પ્રારબ્ધં ચ તતો હોત્રં બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। ભૃગુણા સહિતૈઃ કર્મ વેદોક્તં તૈઃ કૃતં તદા। તથા યુગસહસ્રં તુ સ યજ્ઞઃ પુષ્કરેઽભવત્
પછી વેદપારંગત બ્રાહ્મણોએ ભૃગુ સાથે મળીને યજ્ઞ આરંભ્યો. વેદોક્ત વિધિથી કર્મકાંડ કર્યો અને એ પુષ્કરમાં યજ્ઞ હજાર યુગ સુધી ચાલ્યો.
"ભીષ્મ-ઉવાચ। તસ્મિન્યજ્ઞે કિમાશ્ચર્યં તદાસીદ્દ્વિજસત્તમ। કથં રુદ્રઃસ્થિતસ્તત્ર વિષ્ણુશ્ચાપિ સુરોત્તમઃ
ભીષ્મએ પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ યજ્ઞમાં શું અદ્ભુત ઘટના બની? અને રુદ્ર તથા વિષ્ણુ ત્યાં કેવી રીતે હાજર હતા?
આભીર:પુત્રી ગાયત્ર્યા કિં કૃતં તત્ર પત્નીત્વે સ્થિતયા તયા। આભીરા: કિં સુવૃત્તજ્ઞૈર્જ્ઞાત્વા તૈશ્ચ કૃતં મુને
આભીરકન્યા ગાયત્રીએ પત્ની બનીને ત્યાં શું કર્યું? અને સારા વર્તન જાણનારા જ્ઞાની લોકો એ જાણીને શું કર્યું, હે મુનિ?
એતદ્વૃત્તં સમાચક્ષ્વ યથાવૃત્તં યથાકૃતમ્। આભીરૈર્બ્રાહ્મણાચાપિ મમૈતત્કૌતુકં મહત્
આભીરો અને બ્રાહ્મણોએ જે રીતે એ ઘટના કરી, એ બધું જવું થયું એ પ્રમાણે મને કહો, મને એમાં ખૂબ જ રસ છે.
"પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તસ્મિન્યજ્ઞે યદાશ્ચર્યં વૃત્તમાસીન્નરાધિપ। કથયિષ્યામિ તત્સર્વં શૃણુષ્વૈકમના નૃપ
પુલસ્ત્યએ કહ્યું: હે રાજા, એ યજ્ઞમાં જે અદ્ભુત ઘટનાઓ બની, એ બધું હું તને કહું છું, તું એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળ.
રુદ્રસ્તુ મહદાશ્ચર્યં કૃતવાન્વૈ સદો ગતઃ। નિન્દ્યરૂપધરો દેવસ્તત્રાયાદ્દ્વિજસન્નિધૌ
રુદ્રે એ સભામાં જઈને એક મહાન અદ્ભુત કામ કર્યું; દેવએ ત્યાં નિંદનીય રૂપ ધારણ કર્યું અને બ્રાહ્મણોની હાજરીમાં આવ્યું.
વિષ્ણુના ન કૃતં કિઞ્ચિત્પ્રાધાન્યે સ યતઃસ્થિતઃ। નાશં તુ ગોપકન્યાયા જ્ઞાત્વા ગોપકુમારકાઃ
વિષ્ણુએ તો કંઈ કર્યું નહીં, કારણ કે એ ત્યાં મુખ્ય સ્થાન પર નહોતાં; પણ ગોપકુમારોને ગોપકન્યાની વિયોગની ખબર પડી, તો એમને એ ગમ્યું નહીં.
ગોપ્યશ્ચ તાસ્તથા સર્વા આગતા બ્રહ્મણોન્તિકમ્। દૃષ્ટ્વા તાં મેખલાબદ્ધાં યજ્ઞસીમવ્યસ્થિતામ્
અને બધી ગોપીઓ પણ બ્રહ્માની પાસે આવી; એમણે એ ગાયત્રીને કમરપટ્ટો બાંધેલી અને યજ્ઞસ્થળે ઊભેલી જોઈ.
હા પુત્રીતિ તદા માતા પિતા હા પુત્રિકેતિ ચ। સ્વસેતિ બાન્ધવાઃ સર્વે સખ્યઃ સખ્યેન હાસખિ
એ સમયે એની માતાએ 'હાય પુત્ર!' અને પિતાએ 'હાય પુત્રી!' કહ્યું; બધા સગા-સંબંધી 'હાય બહેન!' અને સખીઓ 'હાય સખી!' બોલી ઉઠ્યા.
કેન ત્વમિહ ચાનીતા અલક્તાંકા તુ સુન્દરી। શાટીં નિવૃત્તાંકૃત્વા તુ કેન યુક્તા ચ કમ્બલી
'હે સુંદર, તને અહીં કોણ લાવ્યું? તારા પગ પર લાલ આલ્તો કોણે લગાડ્યું? કોણે તારો વસ્ત્ર કાઢી નાખ્યો અને કોણે તને આ કમ્બળ ઓઢાડ્યું?'
કેન ચેયં જટા પુત્રિ રક્તસૂત્રાવકલ્પિતા। એવંવિધાનિ વાક્યાનિ શ્રુત્વોવાચ સ્વયંહરિઃ
પુત્રી, આ જટા કોણે લાલ દોરાથી શોભાવેલી છે? આવી વાતો સાંભળીને સ્વયં હરિએ ઉત્તર આપ્યો.
ઇહ ચાસ્માભિરાનીતા પત્ન્યર્થં વિનિયોજિતા। બ્રહ્મણાલમ્બિતા બાલા પ્રલાપં માકૃથાસ્ત્વિહ
આ છોકરીને અમે અહીં લાવી છે અને પત્ની માટે નિમણૂક કરી છે; બ્રહ્માએ તેને સોંપી છે—અહીં વ્યર્થ વાતો ન કર.
પુણ્યા ચૈષા સુભાગ્યા ચ સર્વેષાં કુલનન્દિની। પુણ્યા ચેન્ન ભવત્યેષા કથમાગચ્છતે સદઃ
આ પુણ્યવંતી અને ભાગ્યશાળી છે, સમગ્ર કુટુંબને આનંદ આપનારી છે; જો એ પુણ્યવંતી ન હોત, તો સભામાં કેવી રીતે આવી શકાત?
એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગન ત્વં શોચિતુમર્હસિ। કન્યૈષા તે મહાભાગા પ્રાપ્તા દેવં વિરિંચનમ્
આ રીતે જાણીને, મહાભાગ્યશાળી, તું શોક કરવો યોગ્ય નથી; તારી આ પુણ્યવંતી પુત્રી દેવ બ્રહ્માને પ્રાપ્ત થઈ છે.
યોગિનો યોગયુક્તા યે બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ। ન લભન્તે પ્રાર્થયન્તસ્તાં ગતિં દુહિતા ગતા
યોગમાં લીન યોગીઓ અને વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણો પણ, ઇચ્છા રાખે છતાં, જે સ્થિતિ તારી પુત્રીએ મેળવી છે, તે પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.
*ધર્મવન્તં સદાચારં ભવન્તં ધર્મવત્સલમ્। મયા જ્ઞાત્વા તતઃ કન્યા દત્તાચૈષા વિરઞ્ચયે
તમે ધર્મનિષ્ઠ, સદાચારવંત અને ધર્મપ્રેમી છો—આ જાણીને, મેં આ કન્યાને વિરિંચિને અર્પણ કરી છે.
અનયા-આભીરકન્યાયા તારિતો ગચ્છ! *દિવ્યાન્લોકાન્મહોદયાન્। યુષ્માકં ચ કુલે ચાપિ દેવકાર્યાર્થસિદ્ધયે
આ આભીર કન્યાની સાથે, તું મહાન અને દિવ્ય લોકોએ પાર જઈશ; અને તમારા વંશમાં પણ દેવકાર્યની સિદ્ધિ માટે આવું થશે.
*અવતારં કરિષ્યેહં સા ક્રીડા તુ ભવિષ્યતિ। યદા નન્દપ્રભૃતયો હ્યવતારં ધરાતલે
હું અહીં અવતાર ધારણ કરીશ; એ મારી લીલા હશે, જ્યારે નંદાદિ પૃથ્વી પર અવતરી જશે.
કરિષ્યન્તિ તદા ચાહં વસિષ્યે તેષુ મધ્યતઃ। યુષ્માકં કન્યકાઃ સર્વા વસિષ્યન્તિ મયા સહ
ત્યારે હું તેમના વચ્ચે નિવાસ કરીશ; તમારી બધી પુત્રીઓ મારી સાથે રહેશે.
તત્ર દોષો ન ભવિતા ન દ્વેષો ન ચ મત્સરઃ। કરિષ્યન્તિ તદા ગોપા ભયં ચ ન મનુષ્યકાઃ
ત્યાં કોઈ દોષ, દ્વેષ કે ઈર્ષ્યા નહીં હોય; ગોપો પોતાના કાર્ય કરશે અને મનુષ્યોને કોઈ ભય નહીં રહે.
ન ચાસ્યાભવિતા દોષઃ કર્મણાનેન કર્હિચિત્। શ્રુત્વા વાક્યં તદા વિષ્ણોઃપ્રણિપત્ય યયુસ્તદા
આ કાર્યથી ક્યારેય એમાં કોઈ દોષ નહીં આવે; વિષ્ણુના આ વચન સાંભળીને તેઓ નમસ્કાર કરીને ચાલ્યા ગયા.
એવમેષ વરો દેવ યો દત્તો ભવિતા હિ મે। અવતારઃ કુલેસ્માકં કર્તવ્યો ધર્મસાધનઃ
હે દેવ, તમે આપેલો આ વર્દાન સાચે જ પૂરું પડે; અમારા વંશમાં ધર્મની સ્થાપના માટે અવતાર લેવો જોઈએ.
ભવતો દર્શનાદેવ ભવામઃ સ્વર્ગવાસિનઃ। શુભદા કન્યકા ચૈષા તારિણી મે કુલૈઃ સહ
તમારા દર્શનથી જ અમે સ્વર્ગવાસી બનીએ છીએ; અને આ શુભદાયિ કન્યા મારા વંશને પાર ઉતારશે.
એવં ભવતુ દેવેશ વરદાનં વિભો તવ। અનુનીતાસ્તદા ગોપાઃ સ્વયં દેવેન વિષ્ણુના
જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ, હે દેવેશ; તમારું વર્દાન અમને પ્રાપ્ત થયું. ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ ગોપોને સંતોષ્યા.
બ્રહ્મણાપ્યેવમેવં તુ વામહસ્તેન ભાષિતમ્। ત્રપાન્વિતા દર્શને તુ બન્ધૂનાં વરવર્ણિની
એ જ રીતે, બ્રહ્માએ પણ ડાબા હાથથી વાત કરી; સુંદર કન્યા, પોતાના સગાંઓ સામે લજ્જાશીલ રહીને હાજર રહી.
કૈરહં તુ સમાખ્યાતા યેનેમં દેશમાગતાઃ। દૃષ્ટ્વા તુ તાંસ્તતઃ પ્રાહ ગાયત્રી આભીરકન્યકા
મારે નામ કોણે આપ્યું છે અને હું આ સ્થળે કોણે લાવી? તેને જોઈને, ગાયત્રી આભીર કન્યાએ કહ્યું.
વામહસ્તેન તાન્સર્વાન્પ્રાણિપાતપુરઃસરમ્। અત્ર ચાહં સ્થિતા માતર્બ્રહ્માણં સમુપાગતા
એણે ડાબા હાથથી સૌને નમસ્કાર કરી; અહીં હું ઊભી છું, માતા, બ્રહ્માને મળવા આવી છું.
ભર્તા લબ્ધો મયા દેવઃ સર્વસ્યાદ્યોજગત્પતિઃ। નાહંશોચ્યા ભવત્યાતુ ન પિત્રા ન ચ બાન્ધવૈઃ
મને પતિરૂપે સર્વજગતના પ્રાચીન ભગવાન મળ્યા છે; હવે તું કે પિતા કે સગાંઓ કોઈને પણ મારા માટે શોક કરવો નથી.
સખીગણશ્ચ મે યાતુ ભગિન્યો દારકૈઃ સહ। સર્વેષાં કુશલં વાચ્યં સ્થિતાસ્મિ સહ દૈવતૈઃ
મારા બધા મિત્રો, બહેનો અને તેમના બાળકોને હવે જવા દો. બધાને મારી ખુશાલી કહેજો, કેમ કે હું અહીં દેવતાઓ સાથે જ રહીશ.
ગતેષુ તેષુ સર્વેષુ ગાયત્રી સા સુમધ્યમા। બ્રહ્મણા સહિતા રેજે યજ્ઞવાટં ગતા સતી
બધા જતા રહ્યા પછી, સુંદર ગાયત્રી બ્રહ્માજી સાથે તેજસ્વી બનીને યજ્ઞસ્થળે પહોંચી.