ચક્રુરસ્મિન્સુરેશાશ્ચ નમસ્કારં પિતામહે। મૃગવ્યાધશ્ચ શર્વશ્ચ નિર્ઋતિશ્ચ મહાયશાઃ
દેવોના સ્વામીઓએ પિતામહને નમસ્કાર કર્યા; મૃગવ્યાધ, શર્વ અને મહાપ્રસિદ્ધ નિરૃતિ પણ હાજર હતા.
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યઃ પિનાકી ચાપરાજિતઃ। ભવો વિશ્વેશ્વરશ્ચૈવ કપર્દી ચ વિશાંપતે
અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય, પિનાકી, અપરાજિત, ભવ, વિશ્વેશ્વર અને કપર્દી, હે મનુષ્યોના સ્વામી.
સ્થાણુર્ભગશ્ચ ભગવાન્રુદ્રાસ્તત્રાવતસ્થિરે। અશ્વિનૌ વસવશ્ચાષ્ટૌ મરુતશ્ચ મહાબલાઃ
ત્યાં પવિત્ર સ્થાણુ, ભગ અને રુદ્રો ઊભા હતા; એ સાથે અશ્વિનીકુમારો, આઠ વસુઓ અને શક્તિશાળી મરુતો પણ હાજર હતા.
વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ તસ્મૈ પ્રાંજલયઃ સ્થિતાઃ। શેષાદ્યાસ્તુ મહાનાગા વાસુકિપ્રમુખાહયઃ
વિશ્વદેવો અને સાધ્યદેવો પણ તેમને સામે હાથ જોડીને ઊભા હતા; અને શેષથી શરૂ થતા, વાસુકી મુખ્ય એવા મહાનાગો પણ હાજર હતા.
કાશ્યપઃ કંબલશ્ચાપિ તક્ષકશ્ચ મહાબલઃ। એતે નાગા મહાત્માનસ્તસ્મૈ પ્રાંજલયઃ સ્થિતાઃ
કશ્યપ, કંબલ અને મહાબલ તક્ષક—આ મહાન આત્માવાળા નાગો પણ તેમને સામે હાથ જોડીને ઊભા હતા.
તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ ગરુડશ્ચ મહાબલઃ। વારુણિશ્ચૈવારુણિશ્ચ વૈનતેયા વ્યવસ્થિતાઃ
તાર્ક્ષ્ય, અરીષ્ટનેમી અને મહાબલ ગરુડ, તેમજ વારુણી, આરુણી અને વિનતા પુત્રો પણ ત્યાં હાજર હતા.
નારાયણશ્ચ ભગવાન્સ્વયમાગત્ય લોકવાન્। પ્રાહ લોકગુરું શ્રીમાન્સહસર્વૈર્મહર્ષિભિઃ
પવિત્ર નારાયણ સ્વયં, લોકોના સ્વામી, આવ્યા અને મહાન ઋષિઓ સાથે મળીને વિશ્વના ગુરુ, શ્રીમંત બ્રહ્માને સંબોધન કર્યું.
ત્વયા તતમિદં સર્વં ત્વયા સૃષ્ટં જગત્પતે। તસ્માલ્લોકેશ્વરશ્ચાસિ પદ્મયોને નમોસ્તુ તે
તમારા દ્વારા આખું બ્રહ્માંડ વ્યાપેલું છે; તમારે જ આ જગત રચાયું છે, હે જગતપતિ. તેથી તમે સર્વે લોકોના સ્વામી છો, હે કમળમાંથી જન્મેલા, તમને વંદન છે.
યદત્ર તે મયા કાર્યં કર્તવ્યં ચ તદાદિશ। એવં પ્રોવાચ ભગવાન્સાર્ધં દેવર્ષિભિઃ પ્રભુઃ
હું અહીં જે કરવું જોઈએ, જે કાર્ય કરવાનું છે, એ જણાવો; આમ ભગવાને દેવઋષિઓ સાથે મળીને કહ્યું.
નમસ્કૃત્ય સુરેશાય બ્રહ્મણેઽવ્યક્તજન્મને। સ ચ તત્રસ્થિતો બ્રહ્મા તેજસા ભાસયન્દિશઃ
સુરેશ, અવિદ્યાતમ જન્મ ધરાવતા બ્રહ્માને વંદન કરીને, તે ત્યાં ઊભા રહ્યા; અને બ્રહ્માએ પોતાના તેજથી દિશાઓ પ્રકાશિત કરી.
શ્રીવત્સલોમસંચ્છન્નો હેમસૂત્રેણ રાજતા। સુરર્ષિપ્રતિમઃ શ્રીમાન્સ્વયંભૂર્ભૂતભાવનઃ
શ્રીવત્સના ચિહ્નથી શોભિત, નરમ વાળથી ઢંકાયેલ, સુવર્ણ દોરા અને ચાંદીથી અલંકૃત, દેવોમાં ઋષિ જેવો, તેજસ્વી, સ્વયંભૂ, સર્વ જીવોના સર્જનહાર.
શુચિરોમા મહાવક્ષાઃ સર્વતેજોમયઃ પ્રભુઃ। યો ગતિઃ પુણ્યશીલાનામગતિઃ પાપકર્મણાં
પવિત્ર વાળવાળા, વિશાળ છાતી ધરાવતા, સર્વ તેજથી ભરપૂર ભગવાન—પુણ્યશીલ લોકો માટે તે ગતિ છે અને પાપી કર્મ કરનારાઓ માટે અંત છે.
યોગસિદ્ધા મહાત્માનો યં વિદુર્લોકમુત્તમં। યસ્યાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યમાહુર્દેવસત્તમમ્
યોગમાં સિદ્ધ મહાન આત્માઓ તેને સર્વોત્તમ લોક તરીકે જાણે છે, જેના આઠ પ્રકારના ઐશ્વર્ય છે, અને જેને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ કહેવામાં આવે છે.
યં પ્રાપ્ય શાશ્વતં વિપ્રા નિયતા મોક્ષકાંક્ષિણઃ। જન્મનો મરણાચ્ચૈવ મુચ્યંતે યોગભાવિતાઃ
હે બ્રાહ્મણો, જેને પ્રાપ્ત કરીને, મુક્તિની ઇચ્છા રાખનારા, યોગમાં મન લગાવનાર, જન્મ અને મૃત્યુમાંથી મુક્ત થાય છે.
યદેતત્તપ ઇત્યાહુઃ સર્વાશ્રમનિવાસિનઃ। સેવંસેવં યતાહારા દુશ્ચરં વ્રતમાસ્થિતાઃ
આ જ તપ કહેવાય છે, એ બધા આશ્રમમાં રહેતા લોકો દ્વારા, જે કઠિન વ્રત પાળે છે, નિયમિત આહાર કરે છે અને વારંવાર સેવા કરે છે.
યોનંત ઇતિ નાગેષુ પ્રોચ્યતે સર્વયોગિભિઃ। સહસ્રમૂર્દ્ધા રક્તાક્ષઃ શેષાદિભિરનુત્તમૈઃ
નાગોમાં, તેને અનંત કહેવાય છે, સર્વ યોગીઓ દ્વારા; તે હજારો માથાવાળો, લાલ આંખવાળો, શ્રેષ્ઠ શેષ અને અન્ય નાગો સાથે.
યો યજ્ઞ ઇતિ વિપ્રેંદ્રૈરિજ્યતે સ્વર્ગલિપ્સુભિઃ। નાનાસ્થાનગતિઃ શ્રીમાનેકઃ કવિરનુત્તમઃ
યજ્ઞ તરીકે તેને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પૂજે છે, જે સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખે છે; તેજસ્વી, અનન્ય, સર્વોત્તમ કવિ, વિવિધ સ્થાનમાં ફરતા.
યં દેવં વેત્તિ વેત્તારં યજ્ઞભાગપ્રદાયિનં। વૃષાગ્નિસૂર્યચંદ્રાક્ષં દેવમાકાશવિગ્રહં
તે દેવ છે, જે જાણે છે અને જાણવામાં આવે છે, યજ્ઞના ફળ આપનાર, વૃષભ, અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્ર જે આંખવાળા, આકાશરૂપ દેવ.
તં પ્રપદ્યામહે દેવં ભગવન્શરણાર્થિનઃ। શરણ્યં શરણં દેવં સર્વદેવભવોદ્ભવં
એ દેવને, હે ભગવાન, અમે આશ્રય માટે શરણ જઈએ છીએ; આશ્રયદાતા, સર્વ દેવો અને જીવોના મૂળ, એ દેવને શરણ.
ઋષીણાં ચૈવ સ્રષ્ટારં લોકાનાં ચ સુરેશ્વરં। પ્રિયાર્થં ચૈવ દેવાનાં સર્વસ્ય જગતઃ સ્થિતૌ
ઋષિઓ અને લોકોના સર્જનહાર, દેવોના સ્વામી, દેવોની કલ્યાણ માટે અને સમગ્ર જગતના સ્થિરતા માટે.
કવ્યં પિતૄણામુચિતં સુરાણાં હવ્યમુત્તમં। યેન પ્રવર્તિતં સર્ તં નતાસ્મસ્સુરોત્તમં
પિતૃઓ માટે પાકેલું ભોજન યોગ્ય છે અને દેવતાઓ માટે શ્રેષ્ઠ ભેટ છે; આ બધું જેણે સ્થાપિત કર્યું, એ સર્વોચ્ચ દેવને અમે નમન કરીએ છીએ.
ત્રેતાગ્નિના તુ યજતા દેવેન પરમેષ્ઠિના। યથાસૃષ્ટિઃ કૃતા પૂર્વં યજ્ઞસૃષ્ટિસ્તથા પુનઃ
ત્રેતાયુગના અગ્નિ દ્વારા પરમ સર્જનહારે પૂજા કરી; જેમ પહેલાં સર્જન થયું હતું, તેમ ફરીથી યજ્ઞની રચના થઈ.
તથા બ્રહ્માપ્યનંતેન લોકાનાં સ્થિતિકારિણા। અન્વાસ્યમાનો ભગવાન્વૃદ્ધોપ્યથ ચ બુદ્ધિમાન્
એ રીતે અનંત અને જગતને ધારે છે એવા બ્રહ્માજી, વયમાં વૃદ્ધ હોવા છતાં, જ્ઞાનમાં પારંગત અને સૌના અનુસરવા લાયક હતા.
યજ્ઞવાટમચિંત્યાત્મા ગતસ્તત્ર પિતામહઃ। ધનાઢ્યૈર્ઋત્વિજૈઃ પૂર્ણં સદસ્યૈઃ પરિપાલિતમ્
અકલ્પનીય સ્વરૂપ ધરાવતા પિતામહ યજ્ઞસ્થળે ગયા, જ્યાં ધનવાન ઋત્વિજ અને સભ્યોએ યજ્ઞને સંભાળ્યો હતો.
ગૃહીતચાપેન તદા વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના। દૈત્યદાનવરાજાનો રાક્ષસાનાં ગણાઃ સ્થિતાઃ
ત્યારે શક્તિશાળી વિષ્ણુએ ધનુષ્ય ધારણ કર્યું, અને દૈત્ય-દાનવોના રાજાઓ તથા રાક્ષસોની ટોળીઓ ત્યાં હાજર રહી.
આત્માનમાત્મના ચૈવ ચિંતયામાસ વૈ દ્રુતં। ચિંતયિત્વા યથાતત્વં યજ્ઞં યજ્ઞઃ સનાતનઃ
તેમણે ઝડપથી પોતાને પોતાના મનથી વિચાર્યા; સાચી રીતે વિચાર્યા પછી, શાશ્વત યજ્ઞ સ્વયં યજ્ઞરૂપ થયો.
વરણં તત્ર ભગવાન્કારયામાસ ઋત્વિજામ્। ભૃગ્વાદ્યા ઋત્વિજશ્ચાપિ યજ્ઞકર્મવિચક્ષણાઃ
ત્યાં ભગવાને ઋત્વિજોની પસંદગી કરાવી; ભૃગુ વગેરે યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત ઋત્વિજ પસંદ કરવામાં આવ્યા.
ચક્રુર્બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ચ પ્રોક્તં પુણ્યં યદક્ષરં। શુશ્રુવુસ્તે મુનિશ્રેષ્ઠા વિતતે તત્ર કર્મણિ
તેઓએ બહ્વૃચ સંપ્રદાયના મુખ્ય પાઠકો સાથે પુણ્યમય મંત્રોચ્ચાર કર્યા; શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ એ યજ્ઞકર્મ સાંભળ્યું.
યજ્ઞવિદ્યા વેદવિદ્યા પદક્રમવિદાં તથા। ઘોષેણ પરમર્ષીણાં સા બભૂવ નિનાદિના
યજ્ઞવિદ્યા, વેદવિદ્યા અને પાઠકલા, મહાન ઋષિઓના સ્વરો સાથે ગુંજી ઉઠી.
યજ્ઞસંસ્તરવિદ્ભિશ્ચ શિક્ષાવિદ્ભિસ્તથા દ્વિજૈઃ। શબ્દનિર્વચનાર્થજ્ઞૈઃ સર્વવિદ્યાવિશારદૈઃ
યજ્ઞસ્થાપન જાણનારા, ઉચ્ચારણમાં નિષ્ણાત, શબ્દોના અર્થ જાણનારા અને સર્વવિધ વિદ્યા પારંગત બ્રાહ્મણો ત્યાં હાજર હતા.