કવ્યં પિતૄણામુચિતં સુરાણાં હવ્યમુત્તમં। યેન પ્રવર્તિતં સર્ તં નતાસ્મસ્સુરોત્તમં
પિતૃઓ માટે પાકેલું ભોજન યોગ્ય છે અને દેવતાઓ માટે શ્રેષ્ઠ ભેટ છે; આ બધું જેણે સ્થાપિત કર્યું, એ સર્વોચ્ચ દેવને અમે નમન કરીએ છીએ.
ત્રેતાગ્નિના તુ યજતા દેવેન પરમેષ્ઠિના। યથાસૃષ્ટિઃ કૃતા પૂર્વં યજ્ઞસૃષ્ટિસ્તથા પુનઃ
ત્રેતાયુગના અગ્નિ દ્વારા પરમ સર્જનહારે પૂજા કરી; જેમ પહેલાં સર્જન થયું હતું, તેમ ફરીથી યજ્ઞની રચના થઈ.
તથા બ્રહ્માપ્યનંતેન લોકાનાં સ્થિતિકારિણા। અન્વાસ્યમાનો ભગવાન્વૃદ્ધોપ્યથ ચ બુદ્ધિમાન્
એ રીતે અનંત અને જગતને ધારે છે એવા બ્રહ્માજી, વયમાં વૃદ્ધ હોવા છતાં, જ્ઞાનમાં પારંગત અને સૌના અનુસરવા લાયક હતા.
યજ્ઞવાટમચિંત્યાત્મા ગતસ્તત્ર પિતામહઃ। ધનાઢ્યૈર્ઋત્વિજૈઃ પૂર્ણં સદસ્યૈઃ પરિપાલિતમ્
અકલ્પનીય સ્વરૂપ ધરાવતા પિતામહ યજ્ઞસ્થળે ગયા, જ્યાં ધનવાન ઋત્વિજ અને સભ્યોએ યજ્ઞને સંભાળ્યો હતો.
ગૃહીતચાપેન તદા વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના। દૈત્યદાનવરાજાનો રાક્ષસાનાં ગણાઃ સ્થિતાઃ
ત્યારે શક્તિશાળી વિષ્ણુએ ધનુષ્ય ધારણ કર્યું, અને દૈત્ય-દાનવોના રાજાઓ તથા રાક્ષસોની ટોળીઓ ત્યાં હાજર રહી.
આત્માનમાત્મના ચૈવ ચિંતયામાસ વૈ દ્રુતં। ચિંતયિત્વા યથાતત્વં યજ્ઞં યજ્ઞઃ સનાતનઃ
તેમણે ઝડપથી પોતાને પોતાના મનથી વિચાર્યા; સાચી રીતે વિચાર્યા પછી, શાશ્વત યજ્ઞ સ્વયં યજ્ઞરૂપ થયો.
વરણં તત્ર ભગવાન્કારયામાસ ઋત્વિજામ્। ભૃગ્વાદ્યા ઋત્વિજશ્ચાપિ યજ્ઞકર્મવિચક્ષણાઃ
ત્યાં ભગવાને ઋત્વિજોની પસંદગી કરાવી; ભૃગુ વગેરે યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત ઋત્વિજ પસંદ કરવામાં આવ્યા.
ચક્રુર્બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ચ પ્રોક્તં પુણ્યં યદક્ષરં। શુશ્રુવુસ્તે મુનિશ્રેષ્ઠા વિતતે તત્ર કર્મણિ
તેઓએ બહ્વૃચ સંપ્રદાયના મુખ્ય પાઠકો સાથે પુણ્યમય મંત્રોચ્ચાર કર્યા; શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ એ યજ્ઞકર્મ સાંભળ્યું.
યજ્ઞવિદ્યા વેદવિદ્યા પદક્રમવિદાં તથા। ઘોષેણ પરમર્ષીણાં સા બભૂવ નિનાદિના
યજ્ઞવિદ્યા, વેદવિદ્યા અને પાઠકલા, મહાન ઋષિઓના સ્વરો સાથે ગુંજી ઉઠી.
યજ્ઞસંસ્તરવિદ્ભિશ્ચ શિક્ષાવિદ્ભિસ્તથા દ્વિજૈઃ। શબ્દનિર્વચનાર્થજ્ઞૈઃ સર્વવિદ્યાવિશારદૈઃ
યજ્ઞસ્થાપન જાણનારા, ઉચ્ચારણમાં નિષ્ણાત, શબ્દોના અર્થ જાણનારા અને સર્વવિધ વિદ્યા પારંગત બ્રાહ્મણો ત્યાં હાજર હતા.
મીમાંસા હેતુવાક્યજ્ઞૈઃ કૃતા નાનાવિધા મુખે। તત્ર તત્ર ચ રાજેંદ્ર નિયતાન્સંશિતવ્રતાન્
મીમાંસા અને તર્કમાં નિષ્ણાતો વિવિધ વાક્ય બોલતા હતા; અને દરેક જગ્યાએ, રાજન, દૃઢ વ્રતધારી લોકો હાજર હતા.
જપહોમપરાન્મુખ્યાન્દદૃશુસ્તત્રવૈ દ્વિજાન્। યજ્ઞભૂમૌ સ્થિતસ્તસ્યાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ૫૦ 1.18.
ત્યાં તેમણે મુખ્ય દ્વિજોને જપ અને હોમમાં તત્પર જોયા; અને યજ્ઞભૂમિમાં બ્રહ્મા, લોકપિતામહ, ઊભા હતા.
સુરાસુરગુરુઃ શ્રીમાન્સેવ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ। ઉપાસતે ચ તત્રૈનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભું
દેવ અને અસુરોના ગુરુ, સૌમ્ય અને તેજસ્વી, બંને તરફથી સેવા પામતા, ત્યાં પૂજવામાં આવ્યા; અને પ્રજાપતિઓએ પણ તેમને સ્વામી તરીકે વંદન કર્યા.
દક્ષો વસિષ્ઠઃ પુલહો મરીચિશ્ચ દ્વિજોત્તમઃ। અંગિરા ભૃગુરત્રિશ્ચ ગૌતમો નારદસ્તથા
દક્ષ, વસિષ્ઠ, પુલહ, મરીચિ – શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; અંગિરા, ભૃગુ, અત્રિ, ગૌતમ અને નારદ પણ ત્યાં હતા.
વિદ્યામાનમંતરિક્ષં વાયુસ્તેજો જલં મહી। શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગંધસ્તથૈવ ચ
જ્ઞાન, આકાશ, વાયુ, તેજ, જળ, પૃથ્વી; ધ્વનિ, સ્પર્શ, રૂપ, રસ અને સુગંધ – આ બધું પણ ત્યાં હતું.
વિકૃતશ્ચ વિકારશ્ચ યચ્ચાન્યત્કારણં મહત્। ઋગ્યજુઃ સામાથર્વાખ્યા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ
પરિવર્તન અને રૂપાંતર, તથા જે મહાન કારણ છે; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ અને અથર્વવેદ – આ ચારેય વેદો પણ હાજર હતા.
શબ્દઃ શિક્ષા નિરુક્તં ચ કલ્પશ્ચ્છંદઃ સમન્વિતાઃ। આયુર્વેદ ધનુર્વેદૌ મીમાંસા ગણિતં તથા
ધ્વનિ, ઉચ્ચારણ, નિરુક્તિ, વિધિ અને છંદ – આ બધું સાથે; આયુર્વેદ, ધનુર્વેદ, મીમાંસા અને ગણિત પણ જોડાયા.
હસ્ત્યશ્વજ્ઞાનસહિતા ઇતિહાસસમન્વિતાઃ। એતૈરંગૈરુપાંગૈશ્ચ વેદાઃ સર્વે વિભૂષિતાઃ
હાથી-ઘોડાની જાણકારી અને ઇતિહાસ સાથે; આવા અંગો અને ઉપાંગોથી સર્વે વેદો શોભાયમાન થયા.
ઉપાસતે મહાત્માનં સહોંકારં પિતામહં। તપશ્ચ ક્રતવશ્ચૈવ સંકલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ
મહાન આત્મા એવા પિતામહનું તેઓ પૂજન કરે છે, જેમણે પોતાને ઓળખ્યાં છે; તપ, યજ્ઞ, સંકલ્પ અને શ્વાસ પણ તેમની ઉપાસના કરે છે.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પિતામહમુપસ્થિતાઃ। અર્થો ધર્મશ્ચ કામશ્ચ દ્વેષો હર્ષશ્ચ સર્વદા
આ અને ઘણા બીજા પણ પિતામહ પાસે હાજર રહે છે: ધન, ધર્મ, ઇચ્છા, દ્વેષ અને હંમેશા આનંદ.
શુક્રો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ સંવર્તો બુધ એવ ચ। શનૈશ્ચરશ્ચ રાહુશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે તથૈવ ચ
શુક્ર, બૃહસ્પતિ, સંવર્ત, બુધ, શનિ, રાહુ અને બધા ગ્રહો પણ ત્યાં છે.
મરુતો વિશ્વકર્મા ચ પિતરશ્ચાપિ ભારત। દિવાકરશ્ચ સોમશ્ચ બ્રહ્માણં પર્યુપાસતે
મરુતગણ, વિશ્વકર્મા, પિતૃઓ, દીવાકર (સૂર્ય) અને સોમ (ચંદ્ર) પણ બ્રહ્માની ઉપાસના કરે છે.
ગાયત્રી દુર્ગતરણી વાણી સપ્તવિધા તથા। અક્ષરાણિ ચ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ તથૈવ ચ
ગાયત્રી, દુર્ગતતરણિ, વાણીના સાત સ્વરૂપો, બધા અક્ષરો અને તારા પણ ત્યાં હાજર છે.
ભાષ્યાણિ સર્વશાસ્ત્રાણિ દેહવંતિ વિશાંપતે। ક્ષણા લવા મુહૂર્તાશ્ચ દિનં રાત્રિસ્તથૈવ ચ
બધા શાસ્ત્રોના ભાષ્ય, શરીર ધરાવનાર સર્વે, ક્ષણ, લવ, મુહૂર્ત, દિવસ અને રાત પણ હાજર છે.
અર્દ્ધમાસાશ્ચ માસાશ્ચ ક્રતવઃ સર્વ એવ ચ। ઉપાસતે મહાત્માનં બ્રહ્માણં દૈવતૈઃ સહ
અર્ધમાસ, માસ અને બધા યજ્ઞો પણ દેવતાઓ સાથે મહાત્મા બ્રહ્માની ઉપાસના કરે છે.
અન્યાશ્ચ દેવ્યઃ પ્રવરા હ્રીઃ કીર્તિર્દ્યુતિરેવ ચ। પ્રભા ધૃતિઃ ક્ષમા ભૂતિર્નીતિર્વિદ્યા મતિસ્તથા
અન્ય શ્રેષ્ઠ દેવીઓ જેમ કે લાજ, યશ, તેજ, પ્રકાશ, ધીરજ, ક્ષમા, વૈભવ, નીતિ, વિદ્યા અને બુદ્ધિ પણ હાજર છે.
શ્રુતિઃ સ્મૃતિસ્તથા ક્ષાંતિઃ શાંતિઃ પુષ્ટિસ્તથા ક્રિયા। સર્વાશ્ચાપ્સરસો દિવ્યા નૃત્યગીતવિશારદાઃ
શ્રુતિ, સ્મૃતિ, ક્ષમતા, શાંતિ, પોષણ અને ક્રિયા; તેમજ બધા દૈવી અપ્સરાઓ, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે.
ઉપતિષ્ઠંતિ બ્રહ્માણં સર્વાસ્તા દેવમાતરઃ। વિપ્રચિત્તિઃ શિવિઃ શંકુરયઃશંકુસ્તથૈવ ચ
બધી દેવમાતાઓ બ્રહ્માની સેવા કરે છે: વિપ્રચિત્તિ, શિવિ, શંકુ, રય અને શંકુ પણ.
વેગવાન્કેતુમાનુગ્રઃ સોગ્રો વ્યગ્રો મહાસુરઃ। પરિઘઃ પુષ્કરશ્ચૈવ સાંબોશ્વપતિરેવ ચ
વેગવાન, કેતુમાન, ઉગ્ર, સોગ્ર, વ્યગ્ર, મહાસુર, પરિઘ, પુષ્કર, સાંબ અને ઘોડાઓના સ્વામી પણ હાજર છે.
પ્રહ્લાદોથ બલિ કુંભઃ સંહ્રાદો ગગનપ્રિયઃ। અનુહ્રાદો હરિહરૌ વરાહશ્ચ કુશો રજઃ
પ્રહલાદ, પછી બલિ, કુંભ, સંહ્રાદ, ગગનપ્રિય, અનુહ્રાદ, હરિહર, વરાહ, કુશ અને રજ પણ હાજર છે.