મીમાંસા હેતુવાક્યજ્ઞૈઃ કૃતા નાનાવિધા મુખે। તત્ર તત્ર ચ રાજેંદ્ર નિયતાન્સંશિતવ્રતાન્
મીમાંસા અને તર્કમાં નિષ્ણાતો વિવિધ વાક્ય બોલતા હતા; અને દરેક જગ્યાએ, રાજન, દૃઢ વ્રતધારી લોકો હાજર હતા.
જપહોમપરાન્મુખ્યાન્દદૃશુસ્તત્રવૈ દ્વિજાન્। યજ્ઞભૂમૌ સ્થિતસ્તસ્યાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ૫૦ 1.18.
ત્યાં તેમણે મુખ્ય દ્વિજોને જપ અને હોમમાં તત્પર જોયા; અને યજ્ઞભૂમિમાં બ્રહ્મા, લોકપિતામહ, ઊભા હતા.
સુરાસુરગુરુઃ શ્રીમાન્સેવ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ। ઉપાસતે ચ તત્રૈનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભું
દેવ અને અસુરોના ગુરુ, સૌમ્ય અને તેજસ્વી, બંને તરફથી સેવા પામતા, ત્યાં પૂજવામાં આવ્યા; અને પ્રજાપતિઓએ પણ તેમને સ્વામી તરીકે વંદન કર્યા.
દક્ષો વસિષ્ઠઃ પુલહો મરીચિશ્ચ દ્વિજોત્તમઃ। અંગિરા ભૃગુરત્રિશ્ચ ગૌતમો નારદસ્તથા
દક્ષ, વસિષ્ઠ, પુલહ, મરીચિ – શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; અંગિરા, ભૃગુ, અત્રિ, ગૌતમ અને નારદ પણ ત્યાં હતા.
વિદ્યામાનમંતરિક્ષં વાયુસ્તેજો જલં મહી। શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગંધસ્તથૈવ ચ
જ્ઞાન, આકાશ, વાયુ, તેજ, જળ, પૃથ્વી; ધ્વનિ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને સુગંધ – આ બધું પણ ત્યાં હતું.
વિકૃતશ્ચ વિકારશ્ચ યચ્ચાન્યત્કારણં મહત્। ઋગ્યજુઃ સામાથર્વાખ્યા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ
પરિવર્તન અને રૂપાંતર, તથા જે મહાન કારણ છે; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વવેદ – આ ચારેય વેદો પણ હાજર હતા.
શબ્દઃ શિક્ષા નિરુક્તં ચ કલ્પશ્ચ્છંદઃ સમન્વિતાઃ। આયુર્વેદ ધનુર્વેદૌ મીમાંસા ગણિતં તથા
ધ્વનિ, ઉચ્ચારણ, નિરુક્તિ, વિધિ અને છંદ – આ બધું સાથે; આયુર્વેદ, ધનુર્વેદ, મીમાંસા અને ગણિત પણ જોડાયા.
હસ્ત્યશ્વજ્ઞાનસહિતા ઇતિહાસસમન્વિતાઃ। એતૈરંગૈરુપાંગૈશ્ચ વેદાઃ સર્વે વિભૂષિતાઃ
હાથી-ઘોડાની જાણકારી અને ઇતિહાસ સાથે; આવા અંગો અને ઉપાંગોથી સર્વે વેદો શોભાયમાન થયા.
ઉપાસતે મહાત્માનં સહોંકારં પિતામહં। તપશ્ચ ક્રતવશ્ચૈવ સંકલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ
મહાન આત્મા એવા પિતામહનું તેઓ પૂજન કરે છે, જેમણે પોતાને ઓળખ્યાં છે; તપ, યજ્ઞ, સંકલ્પ અને શ્વાસ પણ તેમની ઉપાસના કરે છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પિતામહમુપસ્થિતાઃ। અર્થો ધર્મશ્ચ કામશ્ચ દ્વેષો હર્ષશ્ચ સર્વદા
આ અને ઘણા બીજા પણ પિતામહ પાસે હાજર રહે છે: ધન, ધર્મ, ઇચ્છા, દ્વેષ અને હંમેશા આનંદ.
શુક્રો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સંવર્તો બુધ એવ ચ। શનૈશ્ચરશ્ચ રાહુશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે તથૈવ ચ
શુક્ર, બૃહસ્પતિ, સંવર્ત, બુધ, શનિ, રાહુ અને બધા ગ્રહો પણ ત્યાં છે.
મરુતો વિશ્વકર્મા ચ પિતરશ્ચાપિ ભારત। દિવાકરશ્ચ સોમશ્ચ બ્રહ્માણં પર્યુપાસતે
મરુતગણ, વિશ્વકર્મા, પિતૃઓ, દીવાકર (સૂર્ય) અને સોમ (ચંદ્ર) પણ બ્રહ્માની ઉપાસના કરે છે.
ગાયત્રી દુર્ગતરણી વાણી સપ્તવિધા તથા। અક્ષરાણિ ચ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ તથૈવ ચ
ગાયત્રી, દુર્ગતતરણિ, વાણીના સાત સ્વરૂપો, બધા અક્ષરો અને તારા પણ ત્યાં હાજર છે.
ભાષ્યાણિ સર્વશાસ્ત્રાણિ દેહવંતિ વિશાંપતે। ક્ષણા લવા મુહૂર્તાશ્ચ દિનં રાત્રિસ્તથૈવ ચ
બધા શાસ્ત્રોના ભાષ્ય, શરીર ધરાવનાર સર્વે, ક્ષણ, લવ, મુહૂર્ત, દિવસ અને રાત પણ હાજર છે.
અર્દ્ધમાસાશ્ચ માસાશ્ચ ક્રતવઃ સર્વ એવ ચ। ઉપાસતે મહાત્માનં બ્રહ્માણં દૈવતૈઃ સહ
અર્ધમાસ, માસ અને બધા યજ્ઞો પણ દેવતાઓ સાથે મહાત્મા બ્રહ્માની ઉપાસના કરે છે.
અન્યાશ્ચ દેવ્યઃ પ્રવરા હ્રીઃ કીર્તિર્દ્યુતિરેવ ચ। પ્રભા ધૃતિઃ ક્ષમા ભૂતિર્નીતિર્વિદ્યા મતિસ્તથા
અન્ય શ્રેષ્ઠ દેવીઓ જેમ કે લાજ, યશ, તેજ, પ્રકાશ, ધીરજ, ક્ષમા, વૈભવ, નીતિ, વિદ્યા અને બુદ્ધિ પણ હાજર છે.
શ્રુતિઃ સ્મૃતિસ્તથા ક્ષાંતિઃ શાંતિઃ પુષ્ટિસ્તથા ક્રિયા। સર્વાશ્ચાપ્સરસો દિવ્યા નૃત્યગીતવિશારદાઃ
શ્રુતિ, સ્મૃતિ, ક્ષમતા, શાંતિ, પોષણ અને ક્રિયા; તેમજ બધા દૈવી અપ્સરાઓ, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે.
ઉપતિષ્ઠંતિ બ્રહ્માણં સર્વાસ્તા દેવમાતરઃ। વિપ્રચિત્તિઃ શિવિઃ શંકુરયઃશંકુસ્તથૈવ ચ
બધી દેવમાતાઓ બ્રહ્માની સેવા કરે છે: વિપ્રચિત્તિ, શિવિ, શંકુ, રય અને શંકુ પણ.
વેગવાન્કેતુમાનુગ્રઃ સોગ્રો વ્યગ્રો મહાસુરઃ। પરિઘઃ પુષ્કરશ્ચૈવ સાંબોશ્વપતિરેવ ચ
વેગવાન, કેતુમાન, ઉગ્ર, સોગ્ર, વ્યગ્ર, મહાસુર, પરિઘ, પુષ્કર, સાંબ અને ઘોડાઓના સ્વામી પણ હાજર છે.
પ્રહ્લાદોથ બલિ કુંભઃ સંહ્રાદો ગગનપ્રિયઃ। અનુહ્રાદો હરિહરૌ વરાહશ્ચ કુશો રજઃ
પ્રહલાદ, પછી બલિ, કુંભ, સંહ્રાદ, ગગનપ્રિય, અનુહ્રાદ, હરિહર, વરાહ, કુશ અને રજ પણ હાજર છે.
યોનિભક્ષો વૃષપર્વા લિંગભક્ષોથ વૈ કુરુઃ। નિઃપ્રભઃ સપ્રભઃ શ્રીમાંસ્તથૈવ ચ નિરૂદરઃ
યોનિભક્ષ, વૃષપર્વા, લિંગભક્ષ, વૈકુરુ, નિઃપ્રભા, સપ્રભા, શ્રીમંત અને નિરુદર પણ ત્યાં છે.
એકચક્રો મહાચક્રો દ્વિચક્રઃ કુલસંભવઃ। શરભઃ શલભશ્ચૈવ ક્રપથઃ ક્રાપથઃ ક્રથઃ
એકચક્ર, મહાચક્ર, દ્વિચક્ર, કુલસમભવ, શરભ, શલભ, ક્રપથ, ક્રાપથ અને ક્રથ પણ હાજર છે.
બૃહદ્વાંતિર્મહાજિહ્વઃ શંકુકર્ણો મહાધ્વનિઃ। દીર્ઘજિહ્વોર્કનયનો મૃડકાયો મૃડપ્રિયઃ
બૃહદ્વાંતિ, મહાજિહ્વા, શંકુકર્ણ, મહાધ્વનિ, દીર્ઘજિહ્વા, ઉર્કનયન, મૃદકાય અને મૃદપ્રિય પણ હાજર છે.
વાયુર્ગરિષ્ઠો નમુચિશ્શમ્બરો વિજ્વરો વિભુઃ। વિષ્વક્સેનશ્ચંદ્રહર્તા ક્રોધવર્દ્ધન એવ ચ
વાયુ, ગરિષ્ઠ, નમુચિ, શમ્બર, વિજ્વર, વિભુ, વિશ્વક્ષેન, ચંદ્રહર્તા અને ક્રોધવર્ધન પણ હાજર છે.
કાલકઃ કલકાંતશ્ચ કુંડદઃ સમરપ્રિયઃ। ગરિષ્ઠશ્ચ વરિષ્ઠશ્ચ પ્રલંબો નરકઃ પૃથુઃ
કાલક, કાલકાંતા, કુંડદ, યુદ્ધપ્રિય, ગરિષ્ઠ, વરિષ્ઠ, પ્રલંબ, નરક અને પૃથુ પણ હાજર છે.
ઇંદ્રતાપન વાતાપી કેતુમાન્બલદર્પિતઃ। અસિલોમા સુલોમા ચ બાષ્કલિ પ્રમદો મદઃ
ઇન્દ્રતાપન, વાતાપી, કેતુમાન, બળથી ગર્વિત, અસિલોમા, સુલોમા, બાષ્કલી, પ્રમદ અને મદ પણ હાજર છે.
સૃગાલવદનશ્ચૈવ કેશી ચ શરદસ્તથા। એકાક્ષશ્ચૈવ રાહુશ્ચ વૃત્રઃ ક્રોધવિમોક્ષણઃ
શૃગાળના ચહેરાવાળા, કેશી, શરદ, એક આંખવાળો, રાહુ, વૃત્ર અને ક્રોધવિમોક્ષણ પણ ત્યાં હાજર હતા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો દાનવા બલવર્દ્ધનાઃ। બ્રહ્માણં પર્યુપાસંત વાક્યં ચેદમથોચિરે
આ અને બીજા ઘણા શક્તિશાળી દાનવોએ બ્રહ્માને ઘેરી લીધા અને આ રીતે બોલ્યા:
ત્વયા સૃષ્ટાઃ સ્મ ભગવંસ્ત્રૈલોક્યં ભવતા હિ નઃ। દત્તં સુરવરશ્રેષ્ઠ દેવેભ્યધિકાઃ કૃતાઃ
હે ભગવાન, અમને તમે પેદા કર્યા છો; પણ ત્રણેય લોક અમને આપ્યા નથી, અને દેવતાઓને શ્રેષ્ઠ વરદાન આપીને તેમને અમથી વધુ બનાવ્યા છે.
ભગવન્નિહ કિં કુર્મો યજ્ઞે તવ પિતામહ। યદ્ધિતં તદ્વદાસ્માકં સમર્થાઃ કાર્યનિર્ણયે
હે પિતામહ, તમારા યજ્ઞમાં અમારે શું કરવું? અમને જે ફાયદાનું હોય તે કહો, કેમ કે અમે કોઈ પણ કામ કરવા સક્ષમ છીએ.