રાક્ષસ્યઃ પિતૃકન્યાશ્ચ તથાન્યા લોકમાતરઃ। વધૂભિઃ સસ્નુષાભિશ્ચ સાવિત્રી ગન્તુમિચ્છતિ
રાક્ષસી સ્ત્રીઓ, પિતૃઓની દીકરીઓ અને અન્ય લોકમાતાઓ, વધૂઓ અને સ્નુષાઓ સાથે, સાવિત્રીને સાથે જવું ઈચ્છતી હતી.
અદિત્યાદ્યાસ્તથા સર્વા દક્ષકન્યાસ્સમાગતાઃ। તાભિઃ પરિવૃતા સાધ્વી બ્રહ્માણી કમલાલયા
બધી આદિત્યાઓ અને દક્ષની દીકરીઓ એકત્ર થઈ; એ બધાની વચ્ચે, સતી બ્રહ્માણી, કમળમાં વસતી, આગળ વધી.
કાચિન્મોદકમાદાય કાચિચ્છૂર્પં વરાનના। ફલપૂરિતમાદાય પ્રયાતા બ્રહ્મણોંતિકમ્
કોઈ મોઢક લઈ, કોઈ સુંદર મુખવાળી છૂર્પા લઈ, કોઈ ફળથી ભરેલું પાત્ર લઈ, એ બધા બ્રહ્મા તરફ ગયા.
આઢકીઃ સહ નિષ્પાવા ગૃહીત્વાન્યાસ્તથાપરા। દાડિમાનિ વિચિત્રાણિ માતુલિંગાનિ શોભના
કેટલાંક ભુનેલા દાણા ભરેલી પાતળી લઈ, બીજાં દાડીમ અને સુંદર માતુલિંગ લઈ.
કરીરાણિ તથા ચાન્યા ગૃહીત્વા કમલાનિ ચ। કૌસુંભકં જીરકં ચ ખર્જૂરમપરા તથા
બીજાં કરીર અને કમળ, કુસુંભ, જીરું અને ખજુર પણ લઈ.
ઉત્તમાન્યપરાદાય નાલિકેરાણિ સર્વશઃ। દ્રાક્ષયાપૂરિતં કાચિત્પાત્રંશ્રૃઁગાટકંતથા
કેટલાંક શ્રેષ્ઠ નાળિયેર, દ્રાક્ષથી ભરેલું પાત્ર અને શ્રૃંગાટક ફળ પણ લાવ્યા.
કર્પૂરાણિ વિચિત્રાણિ જંબૂકાનિ શુભાનિ ચ। અક્ષોટામલકાન્ગૃહ્ય જમ્બીરાણિ તથાપરા
સુગંધિત કપૂર, શુભ જાંબુ, અખરોટ, આમળા અને બીજાં લીમડાં પણ લાવ્યા.
બિલ્વાનિ પરિપક્વાનિ ચિપિટાનિ વરાનના। કાર્પાસતૂલિકાશ્ચાન્યા વસ્ત્રં કૌસુમ્ભકં તથા
કેટલાંક પાકેલા બિલ્વ અને ચિપિટા, સુંદર મુખવાળીઓ કાપાસના ગોળા અને કુસુંભના વસ્ત્ર પણ લાવ્યા.
એવમાદ્યાનિ ચાન્યાનિ કૃત્વા શૂર્પે વરાનનાઃ। સાવિત્ર્યાસહિતાઃસર્વાઃ સંપ્રાપ્તાઃસહસાશુભાઃ
આ રીતે, શૂર્પે સાથે અનેક કામો કરીને, સૌ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રીઓ, સાવિત્રી સાથે, અચાનક શુભ રૂપે આવી પહોંચી.
સાવિત્રીમાગતાં દૃષ્ટ્વા ભીતસ્તત્ર પુરન્દરઃ। અધોમુખઃ સ્થિતોબ્રહ્મા કિમેષા માંવદિષ્યતિ
સાવિત્રીને ત્યાં આવતી જોઈને, ઇન્દ્ર ડરાઈ ગયો; બ્રહ્મા શરમથી માથું નીચે કરીને ઊભો રહ્યો, 'આ હવે મને શું કહેશે?' એમ વિચારી રહ્યો.
ત્રપાન્વિતૌ વિષ્ણુરુદ્રૌ સર્વે ચાન્યે દ્વિજાતયઃ। સભાસદસ્તથા ભીતાસ્તથા ચાન્યે દિવૌકસઃ
વિષ્ણુ અને રુદ્ર, શરમમાં ડૂબેલા, અને બીજા બધા દ્વિજ, સભાસદો તથા અન્ય દેવતાઓ પણ એ જ રીતે ભયભીત હતા.
પુત્રાઃપૌત્રા ભાગિનેયા માતુલા ભ્રાતરસ્તથા। ઋભવો નામ યે દેવા દેવાનામપિ દેવતાઃ
પુત્રો, પૌત્રો, ભાણેજો, માતુલો, ભાઈઓ અને ઋભુઓ — એ દેવતાઓ, જે દેવોમાં પણ દેવતા છે —
વૈલક્ષ્યેવસ્થિતાઃ સર્વે સાવિત્રી કિં વદિષ્યતિ। બ્રહ્મપાર્શ્વે સ્થિતા તત્ર કિંતુ વૈ ગોપકન્યકા
બધા ત્યાં અશાંતિમાં ઊભા હતા, 'સાવિત્રી શું કહેશે?' એમ વિચારી રહ્યા. એ બ્રહ્માના બાજુમાં ઊભી હતી, પણ સાચે તો એ ગોપાળણ હતી.
મૌનીભૂતા તુ શૃણ્વાના સર્વેષાં વદતાં ગિરઃ। અદ્ધ્વર્યુણા સમાહૂતા નાગતા વરવર્ણિની
એ મૌન થઈ, બધાના બોલતા શબ્દો સાંભળતી રહી; અધ્વર્યુએ બોલાવ્યા છતાં, એ સુંદર રંગવાળી સ્ત્રી આવી નહીં.
શક્રેણાન્યાહૃતા-આભીરાદત્તા સા વિષ્ણુનાસ્વયમ્। અનુમોદિતાચરુદ્રેણપિત્રાઽદત્તાસ્વયં તથા
બીજી, શક્રે આભીરમાંથી લાવી, એ વિષ્ણુને આપવામાં આવી; રુદ્રે મંજૂરી આપી, અને એના પિતાએ પણ સ્વયં આપી.
કથં સા ભવિતા યજ્ઞે સમાપ્તિં વા વ્રજેત્કથમ્। એવં ચિંતયતાં તેષાં પ્રવિષ્ટા કમલાલયા
એ યજ્ઞમાં કેવી રીતે ભાગ લેશે, કે યજ્ઞ પૂર્ણ કેવી રીતે થશે? એમ બધા વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે કમલથી જન્મેલી અંદર આવી.
વૃતો બ્રહ્માસદસ્યૈસ્તુ ઋત્વિગ્ભિર્દૈવતૈસ્તથા। હૂયંતે ચાગ્નયસ્તત્ર બ્રાહ્મણૈર્વૈદપારગૈઃ
બ્રહ્મા સભાસદો, ઋત્વિજ અને દેવતાઓથી ઘેરાયેલો હતો; ત્યાં વૈદિક જ્ઞાન ધરાવતા બ્રાહ્મણો અગ્નિમાં હવન કરી રહ્યા હતા.
પત્નીશાલાસ્થિતા ગોપી સૈણશ્રૃઁગા સમેખલા। ક્ષૌમવસ્ત્રપરીધાના ધ્યાયંતી પરમં પદમ્
ગોપાળણ પત્નીશાળામાં ઊભી હતી, ભેંસના ઊનથી બનેલી કટિબંધી પહેરેલી, કૌશીય વસ્ત્રમાં, પરમ પદનું ધ્યાન કરતી.
પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પ્રાધાન્યે ચ નિવેશિતા। રૂપાન્વિતા વિશાલાક્ષી તેજસા ભાસ્કરોપમા
પતિ માટે સમર્પિત, પતિમાં જ જીવ, સ્ત્રીઓમાં મુખ્ય, સુંદર, વિશાળ આંખોવાળી, અને તેજમાં સૂર્ય જેવી.
દ્યોતયન્તી સદસ્તત્ર સૂર્યસ્યેવ યથા પ્રભા। જ્વલમાનં તથા વહ્નિં શ્રયન્તે ઋત્વિજસ્તથા
એ સભાને સૂર્યની પ્રકાશ જેમ ઉજવતી, તેજસ્વી હતી; ઋત્વિજ પણ જલતા અગ્નિ પાસે ગયા.
પશૂનામિહ ગૃહ્ણાનાભાગં સ્વસ્વ ચરોર્મુદા। યજ્ઞભાગાર્થિનો દેવા વિલમ્બાદ્બ્રુવતે તદા
ત્યાં, જ્યારે સૌ પોતાના ભાગના પશુ આનંદથી લઈ રહ્યા હતા, દેવતાઓ યજ્ઞના ભાગ માટે વિલંબથી બોલ્યા.
કાલહીનં ન કર્તવ્યં કૃતં ન ફલદં યતઃ। વેદેષ્વેવમધીકારો દૃષ્ટઃસર્વૈર્મનીષિભિઃ
'સમયથી વિના કરેલો યજ્ઞ કરવો જોઈએ નહીં, કારણ કે એ ફળ આપતો નથી; એ જ નિયમ બધા જ્ઞાની વૈદિકોમાં જોયો છે.'
પ્રાવર્ગ્યે ક્રિયમાણે તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। ક્ષીરદ્વયેન સંયુક્ત શૃતેનાધ્વર્યુણા તથા
પ્રાવર્ગ્ય વિધિ બ્રાહ્મણો દ્વારા, બે ભાગ દૂધ અને ઘી સાથે, અધ્વર્યુ દ્વારા કરવામાં આવી રહી હતી.
ઉપહૂતેનાગતે નચાહૂતેષુ દ્વિજન્મસુ। ક્રિયમાણે તથાભક્ષ્યે દૃષ્ટ્વા દેવી રુષાન્વિતા
બોલાવ્યા છતાં, દ્વિજ આવ્યા નહીં; ભોજન તૈયાર થઈ રહ્યું હતું, એ જોઈને દેવી ગુસ્સે થઈ.
ઉવાચ દેવી બ્રહ્માણં સદોમધ્યે તુ મૌનિનમ્। કિમેતદ્યુજ્યતે દેવ કર્તુમેતદ્વિચેષ્ટિતમ્
દેવી સભાની વચ્ચે મૌન બ્રહ્માને બોલી, 'દેવ, આ કામ યોગ્ય છે? તું જે કર્યું એ યોગ્ય છે?'
માં પરિત્યજ્ય યત્કામાત્કૃતવાનસિ કિલ્બિષમ્। નતુલ્યાપાદરજસા મમૈષા યા શિરઃ કૃતા
'મને ઈચ્છાથી છોડીને, તું પાપ કર્યું છે; એ, જેને તું પત્ની બનાવી, એ મારા પગની ધૂળ પણ નથી.'
યદ્વદન્તિ જનાસ્સર્વે સંગતાઃ સદસિ સ્થિતાઃ। આજ્ઞામીશ્વરભૂતાનાં તાં કુરુષ્વ યદીચ્છસિ
અહીં સભામાં બેઠેલા બધા લોકો જે કહે છે, એ જ કરો, કેમ કે એ લોકો ઈશ્વર સમાન છે; જો તમારે ઇચ્છા હોય, તો એમની આજ્ઞા પ્રમાણે ચાલો.
ભવતા રૂપલોભેન કૃતં લોકવિગર્હિતમ્। પુત્રેષુ નકૃતાલજ્જા પૌત્રેષુચન તે પ્રભો
તમારી સૌંદર્યની લાલચને કારણે, તમે એવું કામ કર્યું છે જે દુનિયાએ નાકાબેલ માન્યું છે; તમારા પુત્રો અને પૌત્રો સામે પણ તમને લાજ નથી આવી, હે પ્રભુ.
કામકારકૃતં મન્ય એતત્કર્મવિગર્હિતમ્। પિતામહોસિ દેવાનામૃષીણાં પ્રપિતામહઃ
આ કામ ઇચ્છાથી કર્યું છે, અને એ દોષારોપણ થયેલું છે; તમે દેવતાઓના પિતામહ અને ઋષિઓના પ્રપિતામહ છો.
કથં ન તે ત્રપા જાતા આત્મનઃપશ્યતસ્તનુમ્। લોકમધ્યેકૃતં હાસ્યમહં ચાપકૃતા પ્રભો
તમે પોતાનું શરીર જોઈને પણ શરમ કેમ ન આવી, જ્યારે દુનિયામાં બધાની સામે એ અપમાનજનક કામ કર્યું? હું પણ, હે પ્રભુ, અપમાનિત થઈ ગઈ છું.