કિમેભિસ્તે વરાકૈશ્ચ અદિતેર્ગર્ભસંભવૈઃ। દૈવતૈર્નિહતૈઃ સર્વૈઃ પરાભૂતૈશ્ચ સર્વદા
આ અદિતીથી જન્મેલા દેવતાઓ, જે હંમેશા અમારે હાર્યા અને માર્યા જાય છે, એનો અમને શું ફાયદો છે?
પિતામહોસિ સર્વેષામસ્માકં દૈવતૈઃ સહ। તવ યજ્ઞસમાપ્તૌ ચ પુનરસ્માસુ દૈવતૈઃ
તમે બધા અને દેવતાઓના પણ પિતામહ છો; તમારા યજ્ઞ પૂરા થયા પછી દેવતાઓ ફરીથી અમારે પાછા આવે.
શ્રિયં પ્રતિ વિરોધશ્ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ। ઇદાનીં પ્રેક્ષણં કુર્મઃ સહિતાઃ સર્વદાનવૈઃ
શ્રીમાં અવશ્ય જ વિવાદ થશે; હવે અમે બધા દાનવો સાથે મળીને માત્ર જોતા રહીશું.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। સગર્વં તુ વચસ્તેષાં શ્રુત્વા દેવો જનાર્દનઃ। શક્રેણ સહિતઃ શંભુમિદમાહ મહાયશાઃ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: દાનવોના ઘમંડભર્યા શબ્દો સાંભળીને, મહાન યશવંત જનાર્દન દેવ શક્ર સાથે શંભુને આ રીતે બોલ્યા.
વિઘ્નં પ્રકર્તું વૈ રુદ્ર આયાતા દનુપુંગવાઃ। બ્રહ્મણામંત્રિતાશ્ચેહ વિઘ્નાર્થં પ્રયતંતિ તે
રુદ્ર સાથે દાનવો અહીં અવરોધ લાવવા આવ્યા છે; બ્રહ્માએ તેમને બોલાવ્યા છે, અને તેઓ યજ્ઞમાં વિઘ્ન લાવવા પ્રયત્ન કરે છે.
અસ્માભિસ્તુ ક્ષમાકાર્યા યાવદ્યજ્ઞઃ સમાપ્યતે। સમાપ્તે તુ ક્રતાવસ્મિન્યુદ્ધં કાર્યં દિવૌકસાં
યજ્ઞ પૂરો થાય ત્યાં સુધી અમારે ધીરજ રાખવી જોઈએ; યજ્ઞ પૂરો થયા પછી દેવતાઓએ યુદ્ધ કરવું.
યથાનિર્દાનવા ભૂમિસ્તથા કાર્યં ત્વયા વિભો। જયાર્થં ચેહ શક્રસ્ય ભવતા ચ મયા સહ
હે મહાન, તમે એ રીતે કામ કરો કે ભૂમિ દાનવોમાંથી મુક્ત થાય, અને શક્રના વિજય માટે, તમે અને હું સાથે મળીને પ્રયત્ન કરીએ.
દ્વિજાનાં પરિવેષ્ટારો મરુતઃ પરિકલ્પિતાઃ। દાનવાનાં ધનં યચ્ચ ગૃહીત્વા તદ્યજામહે
મરુતો દ્વિજોની સેવા માટે નિમાયા છે; દાનવોની સંપત્તિ લઈ, આપણે તેને યજ્ઞમાં અર્પણ કરીશું.
અત્રાગતેષુ વિપ્રેષુ દુઃખિતેષુ જનેષ્વિહ। વ્યયં તસ્ય કરિષ્યામો દાસભાવે નિવેશિતાઃ
જ્યારે બ્રાહ્મણો અહીં આવે અને લોકો દુઃખી હોય, ત્યારે અમે દાસ બનીને તેની હાનિ લાવશું.
વદંતમેવં તં વિષ્ણું બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્। એતે દનુસુતાઃ ક્રુદ્ધા યુષ્માકં કોપનેપ્સિતાઃ
વિષ્ણુ આ રીતે બોલતા હતા ત્યારે બ્રહ્માએ કહ્યું: દાનુના પુત્રો ગુસ્સામાં છે અને તમારો ક્રોધ ઉકેરવા ઈચ્છે છે.
ભવતા ચ ક્ષમા કાર્યા રુદ્રેણ સહ દૈવતૈઃ। કૃતે યુગાવસાને તુ સમાપ્તિં ચક્રતૌ ગતે
તમે રુદ્ર અને દેવતાઓ સાથે ધીરજ રાખો; યજ્ઞ અને યુગના અંતે, પછી કાર્ય કરો.
મયા ચ પ્રેષિતા યૂયમેતે ચ દનુપુંગવાઃ। સંધિર્વા વિગ્રહો વાપિ સર્વૈઃ કાર્યસ્તદૈવ હિ
હું તમને અને દાનવોને મોકલ્યા છે; શાંતિ કે વિવાદ, જે પણ હોય, ત્યારે બધા એ પ્રમાણે કામ કરે.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। પુનસ્તાન્દાનવાન્બ્રહ્મા વાક્યમાહ સ્વયંપ્રભુઃ। દાનવૈર્ન વિરોધોત્ર યજ્ઞે મમ કથંચન
પુલસ્ત્યે કહ્યું: પછી બ્રહ્માએ દાનવોને કહ્યું: 'મારા યજ્ઞમાં દેવતાઓ સાથે કોઈ વિવાદ ન હોવો જોઈએ.'
મૈત્રભાવસ્થિતા યૂયમસ્મત્કાર્યે ચ નિત્યશઃ। દાનવા ઊચુઃ। સર્વમેતત્કરિષ્યામઃ શાસનં તે પિતામહ
'તમે હંમેશા મિત્રભાવથી રહો અને મારા કામમાં સહાય કરો.' દાનવો બોલ્યા: 'પિતામહ, તમે જે કહો તે બધું અમે કરીશું.'
અસ્માકમનુજા દેવા ભયં તેષાં ન વિદ્યતે। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। એતચ્છુત્વા તદા તેષાં પરિતુષ્ટઃ પિતામહઃ
દેવતાઓ અમારાં વંશજ છે, તેઓને કોઈ ભય નથી. પુલસ્ત્યે કહ્યું: આ સાંભળીને તેમના પિતામહ ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
મુહૂર્તં તિષ્ઠતાં તેષામૃષિકોટિરુપાગતા। શ્રુત્વા પૈતામહં યજ્ઞં તેષાં પૂજાં તુ કેશવઃ
જ્યારે તેઓ થોડા સમય માટે ઊભા રહ્યા, ત્યારે ઘણા ઋષિઓ ત્યાં આવી પહોંચ્યા. પિતામહના યજ્ઞ અને તેમની પૂજાની વાત સાંભળીને, કેશવએ તેમની પૂજા સ્વીકારી.
આસનાનિ દદૌ તેષાં તદા દેવઃ પિનાકધૃત્। વસિષ્ઠોર્ઘં દદૌ તેષાં બ્રહ્મણા પરિચોદિતઃ
પિનાકધારી દેવએ તેમને બેઠાડા આપ્યા. બ્રહ્માએ સૂચન કર્યાથી વસિષ્ઠે તેમને અર્ઘ્ય આપ્યું.
ગામર્ઘં ચ તતો દત્વા પૃષ્ટ્વા કુશલમવ્યયમ્। નિવેશં પુષ્કરે દત્વા સ્થીયતામિતિ ચાબ્રવીત્
પછી ગાયનું અર્ઘ્ય આપી, તેમનો કાયમ સુખ-સમાચાર પૂછ્યો અને પુષ્કર ખાતે નિવાસ આપીને કહ્યું, 'અહીં જ રહો.'
તતસ્તે ઋષયઃ સર્વે જટાજિનધરાસ્તથા। શોભયંતઃ સરઃશ્રેષ્ઠં ગઙ્ગામિવ દિવૌકસઃ
પછી બધા ઋષિઓ, જટાવાળા અને કાંજલાં પહેરેલા, સરોવરનું સૌંદર્ય વધારતા, જાણે દેવતાઓ ગંગાને શોભા આપે છે.
મુંડાઃ કાષાયિણશ્ચૈકે દીર્ઘશ્મશ્રુધરાઃ પરે। વિરલૈર્દશનૈઃ કેચિચ્ચિપિટાક્ષાસ્તથા પરે
કેટલાંક મુંડા હતા અને કાંસાં રંગના વસ્ત્રોમાં હતા; કેટલાક લાંબા દાઢીવાળા હતા. કેટલાકના દાંત ઓછી હતા અને કેટલાકના આંખો ફૂલી ગયેલી હતી.
બૃહત્તનૂદરાઃ કેપિ કેકરાક્ષાસ્તથાપરે। દીર્ઘકર્ણા વિકર્ણાશ્ચ કર્ણૈશ્ચ ત્રુટિતાસ્તથા
કેટલાંક મોટા શરીરવાળા હતા, કેટલાકના આંખો બહાર નીકળેલી હતી; કેટલાક લાંબા કાનવાળા, કેટલાકના કાન વિકૃત, અને કેટલાકના કાન ફાટેલા હતા.
દીર્ઘફાલા વિફાલાશ્ચ સ્નાયુચર્માવગુંઠિતાઃ। નિર્ગતં ચોદરં તેષાં મુનીનાં ભાવિતાત્મનાં૧૦૦ 1.18.
કેટલાંક લાંબા કપાળવાળા, કેટલાક વિકૃત કપાળવાળા, અને તેમના સ્નાયુ તથા ચામડી દેખાતી હતી; શુદ્ધ મનવાળા ઋષિઓના પેટ બહાર દેખાતા હતા.
દૃષ્ટ્વા તુ પુષ્કરં તીર્થં દીપ્યમાનં સમંતતઃ। તીર્થલોભાન્નરવ્યાઘ્ર તસ્ય તીરે વ્યવસ્થિતાઃ
પુષ્કરનું પવિત્ર તીર્થ四 બધી બાજુથી તેજસ્વી જોઈને, તીર્થની લાલચથી માનવ-સિંહો તેના કાંઠે ભેગા થયા.
વાલખિલ્યા મહાત્માનો હ્યશ્મકુટ્ટાસ્તથાપરે। દંતોલૂખલિનશ્ચાન્યે સંપ્રક્ષાલાસ્તથાપરે
વાલખિલ્ય જેવા મહાત્મા હતા, કેટલાક પથ્થર કૂટતા, કેટલાક ઓખળ ચાવતા, અને કેટલાક શુદ્ધિ સાધન કરતા હતા.
વાયુભક્ષા જલાહારાઃ પર્ણાહારાસ્તથાપરે। નાના નિયમયુક્તાશ્ચ તથા સ્થંડિલશાયિનઃ
કેટલાંક હવા પર જીવે છે, કેટલાક પાણી પર, કેટલાક પાંદડા પર; અનેક વિવિધ નિયમો પાળતા અને કેટલાક જમીન પર સૂતા હતા.
સરસ્યસ્મિન્મુખં દૃષ્ટ્વા સુરૂપાસ્યાઃ ક્ષણાદભુઃ। કિમેતદિતિ ચિંત્યાથ નિરીક્ષ્ય ચ પરસ્પરમ્
સરોવરમાં કોઈનું મુખ જોઈને, તેઓ તરત જ સુંદર મુખવાળા બન્યા; 'આ શું છે?' એમ વિચારી, એકબીજાને નિહાળવા લાગ્યા.
અસ્મિંસ્તીર્થે દર્શનેન મુખસ્યેહ સુરૂપતા। મુખદર્શનમિત્યેવ નામ કૃત્વા તુ તાપસાઃ
આ તીર્થમાં મુખ જોવાથી સૌનું મુખ સુંદર બન્યું; તેથી તપસ્વીઓએ તેનું નામ 'મુખદર્શન' રાખ્યું.
સ્નાતા નિયમયુક્તાશ્ચ સુરૂપાસ્તે તદાભવન્। દેવપુત્રોપમા જાતા અનૌપમ્ય ગુણાન્વિતાઃ
સ્નાન કરીને અને નિયમ પાળીને, તેઓ સુંદર બન્યા, જાણે દેવપુત્રો, અને અદ્વિતીય ગુણોથી યુક્ત હતા.
શોભમાના નરશ્રેષ્ઠ સ્થિતાઃ સર્વે વનૌકસઃ। યજ્ઞોપવીતમાત્રેણ વ્યભજંસ્તીર્થમંજસા
ઓ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, બધા વનવાસી તેજસ્વી બનીને ત્યાં ઊભા રહ્યા, અને યજ્ઞોપવિતથી તીર્થને વહેંચી દીધું.
જુહ્વતશ્ચાગ્નિહોત્રાણિ ચક્રુશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ। ચિંતયંતો હિ રાજેંદ્ર તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ
તેઓ અગ્નિહોત્ર યજ્ઞ કરતા અને વિવિધ વિધિઓ કરતા, રાજા, તપથી પાપ દગ्ध કરીને મનમાં વિચારતા હતા.