ન ચાસ્યાભવિતા દોષઃ કર્મણાનેન કર્હિચિત્। શ્રુત્વા વાક્યં તદા વિષ્ણોઃપ્રણિપત્ય યયુસ્તદા
આ કાર્યથી ક્યારેય એમાં કોઈ દોષ નહીં આવે; વિષ્ણુના આ વચન સાંભળીને તેઓ નમસ્કાર કરીને ચાલ્યા ગયા.
એવમેષ વરો દેવ યો દત્તો ભવિતા હિ મે। અવતારઃ કુલેસ્માકં કર્તવ્યો ધર્મસાધનઃ
હે દેવ, તમે આપેલો આ વર્દાન સાચે જ પૂરું પડે; અમારા વંશમાં ધર્મની સ્થાપના માટે અવતાર લેવો જોઈએ.
ભવતો દર્શનાદેવ ભવામઃ સ્વર્ગવાસિનઃ। શુભદા કન્યકા ચૈષા તારિણી મે કુલૈઃ સહ
તમારા દર્શનથી જ અમે સ્વર્ગવાસી બનીએ છીએ; અને આ શુભદાયિ કન્યા મારા વંશને પાર ઉતારશે.
એવં ભવતુ દેવેશ વરદાનં વિભો તવ। અનુનીતાસ્તદા ગોપાઃ સ્વયં દેવેન વિષ્ણુના
જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ, હે દેવેશ; તમારું વર્દાન અમને પ્રાપ્ત થયું. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ ગોપોને સંતોષ્યા.
બ્રહ્મણાપ્યેવમેવં તુ વામહસ્તેન ભાષિતમ્। ત્રપાન્વિતા દર્શને તુ બન્ધૂનાં વરવર્ણિની
એ જ રીતે, બ્રહ્માએ પણ ડાબા હાથથી વાત કરી; સુંદર કન્યા, પોતાના સગાંઓ સામે લજ્જાશીલ રહીને હાજર રહી.
કૈરહં તુ સમાખ્યાતા યેનેમં દેશમાગતાઃ। દૃષ્ટ્વા તુ તાંસ્તતઃ પ્રાહ ગાયત્રી આભીરકન્યકા
મારે નામ કોણે આપ્યું છે અને હું આ સ્થળે કોણે લાવી? તેને જોઈને, ગાયત્રી આભીર કન્યાએ કહ્યું.
વામહસ્તેન તાન્સર્વાન્પ્રાણિપાતપુરઃસરમ્। અત્ર ચાહં સ્થિતા માતર્બ્રહ્માણં સમુપાગતા
એણે ડાબા હાથથી સૌને નમસ્કાર કરી; અહીં હું ઊભી છું, માતા, બ્રહ્માને મળવા આવી છું.
ભર્તા લબ્ધો મયા દેવઃ સર્વસ્યાદ્યોજગત્પતિઃ। નાહંશોચ્યા ભવત્યાતુ ન પિત્રા ન ચ બાન્ધવૈઃ
મને પતિરૂપે સર્વજગતના પ્રાચીન ભગવાન મળ્યા છે; હવે તું કે પિતા કે સગાંઓ કોઈને પણ મારા માટે શોક કરવો નથી.
સખીગણશ્ચ મે યાતુ ભગિન્યો દારકૈઃ સહ। સર્વેષાં કુશલં વાચ્યં સ્થિતાસ્મિ સહ દૈવતૈઃ
મારા બધા મિત્રો, બહેનો અને તેમના બાળકોને હવે જવા દો. બધાને મારી ખુશાલી કહેજો, કેમ કે હું અહીં દેવતાઓ સાથે જ રહીશ.
ગતેષુ તેષુ સર્વેષુ ગાયત્રી સા સુમધ્યમા। બ્રહ્મણા સહિતા રેજે યજ્ઞવાટં ગતા સતી
બધા જતા રહ્યા પછી, સુંદર ગાયત્રી બ્રહ્માજી સાથે તેજસ્વી બનીને યજ્ઞસ્થળે પહોંચી.
યાચિતો બ્રાહ્મણૈર્બ્રહ્મા વરાન્નો દેહિ ચેપ્સિતાન્। યથેપ્સિતં વરં તેષાં તદાબ્રહ્માપ્યયચ્છત
બ્રાહ્મણોએ માગણી કરતાં, 'અમને જે ઈચ્છિત છે તે વર આપો,' ત્યારે બ્રહ્માજીએ તેમને મનગમતા વરદાન આપ્યા.
તયા દેવ્યા ચ ગાયત્ર્યા દત્તં તચ્ચાનુમોદિતમ્। સા તુ યજ્ઞે સ્થિતા સાધ્વીદેવતાનાં સમીપગા
દેવી ગાયત્રી દ્વારા આપેલું બધું સ્વીકારાયું; તે સતી યજ્ઞમાં રહી, દેવતાઓની નજીક રહી.
દિવ્યંવર્ષશતં સાગ્રં સ યજ્ઞો વવૃધે તદા। યજ્ઞવાટં કપર્દીતુ ભિક્ષાર્થં સમુપાગતઃ
ત્યારે એ યજ્ઞે દિવ્ય સો વર્ષથી પણ વધારે સમય સુધી ઉન્નતિ પામી; હે કપર્દી, તું ભિક્ષા માટે યજ્ઞસ્થળે આવ્યો.
બૃહત્કપાલં સંગૃહ્ય પઞ્ચમુણ્ડૈરલંકૃતઃ। ઋત્વિગ્ભિશ્ચ સદસ્યૈશ્ચ દૂરાત્તિષ્ઠન્જુગુપ્સિતઃ
પાંચ મુંડથી શોભિત મોટું કપાળ લઈને, તું યજ્ઞકર્તાઓ અને સભ્યોથી દૂર ઊભો રહ્યો, અને તેઓએ તને અવગણ્યો.
કથં ત્વમિહ સમ્પ્રાપ્તો નિન્દિતો વેદવાદિભિઃ। એવં પ્રોત્સાર્યમાણોપિ નિન્દ્યમાનઃ સ તૈર્દ્વિજૈઃ
'તું અહીં કેમ આવ્યો, વેદજ્ઞ લોકો દ્વારા નિંદિત?' એમ કહીને બ્રાહ્મણોએ તને દૂર હાંકી કાઢવાનો પ્રયાસ કર્યો, અને નિંદા પણ કરી.
ઉવાચ તાન્દ્વિજાન્સર્વાન્સ્મિતં કૃત્વા મહેશ્વરઃ। અત્ર પૈતામહે યજ્ઞે સર્વેષાં તોષદાયિનિ
મહેશ્વરે સ્મિત કરીને બધા બ્રાહ્મણોને કહ્યું: 'આ પિતૃયજ્ઞમાં, જે સૌને સંતોષ આપે છે—'
કશ્ચિદુત્સાર્ય તેનૈવ ઋતેમાં દ્વિજસત્તમાઃ। ઉક્તઃ સ તૈઃકપર્દી તુ ભુક્ત્વા ચાન્નંતતો વ્રજ
કેટલાંક તને હાંકી કાઢવા લાગ્યા, પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ કપર્દીને કહ્યું: 'ખાવા પછી અહીંથી જજે.'
કપર્દિના ચ તે ઉક્તા ભુક્ત્વા યાસ્યામિ ભો દ્વિજાઃ। એવમુક્ત્વા નિષણ્ણઃ સકપાલં ન્યસ્ય ચાગ્રતઃ
કપર્દીએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણો, હું ભોજન કર્યા પછી જઇશ.' આવું કહીને, તેણે કપાળ આગળ મૂકી બેઠો.
તેષાં નિરીક્ષ્ય તત્કર્મ ચક્રે કૌટિલ્યમીશ્વરઃ। મુક્ત્વા કપાલં ભૂમૌ તુ તાન્દ્વિજાનવલોકયન્
ઈશ્વરે તેમનું વર્તન જોઈને ચાલાકીથી વર્ત્યા; કપાળ જમીન પર મૂકી, તે બ્રાહ્મણોને નિહાળવા લાગ્યા.
ઉવાચ પુષ્કરં યામિ સ્નાનાર્થં દ્વિજસત્તમાઃ। તૂર્ણં ગચ્છેતિ તૈરુક્તઃ સ ગતઃ પરમેશ્વરઃ
તેને કહ્યું: 'હું પુષ્કર સ્નાન કરવા જઈ રહ્યો છું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.' તેમને જલદી જવા કહ્યું, તો પરમેશ્વર ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
વિયત્સ્થિતઃ કૌતુકેન મોહયિત્વા દિવૌકસઃ। સ્નાનાર્થં પુષ્કરં યાતે કપર્દિનિ દ્વિજાતયઃ
કપર્દી સ્નાન માટે પુષ્કર ગયો ત્યારે, ઈશ્વર આકાશમાં રહીને કુતૂહલપૂર્વક દેવતાઓને મોહિત કર્યા; બ્રાહ્મણો—
કથં હોમોત્ર ક્રિયતે કપાલે સદસિ સ્થિતે। કપાલાન્તાન્યશૌચાનિ પુરા પ્રાહ પ્રજાપતિઃ
'અહીં સભામાં કપાળ રાખેલું હોય તો હવન કેમ કરી શકાય? પ્રજાપતિએ તો પહેલેથી જ કપાળ અશુદ્ધ ગણાવ્યાં છે.'
વિપ્રોભ્યધાત્સદસ્યેકઃ કપાલમુત્ક્ષિપામ્યહં। ઉદ્ધૃતં તુ સદસ્યેન પ્રક્ષિપ્તં પાણિના સ્વયમ્
સભામાંથી એક બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હું આ કપાળ દૂર કરી દઉં.' તેણે પોતે જ કપાળ ઉંચકીને ફેંકી દીધું.
તાવદન્યત્સ્થિતં તત્ર પુનરેવ સમુદ્ધૃતમ્। એવં દ્વિતીયં તૃતીયં વિંશતિસ્ત્રિંશદપ્યહો
પણ ત્યાં બીજું કપાળ દેખાયું, અને ફરીથી દૂર કરવામાં આવ્યું; આવું બીજું, ત્રીજું, વીસ, ત્રીસ વાર થયું!
પઞ્ચાશચ્ચ શતં ચૈવ સહસ્રમયુતં તથા। એવં નાન્તઃ કપાલાનાં પ્રાપ્યતે દ્વિજસત્તમૈઃ
પચાસ, સો, હજાર, દસ હજાર—even—કપાળોની કોઈ પણ અંત નહોતી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
નત્વા કપર્દિનં દેવં શરણં સમુપાગતાઃ। પુષ્કરારણ્યમાસાદ્ય જપ્યૈશ્ચ વૈદિકૈર્ભૃશમ્
તેઓએ દેવ કપર્દીને વંદન કરીને આશ્રય લીધો; પુષ્કર વનમાં પહોંચી, તેઓએ વૈદિક જપથી પ્રાર્થના કરી.
તુષ્ટુવુઃ સહિતાઃ સર્વે તાવત્તુષ્ટો હરઃ સ્વયમ્। તતઃ સદર્શનં પ્રાદાદ્દ્વિજાનાં ભક્તિતઃ શિવઃ
બધાંએ મળીને શિવજીની સ્તુતિ કરી, અને ત્યારે હરાએ આનંદ પામ્યો; ભક્તિથી શિવે બ્રાહ્મણોને પોતાનું દર્શન આપ્યું.
ઉવાચ તાંસ્તતો દેવો ભક્તિનમ્રાન્દ્વિજોત્તમાન્। પુરોડાશસ્ય નિષ્પત્તિઃ કપાલં ન વિના ભવેત્
પછી દેવએ ભક્તિથી નમેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને કહ્યું: ‘પુરોડાશ યજ્ઞ પૂર્ણ કરવા માટે કપાળ વગર શક્ય નથી.’
કુરુધ્વં વચનં વિપ્રાઃ ભાગઃ સ્વિષ્ટકૃતો મમ। એવં કૃતે કૃતં સર્વં મદીયં શાસનં ભવેત્
‘મારા શબ્દોનું પાલન કરો, બ્રાહ્મણો; સ્વિષ્ટકૃતનો ભાગ મારો છે. આવું કરશો તો મારું બધું આજ્ઞાપાલન થશે.’
તથેત્યૂચુર્દ્વિજાશ્શમ્ભું કુર્મો વૈ તવ શાસનમ્। કપાલપાણિરાહેશો ભગવન્તં પિતામહમ્
બ્રાહ્મણોએ શંભુને કહ્યું: ‘જેમ કહો તેમ કરીએ, તમારી આજ્ઞા પાળીએ.’ પછી ભગવાન, હાથમાં કપાળ લઈને, પિતામહ પાસે ગયા.