ત્રપાન્વિતૌ વિષ્ણુરુદ્રૌ સર્વે ચાન્યે દ્વિજાતયઃ। સભાસદસ્તથા ભીતાસ્તથા ચાન્યે દિવૌકસઃ
વિષ્ણુ અને રુદ્ર, શરમમાં ડૂબેલા, અને બીજા બધા દ્વિજ, સભાસદો તથા અન્ય દેવતાઓ પણ એ જ રીતે ભયભીત હતા.
પુત્રાઃપૌત્રા ભાગિનેયા માતુલા ભ્રાતરસ્તથા। ઋભવો નામ યે દેવા દેવાનામપિ દેવતાઃ
પુત્રો, પૌત્રો, ભાણેજો, માતુલો, ભાઈઓ અને ઋભુઓ — એ દેવતાઓ, જે દેવોમાં પણ દેવતા છે —
વૈલક્ષ્યેવસ્થિતાઃ સર્વે સાવિત્રી કિં વદિષ્યતિ। બ્રહ્મપાર્શ્વે સ્થિતા તત્ર કિંતુ વૈ ગોપકન્યકા
બધા ત્યાં અશાંતિમાં ઊભા હતા, 'સાવિત્રી શું કહેશે?' એમ વિચારી રહ્યા. એ બ્રહ્માના બાજુમાં ઊભી હતી, પણ સાચે તો એ ગોપાળણ હતી.
મૌનીભૂતા તુ શૃણ્વાના સર્વેષાં વદતાં ગિરઃ। અદ્ધ્વર્યુણા સમાહૂતા નાગતા વરવર્ણિની
એ મૌન થઈ, બધાના બોલતા શબ્દો સાંભળતી રહી; અધ્વર્યુએ બોલાવ્યા છતાં, એ સુંદર રંગવાળી સ્ત્રી આવી નહીં.
શક્રેણાન્યાહૃતા-આભીરાદત્તા સા વિષ્ણુનાસ્વયમ્। અનુમોદિતાચરુદ્રેણપિત્રાઽદત્તાસ્વયં તથા
બીજી, શક્રે આભીરમાંથી લાવી, એ વિષ્ણુને આપવામાં આવી; રુદ્રે મંજૂરી આપી, અને એના પિતાએ પણ સ્વયં આપી.
કથં સા ભવિતા યજ્ઞે સમાપ્તિં વા વ્રજેત્કથમ્। એવં ચિંતયતાં તેષાં પ્રવિષ્ટા કમલાલયા
એ યજ્ઞમાં કેવી રીતે ભાગ લેશે, કે યજ્ઞ પૂર્ણ કેવી રીતે થશે? એમ બધા વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે કમલથી જન્મેલી અંદર આવી.
વૃતો બ્રહ્માસદસ્યૈસ્તુ ઋત્વિગ્ભિર્દૈવતૈસ્તથા। હૂયંતે ચાગ્નયસ્તત્ર બ્રાહ્મણૈર્વૈદપારગૈઃ
બ્રહ્મા સભાસદો, ઋત્વિજ અને દેવતાઓથી ઘેરાયેલો હતો; ત્યાં વૈદિક જ્ઞાન ધરાવતા બ્રાહ્મણો અગ્નિમાં હવન કરી રહ્યા હતા.
પત્નીશાલાસ્થિતા ગોપી સૈણશ્રૃઁગા સમેખલા। ક્ષૌમવસ્ત્રપરીધાના ધ્યાયંતી પરમં પદમ્
ગોપાળણ પત્નીશાળામાં ઊભી હતી, ભેંસના ઊનથી બનેલી કટિબંધી પહેરેલી, કૌશીય વસ્ત્રમાં, પરમ પદનું ધ્યાન કરતી.
પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પ્રાધાન્યે ચ નિવેશિતા। રૂપાન્વિતા વિશાલાક્ષી તેજસા ભાસ્કરોપમા
પતિ માટે સમર્પિત, પતિમાં જ જીવ, સ્ત્રીઓમાં મુખ્ય, સુંદર, વિશાળ આંખોવાળી, અને તેજમાં સૂર્ય જેવી.
દ્યોતયન્તી સદસ્તત્ર સૂર્યસ્યેવ યથા પ્રભા। જ્વલમાનં તથા વહ્નિં શ્રયન્તે ઋત્વિજસ્તથા
એ સભાને સૂર્યની પ્રકાશ જેમ ઉજવતી, તેજસ્વી હતી; ઋત્વિજ પણ જલતા અગ્નિ પાસે ગયા.
પશૂનામિહ ગૃહ્ણાનાભાગં સ્વસ્વ ચરોર્મુદા। યજ્ઞભાગાર્થિનો દેવા વિલમ્બાદ્બ્રુવતે તદા
ત્યાં, જ્યારે સૌ પોતાના ભાગના પશુ આનંદથી લઈ રહ્યા હતા, દેવતાઓ યજ્ઞના ભાગ માટે વિલંબથી બોલ્યા.
કાલહીનં ન કર્તવ્યં કૃતં ન ફલદં યતઃ। વેદેષ્વેવમધીકારો દૃષ્ટઃસર્વૈર્મનીષિભિઃ
'સમયથી વિના કરેલો યજ્ઞ કરવો જોઈએ નહીં, કારણ કે એ ફળ આપતો નથી; એ જ નિયમ બધા જ્ઞાની વૈદિકોમાં જોયો છે.'
પ્રાવર્ગ્યે ક્રિયમાણે તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। ક્ષીરદ્વયેન સંયુક્ત શૃતેનાધ્વર્યુણા તથા
પ્રાવર્ગ્ય વિધિ બ્રાહ્મણો દ્વારા, બે ભાગ દૂધ અને ઘી સાથે, અધ્વર્યુ દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.
ઉપહૂતેનાગતે નચાહૂતેષુ દ્વિજન્મસુ। ક્રિયમાણે તથાભક્ષ્યે દૃષ્ટ્વા દેવી રુષાન્વિતા
બોલાવ્યા છતાં, દ્વિજ આવ્યા નહીં; ભોજન તૈયાર થઈ રહ્યું હતું, એ જોઈને દેવી ગુસ્સે થઈ.
ઉવાચ દેવી બ્રહ્માણં સદોમધ્યે તુ મૌનિનમ્। કિમેતદ્યુજ્યતે દેવ કર્તુમેતદ્વિચેષ્ટિતમ્
દેવી સભાની વચ્ચે મૌન બ્રહ્માને બોલી, 'દેવ, આ કામ યોગ્ય છે? તું જે કર્યું એ યોગ્ય છે?'
માં પરિત્યજ્ય યત્કામાત્કૃતવાનસિ કિલ્બિષમ્। નતુલ્યાપાદરજસા મમૈષા યા શિરઃ કૃતા
'મને ઈચ્છાથી છોડીને, તું પાપ કર્યું છે; એ, જેને તું પત્ની બનાવી, એ મારા પગની ધૂળ પણ નથી.'
યદ્વદન્તિ જનાસ્સર્વે સંગતાઃ સદસિ સ્થિતાઃ। આજ્ઞામીશ્વરભૂતાનાં તાં કુરુષ્વ યદીચ્છસિ
અહીં સભામાં બેઠેલા બધા લોકો જે કહે છે, એ જ કરો, કેમ કે એ લોકો ઈશ્વર સમાન છે; જો તમારે ઇચ્છા હોય, તો એમની આજ્ઞા પ્રમાણે ચાલો.
ભવતા રૂપલોભેન કૃતં લોકવિગર્હિતમ્। પુત્રેષુ નકૃતાલજ્જા પૌત્રેષુચન તે પ્રભો
તમારી સૌંદર્યની લાલચને કારણે, તમે એવું કામ કર્યું છે જે દુનિયાએ નાકાબેલ માન્યું છે; તમારા પુત્રો અને પૌત્રો સામે પણ તમને લાજ નથી આવી, હે પ્રભુ.
કામકારકૃતં મન્ય એતત્કર્મવિગર્હિતમ્। પિતામહોસિ દેવાનામૃષીણાં પ્રપિતામહઃ
આ કામ ઇચ્છાથી કર્યું છે, અને એ દોષારોપણ થયેલું છે; તમે દેવતાઓના પિતામહ અને ઋષિઓના પ્રપિતામહ છો.
કથં ન તે ત્રપા જાતા આત્મનઃપશ્યતસ્તનુમ્। લોકમધ્યેકૃતં હાસ્યમહં ચાપકૃતા પ્રભો
તમે પોતાનું શરીર જોઈને પણ શરમ કેમ ન આવી, જ્યારે દુનિયામાં બધાની સામે એ અપમાનજનક કામ કર્યું? હું પણ, હે પ્રભુ, અપમાનિત થઈ ગઈ છું.
યદ્યેષ તે સ્થિરો ભાવસ્તિષ્ઠ દેવ નમોસ્તુતે। અહંકથંસખીનાંતુ દર્શયિષ્યામિ વૈમુખમ્
જો તમારી આ ઈચ્છા અડગ છે, તો રહો, હે દેવ, હું તમને નમસ્કાર કરું છું; પણ હું મારા સખીઓને કેવી રીતે મોં બતાવું?
ભર્ત્રા મે વિધૃતા પત્ની કથમેતદહં વદે। "બ્રહ્મોવાચ। ઋત્વિગ્ભિસ્ત્વરિતશ્ચાહં દીક્ષાકાલાદનંતરમ્
મારા પતિએ મને પત્ની તરીકે રાખી છે—હું આ વાત કેવી રીતે કહી શકું?
પત્નીં વિના ન હોમોત્ર શીઘ્રં પત્નીમિહાનય। શક્રેણૈષા સમાનીતા દત્તેયં મમ વિષ્ણુના
બ્રહ્માએ કહ્યું: યજ્ઞકર્મ માટે પુજારીઓએ મને તાત્કાલિક બોલાવ્યા, અને દિક્ષા પછી હું આવ્યો; અહીં પત્ની વિના યજ્ઞ શક્ય નથી—તેથી તરત પત્ની લાવો. શક્રે એ સ્ત્રીને લાવી અને વિષ્ણુએ મને આપી.
ગૃહીતા ચ મયા સુભ્રુ ક્ષમસ્વૈતં મયા કૃતમ્। ન ચાપરાધં ભૂયોન્યં કરિષ્યે તવ સુવ્રતે
હે સુંદર ભ્રૂવાળી, મેં તેને સ્વીકારી છે; મેં જે કર્યું છે, એ માટે મને માફ કરો. હે સુવ્રતા, હવે હું તમારું બીજું અપમાન નહીં કરું.
પાદયોઃ પતિતસ્તેહં ક્ષમસ્વેહ નમોસ્તુતે। "પુલસ્ત્ય ઉવાચ। એવમુક્તા તદા ક્રુદ્ધા બ્રહ્માણં શપ્તુમુદ્યતા
હું તમારા પગ પર પડી રહ્યો છું—માફ કરો, અહીં હું તમને નમસ્કાર કરું છું.
યદિ મેસ્તિ તપસ્તપ્તં ગુરવો યદિ તોષિતાઃ। સર્વબ્રહ્મસમૂહેષુ સ્થાનેષુ વિવિધેષુ ચ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: આમ કહેતાં, તે સ્ત્રી ગુસ્સે થઈ અને બ્રહ્માને શાપ આપવા તૈયાર થઈ.
નૈવ તે બ્રાહ્મણાઃ પૂજાં કરિષ્યંતિ કદાચન। ૠતે તુ કાર્તિકીમેકાં પૂજાં સાંવત્સરીં તવ
જો મેં તપસ્યા કરી છે, અને મારા ગુરુઓ પ્રસન્ન થયા છે, તો બધા બ્રાહ્મણોની સભામાં, વિવિધ સ્થળોએ,
કરિષ્યન્તિ દ્વિજાઃ સર્વે મર્ત્યા નાન્યત્ર ભૂતલે। એતદ્બ્રહ્માણમુક્ત્વાહ શતક્રતુમુપસ્થિતમ્
ક્યારેય બ્રાહ્મણો તમારી પૂજા નહીં કરે, સિવાય કાર્તિક મહિનામાં એક વર્ષમાં એકવાર પૂજા કરે.
ભોભોઃ! શક્ર ત્વયાનીતા આભીરી બ્રહ્મણોન્તિકમ્। યસ્માત્તે ક્ષુદ્રકંકર્મતસ્માત્વં લપ્સ્યસે ફલમ્
પૃથ્વી પર બધા દ્વિજ લોકો એ જ પૂજા કરશે, બીજું કશું નહીં. આમ બ્રહ્માને કહી, એ સ્ત્રી શતક્રતુ પાસે બોલી.
યદા સંગ્રામમધ્યે ત્વં સ્થાતા શક્ર ભવિષ્યસિ। તદા ત્વં શત્રુભિર્બદ્ધો નીતઃ પરમિકાં દશામ્
હે શક્ર! તમે એ ગાયવાળી સ્ત્રીને બ્રહ્મા પાસે લાવી; એ નાના કામના કારણે, એનું પરિણામ તમે ભોગવશો.