ત્રૈલોક્યાંતર્ગતં યદ્યદ્વસ્તુતત્તત્પ્રધાનતઃ। સમાદાય વિધાત્રાસ્યાઃ કૃતા રૂપસ્ય સંસ્થિતિઃ
ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ શ્રેષ્ઠ છે, તે બધું સર્જનહારએ એકત્ર કરીને આ સ્ત્રીના રૂપમાં સ્થાપિત કર્યું છે.
ઇંદ્ર ઉવાચ। કાસિ કસ્ય કુતશ્ચ ત્વમાગતા સુભ્રુ કથ્યતામ્। એકાકિની કિમર્થં ચ વીથીમધ્યેષુ તિષ્ઠસિ
ઇન્દ્રે પૂછ્યું: તું કોણ છે, કોની દીકરી છે, અને ક્યાંથી આવી છે, સુંદર ભ્રૂવાળી? મને કહો. તું એકલી રસ્તાની વચ્ચે કેમ ઊભી છે?
યાન્યેતાન્યંગસંસ્થાનિ ભૂષણાનિ બિભર્ષિ ચ। નૈતાનિ તવ ભૂષાયૈ ત્વમેતેષાં હિ ભૂષણમ્
તારે શરીર પર જે ભૂષણો પહેર્યા છે, એ તારી સુંદરતા માટે નથી; તું તો એ ભૂષણો માટે ભૂષણ છે.
ન દેવી ન ચ ગંધર્વી નાસુરી ન ચ પન્નગી। કિન્નરી દૃષ્ટપૂર્વા વા યાદૃશી ત્વં સુલોચને
કોઈ દેવી, ગંધર્વી, અસુરી, પન્નગી કે કિન્નરી, જે મેં પહેલાં જોઈ છે, એવી સુંદર આંખો કોઈની નથી, જેમ તારી છે.
ઉક્તા મયાપિ બહુશઃ કસ્માદ્દત્સે હિ નોત્તરમ્। ત્રપાન્વિતા તુ સા કન્યા શક્રં પ્રોવાચ વેપતી
મેં ઘણી વાર પૂછ્યું છે, તો પણ તું જવાબ કેમ નથી આપતી? એ કન્યા શરમથી અને થરથરતી, શક્રને બોલી.
ગોપકન્યા ત્વહં વીર વિક્રીણામીહ ગોરસમ્। નવનીતમિદં શુદ્ધં દધિ ચેદં વિમંડકમ્
વીર, હું ગોપાળની દીકરી છું, અહીં ગાયનું દૂધ, શુદ્ધ મકખણ, દહીં અને છાશ વેચું છું.
દધ્ના ચૈવાત્ર તક્રેણ રસેનાપિ પરંતપ। અર્થી યેનાસિ તદ્બ્રૂહિ પ્રગૃહ્ણીષ્વ યથેપ્સિતમ્
દહીં, છાશ અને દૂધ સાથે, શત્રુઓને હરાવનાર, તને શું જોઈએ છે તે કહો; જે તને ગમે તે લઈ લે.
એવમુક્તસ્તદા શક્રો ગૃહીત્વા તાં કરે દૃઢમ્। અનયત્તાં વિશાલાક્ષીં યત્ર બ્રહ્મા વ્યવસ્થિતઃ
એવું સાંભળીને, શક્રએ તેને મજબૂત રીતે હાથ પકડી, વિશાળ આંખવાળી કન્યાને ત્યાં લઈ ગયો, જ્યાં બ્રહ્મા હાજર હતા.
નીયમાના તુ સા તેન ક્રોશંતી પિતૃમાતરૌ। હા તાત માતર્હા ભ્રાતર્નયત્યેષ નરો બલાત્
તેને લઈ જતાં, એ રડતી પિતા અને માતાને બોલી: 'હા પિતા, હા માતા, હા ભાઈ, આ પુરુષ મને જબરદસ્તી લઈ જાય છે.'
યદિ વાસ્તિ મયા કાર્યં પિતરં મે પ્રયાચય। સ દાસ્યતિ હિ માં નૂનં ભવતઃ સત્યમુચ્યતે
જો તને મારી સાથે કોઈ કામ હોય, તો મારા પિતાને પૂછો; એ ચોક્કસ મને તને આપશે—આ સાચું છે.
કા હિ નાભિલષેત્કન્યા ભર્તાંરં ભક્તિવત્સલમ્। નાદેયમપિ તે કિંચિત્પિતુર્મે ધર્મવત્સલ
કઈ કન્યા પ્રેમથી ભરેલા પતિને ઈચ્છતી નથી? મારા પિતા ધર્મપ્રિય છે, એ તને કશું ઈનકાર કરશે નહીં.
પ્રસાદયે તં શિરસા માં સ તુષ્ટઃ પ્રદાસ્યતિ। પિતુશ્ચિત્તમવિજ્ઞાય યદ્યાત્માનં દદામિ તે
હું પિતાને નમ્રતાથી પ્રસન્ન કરીશ; જો એ ખુશ થશે તો મને આપશે. પિતાનું મન જાણ્યા વિના, હું તને પોતે કેવી રીતે આપી શકું?
ધર્મો હિ વિપુલો નશ્યેત્તેન ત્વાં ન પ્રસાદયે। ભવિષ્યામિ વશે તુભ્યં યદિ તાતઃ પ્રદાસ્યતિ
ધર્મ વિશાળ છે અને એ નષ્ટ થઈ જાય, તેથી હું તને પ્રસન્ન કરવા ઈચ્છતી નથી. જો પિતા મને આપે, તો હું તારી વશમાં રહીશ.
ઇત્થમાભાષ્યમાણસ્તુ તદા શક્રોઽનયચ્ચ તામ્। બ્રહ્મણઃ પુરતઃ સ્થાપ્ય પ્રાહાસ્યાર્થે મયાઽબલે
આ રીતે બોલી, શક્રએ પછી તેને બ્રહ્માના સમક્ષ લઈ જઈ, ત્યાં ઊભી રાખી, અને તેના માટે બોલ્યો, ઓ કોમળ.
આનીતાસિ વિશાલાક્ષિ મા શુચો વરવર્ણિનિ। ગોપકન્યામસૌ દૃષ્ટ્વા ગૌરવર્ણાં મહાદ્યુતિમ્
વિશાળ આંખોવાળી, તું અહીં લાવવામાં આવી છે, સુંદર રંગવાળી, દુઃખી ન થા. આ ગોપાળ કન્યાને, ગાય જેવી નિર્દોષ અને તેજસ્વી જોઈને—
કમલામેવ તાં મેને પુંડરીકનિભેક્ષણામ્। તપ્તકાંચનસદ્ભિત્તિ સદૃશા પીનવક્ષસમ્
કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, શુદ્ધ સોનાની દિવાલ જેવી છાતી ધરાવતી એ ગોપાળ કન્યાને કમલા પોતે પણ પોતાની સમાન માની.
મત્તેભહસ્તવૃત્તોરું રક્તોત્તુંગ નખત્વિષં। તં દૃષ્ટ્વાઽમન્યતાત્માનં સાપિ મન્મનથચરમ્
મસ્ત હાથીના દાંત જેવી જાંઘો, લાલ ચમકતા નખો ધરાવતી એ ગોપાળ કન્યાને જોઈ, પોતાને પાછળ પડી ગઈ છું એવું લાગ્યું અને મનથી મોહિત થઈ ગઈ.
તત્પ્રાપ્તિહેતુ ક ધિયા ગતચિત્તેવ લક્ષ્યતે। પ્રભુત્વમાત્મનો દાને ગોપકન્યાપ્યમન્યત
એને મેળવવાની ઈચ્છાથી, જાણે મન ક્યાંક ખોવાઈ ગયું હોય એવું લાગતું હતું; અને ગોપાળ કન્યાએ પણ દાનમાં પોતાને શ્રેષ્ઠ માની.
યદ્યેષ માં સુરૂપત્વાદિચ્છત્યાદાતુમાગ્રહાત્। નાસ્તિ સીમંતિની કાચિન્મત્તો ધન્યતરા ભુવિ
જો એ મારા રૂપને કારણે મને મેળવવા ઈચ્છે છે, તો ધરતી પર મારી કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોઈ સ્ત્રી નથી.
અનેનાહં સમાનીતા યચ્ચક્ષુર્ગોચરં ગતા। અસ્ય ત્યાગે ભવેન્મૃત્યુરત્યાગે જીવિતં સુખમ્
એના દ્વારા હું અહીં લાવવામાં આવી છું અને એના નજરે આવી છું; જો એ મને ત્યજી દે તો એ મારો અંત છે, અને જો સ્વીકારી લે તો એ જ જીવનનું સુખ છે.
ભવેયમપમાનાચ્ચ ધિગ્રૂપા દુઃખદાયિની। દૃશ્યતે ચક્ષુષાનેન યાપિ યોષિત્પ્રસાદતઃ
જો મને અપમાન મળે, તો હું દુઃખ આપનારી રૂપથી કલંકિત બની જઈશ; પણ જેને એ કૃપાથી નજરે જુએ છે, એ સ્ત્રી સાચે ધન્ય છે.
સાપિ ધન્યા ન સંદેહઃ કિં પુનર્યાં પરિષ્વજેત્। જગદ્રૂપમશેષં હિ પૃથક્સંચારમાશ્રિતમ્
એ સ્ત્રી તો નિશ્ચયે ધન્ય છે, એમાં શંકા નથી; પણ જેને એ પોતાના હાથે વળગી લે છે, એ તો કેટલી વધુ ભાગ્યશાળી! કારણ કે એ આખા જગતનું સ્વરૂપ છે અને સર્વત્ર વિહાર કરે છે.
લાવણ્યં તદિહૈકસ્થં દર્શિતં વિશ્વયોનિના। અસ્યોપમા સ્મરઃ સાધ્વી મન્મથસ્ય ત્વિષોપમા
આ સૌંદર્ય અહીં એકત્રિત થઈને, જગતના મૂળ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે; એની સરખામણી માત્ર કામદેવની પવિત્ર પત્ની અને કામદેવના તેજ સાથે કરી શકાય.
તિરસ્કૃતસ્તુ શોકોયં પિતા માતા ન કારણમ્। યદિ માં નૈષ આદત્તે સ્વલ્પં મયિ ન ભાષતે
આ દુઃખ પિતા કે માતા કારણે નથી, પણ ત્યાગના કારણે છે; જો એ મને સ્વીકારતો નથી, કે મારા સાથે થોડું પણ બોલતો નથી—
અસ્યાનુસ્મરણાન્મૃત્યુઃ પ્રભવિષ્યતિ શોકજઃ। અનાગસિ ચ પત્ન્યાં તુ ક્ષિપ્રં યાતેયમીદૃશી
તો એના સ્મરણથી જન્મેલું દુઃખ મને મરી નાખશે; અને નિર્દોષ પત્ની હોવા છતાં, આવી સ્થિતિમાં હું જલ્દી નાશ પામી જઈશ.
કુચયોર્મણિશોભાયૈ શુદ્ધામ્બુજ સમદ્યુતિઃ। મુખમસ્ય પ્રપશ્યંત્યા મનો મે ધ્યાનમાગતમ્
એના કુંચ પરના રત્નોની ઝગમગાટ શુદ્ધ કમળની કાંતિ જેવી છે; એનું મુખ જોઈને મારું મન ધ્યાનમાં લીન થઈ જાય છે.
અસ્યાંગસ્પર્શસંયોગાન્ન ચેત્ત્વં બહુ મન્યસે। સ્પૃશન્નટસિ તર્હિ ન ત્વં શરીરં વિતથં પરમ્
જો તું એના અંગોના સ્પર્શ અને સંગને મૂલ્ય આપતી નથી, તો સ્પર્શ કરીને અને સાથે રહીને પણ, તારો શરીર ખરેખર વ્યર્થ છે.
અથવાસ્ય ન દોષોસ્તિ યદૃચ્છાચારકો હ્યસિ। મુષિતઃ સ્મર નૂનં ત્વં સંરક્ષ સ્વાં પ્રિયાં રતિમ્
અથવા, કદાચ તારો કોઈ દોષ નથી, કેમ કે તું તો સંજોગ પ્રમાણે વર્તે છે; નિશ્ચયે તું પ્રેમ દ્વારા લૂંટાઈ ગઈ છે—તારે તારી પ્રિય આનંદને સાચવી લેવી જોઈએ.
ત્વત્તોપિ દૃશ્યતે યેન રૂપેણાયં સ્મરાધિકઃ। મમાનેન મનોરત્ન સર્વસ્વં ચ હૃતં દૃઢમ્
જેના રૂપથી તારા કરતાં પણ વધારે કામદેવ દેખાય છે; એણે મારું મન, મારો અમૂલ્ય રત્ન અને મારું સર્વસ્વ મજબૂતીથી ચોરી લીધું છે.
શોભા યા દૃશ્યતે વક્ત્રે સા કુતઃ શશલક્ષ્મણિ। નોપમા સકલં કસ્ય નિષ્કલંકેન શસ્યતે
એના મુખમાં જે સુંદરતા દેખાય છે, એ ચાંદ્રમાં ક્યાંથી મળે, જે પર હરણનું ચિહ્ન છે? નિષ્કલંક એવા માટે કોઈ સરખામણી કદી પ્રસંશિત થતી નથી.