો ન આવું તો, શિકારી, મ્લેચ્છ અથવા ઝેર આપનારા જેવું પાપ મને લાગો.
ગોષુ વિઘ્નાંશ્ચ યે કુર્યુઃ સ્વપંતીં તાડયંતિ ચ। તેન પાપે નલિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ
જો હું પાછો ન આવું તો, જે ગાયોને દુઃખ આપે છે અથવા ઊંઘતા લોકોને મારે છે, તેમનું પાપ મને લાગો.
સકૃદ્દત્વા તુ યઃ કન્યાં દ્વિતીયે દાતુમિચ્છતિ। તસ્ય પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ
જો હું પાછો ન આવું તો, જે એકવાર દીકરીનું વિવાહ કરીને ફરી બીજાને આપે છે, એનું પાપ મને લાગો.
યસ્ત્વનર્હાન્બલીવર્દાન્વિષમે વાહયેત્પુમાન્। કથાયાં કથ્યમાનાયાં વિઘ્નં કારયતે તુ યઃ
કે જે માણસ અયોગ્ય બળદોને ભાર ખેંચાવે છે, અથવા વાર્તા ચાલતી હોય ત્યારે વિઘ્ન કરે છે,
તેન પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ। ગૃહે યસ્યાગતં મિત્રં નિરાશં પ્રતિગચ્છતિ
જો હું પાછો ન આવું તો, એ પાપ મને લાગો; અથવા કોઈના ઘરમાં મિત્ર આવે અને નિરાશ થઈ પાછો જાય તો પણ.
તસ્ય પાપેન લિપ્યેહં યદ્યહં નાગમે પુનઃ। ઇત્યેતૈઃ પાતકૈર્ઘોરૈરાગમિષ્યામ્યહં પુનઃ
જો હું પાછો ન આવું તો, એ પાપ મને લાગો; આ બધાં ભયાનક પાપોનું શપથ લઈને હું જરૂર પાછો આવીશ.
બુધ્વા સંપ્રત્યયં દ્વીપી પુનર્વચનમબ્રવીત્। વ્યાઘ્ર ઉવાચ। સંજાતઃ પ્રત્યયોસ્માકં શપથૈર્ધેનુકે તવ
આ વિશ્વાસભર્યા શબ્દો સાંભળી વાઘે ફરી કહ્યું: હે ધેનુક, તારા આ શપથોથી અમારો વિશ્વાસ થયો છે.
કદાચિન્મન્યસે ગત્વા મૂર્ખોયં વંચિતો મયા। અત્રાપિ કેચિદ્વક્ષ્યંતિ શપથે નાસ્તિ પાતકમ્
ક્યારેક જો તને લાગે કે, 'આ મૂર્ખ ગયો અને મને છેતરી ગયો', તો પણ કેટલાક કહેશે કે શપથમાં પાપ નથી.
કામિનીષુ વિવાહેષુ ગવાં મુક્તૌ તથૈવ ચ। પ્રાણત્યાગે સમુત્પન્ને શ્રદ્ધાતવ્યં ન ચ ત્વયા
સ્ત્રીઓના મામલામાં, લગ્નમાં, ગાયોને મુક્ત કરવાના સમયે અને જીવ છોડતી વેળાએ, તું ક્યારેય વિશ્વાસ રાખીશ નહીં.
લોકેસ્મિન્નાસ્તિકાઃ કેચિન્મૂર્ખાઃ પંડિતમાનિનઃ। ભ્રામયિષ્યંતિ તે ચિત્તં ચક્રારૂઢમિવ ક્ષણાત્
આ દુનિયામાં કેટલાક નાસ્તિક અને મૂર્ખ લોકો છે, જે પોતાને બુદ્ધિશાળી માને છે; એ લોકો તારા મનને પળભરમાં ભટકાવી દેશે, જાણે કોઈએ ચક્કા પર ચઢાવી દીધું હોય.
કુતર્કહેતુવૃત્તાંતૈરજ્ઞાનાવૃતચેતસઃ। મોહયંતિ નરાઃ ક્ષુદ્રા આગમાનવિશારદાઃ
કુટર્ક અને ખોટી વાતોથી, અજ્ઞાનથી ઢંકાયેલા મનવાળા નાના મનના લોકો, જે શાસ્ત્રોમાં નિપુણ નથી, એ લોકો બીજાને ભટકાવે છે.
અતથ્યાન્યપિ તથ્યાનિ દર્શયંત્યતિપેશલાઃ। સમે નિમ્નોન્નતાનીવ ચિત્રકર્મવિદો જનાઃ
ઘણા ચાલાક લોકો ખોટું પણ સાચું દેખાડે છે, જેમ ચિત્રકલા જાણનારા સમાન વસ્તુઓ ઊંચી કે નીચી દેખાડે છે.
પ્રાયઃ કૃતાર્થો લોકોયં મન્યતે નોપકારિણમ્। વત્સઃ ક્ષીરક્ષયં દૃષ્ટ્વા પરિત્યજતિ માતરમ્
મોટાભાગે લોકો પોતાનું કામ પતાવી લે પછી ઉપકારકને ભૂલી જાય છે; જેમ વાછરડો દૂધ ખૂટી જાય પછી પોતાની માતાને છોડે છે.
ન તં પશ્યામિ લોકેસ્મિન્કૃતે પ્રતિકરોતિ યઃ। સર્વસ્ય હિ કૃતાર્થસ્ય મતિરન્યા પ્રવર્તતે
હું આ દુનિયામાં એવો કોઈને નથી જોયો, જે ઉપકારનું બદલું આપે; કારણ કે જ્યારે કોઈને જે જોઈએ તે મળી જાય, ત્યારે તેનું મન બીજે જવા લાગે છે.
ઋષિદેવાસુરનરૈઃ શપથાઃ કાર્યસિદ્ધયે। કૃતાઃ પરસ્પરં પૂર્વં તાન્ન મન્યામહે વયમ્
પહેલાં ઋષિ, દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોએ કામ સિદ્ધ કરવા માટે શપથ લીધા હતા, પણ હવે અમે એનું કોઈ મૂલ્ય માનતા નથી.
સત્યેનાપિ શપેદ્યસ્તુ દેવાગ્નિગુરુસન્નિધૌ। તસ્ય વૈવસ્વતો રાજા ધર્મસ્યાર્દ્ધં નિકૃંતતિ
જો કોઈ દેવ, અગ્નિ કે ગુરુની હાજરીમાં સત્ય બોલીને પણ શપથ કરે, તો યમરાજ એના ધર્મના અડધા ફળને કાપી નાખે છે.
મા તે બુદ્ધિર્ભવેદેવં શપથૈરેષ વંચિતઃ। ત્વયૈવ દર્શિતં સર્વં યથેષ્ટં કુરુ સાંપ્રતં
એવા શપથોથી તારો મન ભટકે નહીં; તું પોતે બધું જોઈ લીધું છે—હવે જે તારે મન હોય એ કર.
નંદોવાચ। એવમેવ મહાસાધો કસ્ત્વાં વંચયિતું ક્ષમઃ। આત્મૈવ વંચિતસ્તેન યઃ પરં વંચયિષ્યતિ
નંદે કહ્યું: હા મહાન સાધુ, તને કોણ છેતરાવી શકે? જે બીજાને છેતરાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, એ પોતાને જ છેતરાવે છે.
દ્વીપ્યુવાચ। ધેનુકે પશ્ય ગચ્છ ત્વં પુત્રકં પુત્રવત્સલે। પાયયિત્વા સ્તનં વત્સમવલિહ્ય ચ મૂર્દ્ધનિ
વાઘે કહ્યું: ગાય, તું જઈને તારા વાછરડાને જોઈ આવ, તું તો સંતાનપ્રેમી છે; તેને તારા સ્તનનું દૂધ પીવા દે અને તેના માથા પર ચાટ.
માતરં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સખીસ્વજનબાંધવાન્। સત્યમેવાગ્રતઃ કૃત્વા શીઘ્રમાગમનં કુરુ
માતા, ભાઈ, સખી અને સગા-સંબંધીઓને જોઈને, સત્યને આગળ રાખીને, તું જલદી પાછી આવ.
એવં સા શપથં કૃત્વા ધેનુર્વૈ સત્યવાદિની। અનુજ્ઞાતા મૃગેંદ્રેણ પ્રયાતા પુત્રવત્સલા
આ રીતે શપથ કરીને, સત્ય બોલનારી ગાયને વાઘે જવા દીધી, અને પોતાના વાછરડાના પ્રેમથી ભરેલી ગાય ત્યાંથી નીકળી.
અશ્રુપૂર્ણમુખીદીના વેપમાના સુદુઃખિતા। હંભારવં પ્રમુંચંતી પતિતા શોકસાગરે
એ ગાયનું મુખ આંસુથી ભીંજાઈ ગયું, દુઃખી અને ધ્રૂજતી હતી, અને ઊંડો રણકાર છોડી, શોકના સાગરમાં ડૂબી ગઈ.
કરીવ ચરણગ્રાહં ગૃહીતઃ સલિલાશયે। અશક્તા સ્વપરિત્રાણે વિલપંતી મુહુર્મુહુઃ
જેમ હાથી પગમાં ફસાઈને પાણીના ખાડામાં પડી જાય અને પોતાને બચાવી ન શકે, તેમ એ ગાય વારંવાર દુઃખથી રડતી રહી.
સા તત્ર ગોકુલં પ્રાપ્તા હરિન્નદ્યાસ્તટે સ્થિતમ્। શ્રુત્વા વત્સં તુ ક્રોશંતં પર્યધાવત સંમુખી
એ ગાય સુવર્ણ નદીના કાંઠે આવેલા ગૌશાળામાં પહોંચી; વાછરડાની રડવાની અવાજ સાંભળી, સીધી તેની પાસે દોડી ગઈ.
ઉપસૃપ્ય ચ તં બાલં બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણમ્। સંપ્રાપ્ય માતરં વત્સઃ શંકિતઃ પરિપૃચ્છતિ
તે બાળક પાસે જઈને, જેના આંખોમાં આંસુ ભરાયા હતા, વાછરડાએ માતાને મળીને, ભયભીત થઈને પૂછ્યું.
ન તે પશ્યામ્યહં સ્વાસ્થ્યં ધૈર્યં નૈવાદ્ય લક્ષયે। ઉદ્વિગ્ના ચાપિ તે દૃષ્ટિર્ભીતા ચાતીવ લક્ષ્યસે
મારે તારી અંદર શાંતિ દેખાતી નથી, આજે તું ધીરજ પણ રાખતી નથી; તારી નજર ચિંતિત છે અને તું બહુ ડરી ગયેલી લાગે છે.
નન્દોવાચ। પિબ પુત્ર સ્તનં મેદ્ય કારણં યદિ પૃચ્છસિ। અશક્તાહં તવાખ્યાતું કુરુ તૃપ્તિં યથેપ્સિતામ્
નંદાએ કહ્યું: બેટા, તું આ પોષક દૂધ પી લે. જો તું કારણ પૂછે છે તો હું કહી શકતી નથી. તને જેટલું મન થાય તેટલું પી ને તૃપ્ત થા.
અપશ્ચિમં તુ તે પુત્ર દુર્લભં માતૃદર્શનમ્। એકાહમદ્ય મે પીત્વા પ્રભાતે કસ્ય પાસ્યસિ
પણ, બેટા, આ તારો છેલ્લો અને દુર્લભ અવસર છે તારી માતાને જોવા માટે. આજે દૂધ પીશ, તો સવારે કોની પાસે જઈને દૂધ પીશે?
ત્વાં ત્યક્ત્વા પુત્ર ગંતવ્યં શપથૈરાગતા હ્યહમ્। ક્ષુત્ક્ષામસ્ય ચ વ્યાઘ્રસ્ય દાતવ્યમાત્મજીવિતમ્
મારા બેટા, હવે તો મને તને છોડીને જવું જ પડશે, કારણ કે મેં પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. ભૂખ્યા અને તરસેલા વાઘને મારું જીવન આપવું પડશે.
નંદાયાશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા વત્સો વચનમબ્રવીત્। વત્સ ઉવાચ। અહં તત્ર ગમિષ્યામિ યત્ર ત્વં ગંતુમિચ્છસિ
નંદાના શબ્દો સાંભળી વાછરાડાએ કહ્યું: હું ત્યાં જ જઈશ જ્યાં તું જવું ઈચ્છે છે.