અરુંધતી વસિષ્ઠસ્ય સપ્તર્ષીણાં ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ। અનસૂયાત્રિપત્ની ચ તથાન્યાઃ પ્રમદા ઇહ
વશિષ્ઠની પત્ની અરુંધતી, સાત ઋષિઓની પત્નીઓ, અત્રિની પત્ની અનસૂયા અને અન્ય સ્ત્રીઓ પણ અહીં છે.
વધ્વો દુહિતરશ્ચૈવ સખ્યો ભગિનિકાસ્તથા। નાદ્યાગતાસ્તુ તાઃ સર્વા અહં તાવત્સ્થિતા ચિરં
વધૂઓ, દિકરીઓ, સખીઓ અને બહેનો—બધી હજુ આવી નથી; હું તો અહીં લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહી છું.
નાહમેકાકિની યાસ્યે યાવન્નાયાંતિ તા સ્ત્રિયઃ। બ્રૂહિ ગત્વા વિરંચિં તુ તિષ્ઠ તાવન્મુહૂર્તકમ્
જ્યાં સુધી એ સ્ત્રીઓ આવી નથી, ત્યાં સુધી હું એકલી જવા નથી માંગતી; તમે જઈને બ્રહ્માને કહો અને થોડું સમય રાહ જુઓ.
સર્વાભિઃ સહિતા ચાહમાગચ્છામિ ત્વરાન્વિતા। સર્વૈઃ પરિવૃતઃ શોભાં દેવૈઃ સહ મહામતે
હું બધી સાથે ઝડપથી આવીશ, બધા દેવો સાથે ઘેરાઈને, તેજમાં આવીશ, હે વિદ્વાન.
ભવાન્પ્રાપ્નોતિ પરમાં તથાહં તુ ન સંશયઃ। વદમાનાં તથાધ્વર્યુસ્ત્યક્ત્વા બ્રહ્માણમાગતઃ
તમે સર્વોચ્ચ પ્રાપ્ત કરશો, અને હું પણ, તેમાં કોઈ શંકા નથી; એવું કહી યજમાન બ્રહ્માને છોડી પાછા ગયો.
સાવિત્રી વ્યાકુલા દેવ પ્રસક્તા ગૃહકર્માણિ। સખ્યો નાભ્યાગતા યાવત્તાવન્નાગમનં મમ
સાવિત્રી ગૃહકામમાં વ્યસ્ત અને ઉદાસ હતી; તેણે કહ્યું: 'મારી સખીઓ આવે ત્યાં સુધી હું આવી શકી નહીં.'
એવમુક્તોસ્મિ વૈ દેવ કાલશ્ચાપ્યતિવર્ત્તતે। યત્તેદ્ય રુચિતં તાવત્તત્કુરુષ્વ પિતામહ
મને આવું કહેવામાં આવ્યું છે, હે દેવ, અને સમય પસાર થઈ રહ્યો છે; આજે જે તમને યોગ્ય લાગે, એ કરો, હે પિતામહ.
એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા કિંચિત્કોપસમન્વિતઃ। પત્નીં ચાન્યાં મદર્થે વૈ શીઘ્રં શક્ર ઇહાનય
એવું સાંભળીને બ્રહ્મા થોડા ગુસ્સાથી બોલ્યા: 'મારા માટે બીજી પત્ની અહીં ઝડપથી લાવો, હે ઇન્દ્ર.'
યથા પ્રવર્તતે યજ્ઞઃ કાલહીનો ન જાયતે। તથા શીઘ્રં વિધિત્સ્વ ત્વં નારીં કાંચિદુપાનય
જેમ યજ્ઞ યોગ્ય સમય વગર ચાલે નહીં, તેમ તું ઝડપથી નિર્ણય લઈ કોઈ સ્ત્રીને લાવી.
યાવદ્યજ્ઞસમાપ્તિર્મે વર્ણે ત્વાં મા કૃથા મનઃ। ભૂયોપિ તાં પ્રમોક્ષ્યામિ સમાપ્તૌ તુ ક્રતોરિહ
યજ્ઞ પૂરું થાય ત્યાં સુધી તું મનમાં એ સ્ત્રી વિશે વિચાર ન કર; યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી હું એને ફરી છોડી દઈશ.
એવમુક્તસ્તદા શક્રો ગત્વા સર્વં ધરાતલં। સ્ત્રિયો દૃષ્ટાશ્ચ યાસ્તેન સર્વાઃ પરપરિગ્રહાઃ
આ રીતે કહ્યા પછી ઇન્દ્રે આખી ધરતી પર ફર્યું; જે સ્ત્રીઓ તેણે જોઈ, એ બધાં પહેલેથી જ બીજા પાસે હતી.
આભીરકન્યા રૂપાઢ્યા સુનાસા ચારુલોચના। ન દેવી ન ચ ગંધર્વી નાસુરી ન ચ પન્નગી
તેને એક આભીર કન્યા દેખાઈ, જે સુંદરતા થી ભરપૂર, નાક સરસ અને આંખો મનમોહક હતી; એ ન તો દેવીઓ હતી, ન તો ગંધર્વી, ન તો અસુરી, ન તો પન્નગી.
ન ચાસ્તિ તાદૃશી કન્યા યાદૃશી સા વરાંગના। દદર્શ તાં સુચાર્વંગીં શ્રિયં દેવીમિવાપરામ્
એવી કન્યા બીજી ક્યાંય નથી, જેવી એ સુંદર સ્ત્રી હતી; તેણે એને જોઈ, એના રૂપ અને ગાઠથી, જાણે બીજી શ્રીદેવી હોય.
સંક્ષિપન્તીં મનોવૃત્તિ વિભવં રૂપસંપદા। યદ્યત્તુ વસ્તુસૌંદર્યાદ્વિશિષ્ટં લભ્યતે ક્વચિત્
એણે પોતાના મન અને સુંદરતા એકત્ર કરી હતી; દુનિયામાં જ્યાં ક્યાંય વિશેષ સૌંદર્ય મળે, એ બધું એમાં જ સમાયેલું હતું.
તત્તચ્છરીરસંલગ્નં તન્વંગ્યા દદૃશે વરમ્। તાં દૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ યદ્યેષા કન્યકા ભવેત્
એ સૌંદર્ય એના શરીર સાથે જોડાયેલું હતું, પાતળી કમરવાળી સ્ત્રીઓમાં એ શ્રેષ્ઠ હતી; એને જોઈ ઇન્દ્રે વિચાર્યું, 'કاش! એ કન્યા હોય.'
તન્મત્તઃ કૃતપુણ્યોન્યો ન દેવો ભુવિ વિદ્યતે। યોષિદ્રત્નમિદં સેયં સદ્ભાગ્યાયાં પિતામહઃ
મારા સિવાય બીજું કોઈ દેવ પૃથ્વી પર એવો પુણ્ય પ્રાપ્ત કરી શકે નહીં; આ સ્ત્રી રત્ન તો ભાગ્યશાળી પિતામહ માટે છે.
સરાગો યદિ વા સ્યાત્તુ સફલસ્ત્વેષ મે શ્રમઃ। નીલાભ્ર કનકાંભોજ વિદ્રુમાભાં દદર્શ તાં
જો એ પ્રેમથી ભરેલી હોય, તો મારી મહેનત ફળ લાવશે; તેણે એના રંગને નીલ વાદળ, સોનાની કમળ અને લાલ મોતી જેવી દેખી.
ત્વિષં સંબિભ્રતીમંગૈઃ કેશગંડે ક્ષણાધરૈઃ। મન્મથાશોકવૃક્ષસ્ય પ્રોદ્ભિન્નાં કલિકામિવ
એના અંગોમાં તેજ ઝળહળતું હતું, વાળ, ગાલ અને હોઠથી; જાણે પ્રેમ અને વાસનાના વૃક્ષ પર ફૂટેલી કળી હોય.
પ્રદગ્ધહૃચ્છયેનૈવ નેત્રવહ્નિશિખોત્કરૈઃ। ધાત્રા કથં હિ સા સૃષ્ટા પ્રતિરૂપમપશ્યતા
એના દિલમાં પ્રેમથી આગ લાગી હતી, અને આંખોમાંથી આગની ઝાંખી આવતી હતી; સર્જનહારે એને કેવી રીતે બનાવ્યું, જ્યારે એની સમાન કોઈ જોઈ નથી?
કલ્પિતા ચેત્સ્વયં બુધ્યા નૈપુણ્યસ્ય ગતિઃ પરા। ઉત્તુંગાગ્રાવિમૌ સૃષ્ટૌ યન્મે સંપશ્યતઃ સુખં
જો એ પોતાની કળાથી બનાવેલી હોય, તો કળાની મહાનતા છે; એ બે ઉંચી ટોચો, જેને જોઈ મને આનંદ મળે છે.
પયોધરૌ નાતિચિત્રં કસ્ય સંજાયતે હૃદિ। રાગોપહતદેહોયમધરો યદ્યપિ સ્ફુટમ્
એના સ્તન બહુ વિશેષ નથી—કwhose દિલમાં ઉથલપાથલ ન થાય? એના હોઠ સ્પષ્ટ રીતે પ્રેમથી રંગાયેલા છે.
તથાપિ સેવમાનસ્ય નિર્વાણં સંપ્રયચ્છતિ। વહદ્ભિરપિ કૌટિલ્યમલકૈઃ સુખમર્પ્યતે
ત્યાં સુધી પણ, જે એને સેવા કરે, એને શાંતિ મળે છે; એના વાળમાં થોડી વાંકી હોય છતાં આનંદ મળે છે.
દોષોપિ ગુણવદ્ભાતિ ભૂરિસૌંદર્યમાશ્રિતઃ। નેત્રયોર્ભૂષિતાવંતા વાકર્ણાભ્યાશમાગતૌ
દોષ પણ સુંદરતાની સાથે હોય તો ગુણ સમાન લાગે છે; એના આંખો શણગારેલી, કાન સુધી પહોંચે છે.
કારણાદ્ભાવચૈતન્યં પ્રવદંતિ હિ તદ્વિદઃ। કર્ણયોર્ભૂષણે નેત્રે નેત્રયોઃ શ્રવણાવિમૌ
જાણકારો કહે છે કે ભાવ અને ચેતનાનું કારણ છે; કાન માટે શ્રેષ્ઠ શણગાર એ આંખો છે, અને આંખો માટે શ્રેષ્ઠ એ કાન છે.
કુંડલાંજનયોરત્ર નાવકાશોસ્તિ કશ્ચન। ન તદ્યુક્તં કટાક્ષાણાં યદ્દ્વિધાકરણં હૃદિ
અહીં કુંડળ અને કાજલ માટે કોઈ જગ્યા નથી; કટાક્ષના બે ભાગ દિલમાં વહેંચાવા યોગ્ય નથી.
તવસંબંધિનોયેઽત્ર કથં તે દુઃખભાગિનઃ। સર્વસુંદરતામેતિ વિકારઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ
અહીં તારી સાથે જોડાયેલા લોકો કેવી રીતે દુઃખ પામે? દરેક રૂપાંતર સ્વાભાવિક ગુણોથી સુંદરતામાં પલટાઈ જાય છે.
વૃદ્ધે ક્ષણશતાનાં તુ દૃષ્ટમેષા મયા ધનમ્। ધાત્રા કૌશલ્યસીમેયં રૂપોત્પત્તૌ સુદર્શિતા
મારા વૃદ્ધાવસ્થામાં, અનેક ક્ષણો પછી, મેં આ ધન જોઈ છે; આ કૌશલ્યની સીમા છે, જે સર્જનહારએ સુંદરતા પ્રગટાવામાં સ્પષ્ટ દર્શાવી છે.
કરોત્યેષા મનો નૄણાં સસ્નેહં કૃતિવિભ્રમૈઃ। એવં વિમૃશતસ્તસ્ય તદ્રૂપાપહૃતત્વિષઃ
આ સ્ત્રી પ્રેમ અને રમૂજી હાવભાવથી મનુષ્યોના મનમાં ઉથલપાથલ કરે છે; એમ વિચારતાં, તેના રૂપે તેની તેજસ્વિતા ઓછી થઈ જાય છે.
નિરંતરોદ્ગતૈશ્છન્નમભવત્પુલકૈર્વપુઃ। તાં વીક્ષ્ય નવહેમાભાં પદ્મપત્રાયતેક્ષણામ્
તેને જોઈને, તેના શરીર પર સર્વત્ર રોમાંચ છવાઈ ગયું; તે નવી સોનાની જેમ તેજસ્વી હતી, અને એની આંખો કમળના પાંદડાની જેમ લાંબી હતી.
દેવાનામથ યક્ષાણાં ગંધર્વોરગરક્ષસામ્। નાના દૃષ્ટા મયા નાર્યો નેદૃશી રૂપસંપદા૧૫૦ 1.16.
દેવો, યક્ષો, ગંધર્વો, સર્પો અને રાક્ષસોમાં, મેં ઘણી સ્ત્રીઓ જોઈ છે, પણ એવી સુંદરતા કોઈમાં નથી.