બ્રહ્મણશ્ચ સમીપે તુ કૃતા ઋત્વિગ્વિકલ્પના। વસ્ત્રૈરાભરણૈર્યુક્તાઃ કૃતા વૈશ્રવણેન તે૧૦૦ 1.16.
બ્રહ્માની નજીક, યજ્ઞપુરૂષોની ગોઠવણી થઈ; વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ, એ બધાં વૈશ્વરવણે ગોઠવ્યા.
અંગુલીયૈઃ સકટકૈર્મકુટૈર્ભૂષિતા દ્વિજાઃ। ચત્વારો દ્વૌ દશાન્યે ચ ત ષોડશર્ત્વિજઃ
દ્વિજાતિઓને આંગળીના મુદ્રા, કટક અને મુકુટથી શોભાવ્યા; ચાર, પછી બે, અને દસ બીજા—એ રીતે કુલ સોળ યજ્ઞપુરૂષ હતા.
બ્રહ્મણા પૂજિતાઃ સર્વે પ્રણિપાતપુરઃસરમ્। અનુગ્રાહ્યો ભવદ્ભિસ્તુ સર્વૈરસ્મિન્ક્રતાવિહ
બ્રહ્માએ બધા યજ્ઞપુરૂષોને શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન આપ્યું; આ યજ્ઞમાં, તમે બધા તેમને આદર આપો.
પત્ની મમૈષા સાવિત્રી યૂયં મે શરણંદ્વિજાઃ। વિશ્વકર્માણમાહૂય બ્રહ્મણઃ શીર્ષમુંડનં
આ સાવિત્રી મારી પત્ની છે; ઓ દ્વિજાતિઓ, તમે મારા આશ્રય છો. વિશ્વકર્માને બોલાવી, બ્રહ્માનું મુંડન—
યજ્ઞે તુ વિહિતં તસ્ય કારિતં દ્વિજસત્તમૈઃ। આતસેયાનિ વસ્ત્રાણિ દંપત્યર્થે તથા દ્વિજૈઃ
યજ્ઞમાં, જે રીતે નિયમિત હતું, શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓએ એ કર્યું; દંપતી માટે બ્રાહ્મણોએ આટસેના વસ્ત્રો બનાવ્યા.
બ્રહ્મઘોષેણ તે વિપ્રા નાદયાનાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્। પાલયંતો જગચ્ચેદં ક્ષત્રિયાઃ સાયુધાઃ સ્થિતાઃ
બ્રાહ્મણોએ વેદના ઘોષથી સ્વર્ગમાં અવાજ ભરી દીધો; ક્ષત્રિયોએ હથિયાર સાથે આ જગતની રક્ષા કરી.
ભક્ષ્યપ્રકારાન્વિવિધિન્વૈશ્યાસ્તત્ર પ્રચક્રિરે। રસબાહુલ્યયુક્તં ચ ભક્ષ્યં ભોજ્યં કૃતં તતઃ
વૈશ્યોએ ત્યાં વિવિધ પ્રકારના ખોરાક તૈયાર કર્યા; સ્વાદ અને ભરપૂરતા ભરેલા ભક્ષ્ય-ભોજન બનાવ્યા.
અશ્રુતં પ્રાગદૃષ્ટં ચ દૃષ્ટ્વા તુષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ। પ્રાગ્વાટેતિ દદૌ નામ વૈશ્યાનાં સૃષ્ટિકૃદ્વિભુઃ
જે ક્યારેય સાંભળ્યું કે જોયું ન હતું, એ જોઈને પ્રજાપતિ ખુશ થયા; સર્જનહાર મહાન એ વૈશ્યોને 'પ્રાગવાટ' નામ આપ્યું.
દ્વિજાનાં પાદશુશ્રૂષા શૂદ્રૈઃ કાર્યા સદા ત્વિહ। પાદપ્રક્ષાલનં ભોજ્યમુચ્છિષ્ટસ્ય પ્રમાર્જનં
શૂદ્રોએ અહીં હંમેશા દ્વિજાતિઓના પગની સેવા કરવી જોઈએ: પગ ધોવું, ભોજન આપવું અને બચેલા ખોરાકની સફાઈ કરવી.
તેપિ ચક્રુસ્તદા તત્ર તેભ્યો ભૂયઃ પિતામહઃ। શૂશ્રૂષાર્થં મયા યૂયં તુરીયે તુ પદે કૃતાઃ
એમણે ત્યાં એ સમયે એમ કર્યું; પછી પિતામહે ફરી એમને કહ્યું: 'સેવાની خاطر, મેં તમને ચોથા સ્થાન પર રાખ્યા છે.'
દ્વિજાનાં ક્ષત્રબન્ધૂનાં બન્ધૂનાં ચ ભવદ્વિધૈઃ। ત્રિભ્યશ્શુશ્રૂષણા કાર્યેત્યુક્ત્વા બ્રહ્મા તથાઽકરોત્
બ્રહ્માએ કહ્યું કે તમારે અને તમારા જેવા અન્ય લોકો દ્વારા દ્વિજ, ક્ષત્રિયબંધુ અને સંબંધીઓની સેવા કરવી જોઈએ, અને પછી બ્રહ્માએ એ જ રીતે આચરણ કર્યું.
દ્વારાધ્યક્ષં તથા શક્રં વરુણં રસદાયકમ્। વિત્તપ્રદં વૈશ્રવણં પવનં ગંધદાયિનમ્
બ્રહ્માએ દ્વારપાલ તરીકે ઇન્દ્રને, પાણી આપનાર તરીકે વરુણને, ધન આપનાર તરીકે કુબેરને અને સુગંધ લાવનાર તરીકે વાયુને નિયુક્ત કર્યા.
ઉદ્યોતકારિણં સૂર્યં પ્રભુત્વે માધવઃ સ્થિતઃ। સોમઃ સોમપ્રદસ્તેષાં વામપક્ષ પથાશ્રિતઃ
પ્રકાશ ફેલાવનાર તરીકે સૂર્યને, સત્તા ધરાવનાર તરીકે માધવને અને સોમ આપનાર તરીકે સોમને તેમના માર્ગના ડાબા બાજુ રાખવામાં આવ્યા.
સુસત્કૃતા ચ પત્ની સા સવિત્રી ચ વરાંગના। અધ્વર્યુણા સમાહૂતા એહિ દેવિ ત્વરાન્વિતા
સન્માનિત પત્ની સાવિત્રી, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, યજમાન દ્વારા બોલાવવામાં આવી: 'આવો દેવી, ઝડપથી આવો.'
ઉત્થિતાશ્ચાગ્નયઃ સર્વે દીક્ષાકાલ ઉપાગતઃ। વ્યગ્રા સા કાર્યકરણે સ્ત્રીસ્વભાવેન નાગતા
દિક્ષા સમયે બધા અગ્નિ પ્રગટ કરવામાં આવ્યા; પણ એ સ્ત્રી પોતાના કામમાં વ્યસ્ત રહી, સ્ત્રીસ્વભાવને કારણે સમયસર આવી શકી નહીં.
ઇહવૈ ન કૃતં કિંચિદ્દ્વારે વૈ મંડનં મયા। ભિત્ત્યાં વૈચિત્રકર્માણિ સ્વસ્તિકં પ્રાંગણેન તુ
અહીં મેં દ્વાર પર કોઈ શણગાર નથી કર્યો, દીવાલ પર કોઈ સુંદર ડિઝાઇન નથી બનાવી અને આંગણમાં શુભ ચિહ્ન પણ નથી મૂક્યા.
પ્રક્ષાલનં ચ ભાંડાનાં ન કૃતં કિમપિ ત્વિહ। લક્ષ્મીરદ્યાપિ નાયાતા પત્નીનારાયણસ્ય યા
અહીં વાસણો પણ હું હજુ ધોઈ નથી, અને નારાયણની પત્ની લક્ષ્મી પણ હજુ આવી નથી.
અગ્નેઃ પત્ની તથા સ્વાહા ધૂમ્રોર્ણા તુ યમસ્ય તુ। વારુણી વૈ તથા ગૌરી વાયોર્વૈ સુપ્રભા તથા
અગ્નિની પત્ની સ્વાહા, યમની ધૂમ્રોર્ણા, વરુણની વરુણી, વાયુની ગૌરી અને સુપ્રભા પણ છે.
ઋદ્ધિર્વૈશ્રવણી ભાર્યા શમ્ભોર્ગૌરી જગત્પ્રિયા। મેધા શ્રદ્ધા વિભૂતિશ્ચ અનસૂયા ધૃતિઃ ક્ષમા
કુબેરની પત્ની ઋદ્ધિ, શિવની પ્રિય ગૌરી, મેધા, શ્રદ્ધા, વિભૂતિ, અનસૂયા, ધૃતિ અને ક્ષમા પણ હાજર છે.
ગંગા સરસ્વતી ચૈવ નાદ્યા યાતાશ્ચ કન્યકાઃ। ઇંદ્રાણી ચંદ્રપત્ની તુ રોહિણી શશિનઃ પ્રિયાઃ
ગંગા અને સરસ્વતી, તેમજ કન્યાઓ હજુ આવી નથી; ઇન્દ્રાણી, ચંદ્રની પત્ની અને રોહિણી, ચંદ્રની પ્રિય પણ હાજર નથી.
અરુંધતી વસિષ્ઠસ્ય સપ્તર્ષીણાં ચ યાઃ સ્ત્રિયઃ। અનસૂયાત્રિપત્ની ચ તથાન્યાઃ પ્રમદા ઇહ
વશિષ્ઠની પત્ની અરુંધતી, સાત ઋષિઓની પત્નીઓ, અત્રિની પત્ની અનસૂયા અને અન્ય સ્ત્રીઓ પણ અહીં છે.
વધ્વો દુહિતરશ્ચૈવ સખ્યો ભગિનિકાસ્તથા। નાદ્યાગતાસ્તુ તાઃ સર્વા અહં તાવત્સ્થિતા ચિરં
વધૂઓ, દિકરીઓ, સખીઓ અને બહેનો—બધી હજુ આવી નથી; હું તો અહીં લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહી છું.
નાહમેકાકિની યાસ્યે યાવન્નાયાંતિ તા સ્ત્રિયઃ। બ્રૂહિ ગત્વા વિરંચિં તુ તિષ્ઠ તાવન્મુહૂર્તકમ્
જ્યાં સુધી એ સ્ત્રીઓ આવી નથી, ત્યાં સુધી હું એકલી જવા નથી માંગતી; તમે જઈને બ્રહ્માને કહો અને થોડું સમય રાહ જુઓ.
સર્વાભિઃ સહિતા ચાહમાગચ્છામિ ત્વરાન્વિતા। સર્વૈઃ પરિવૃતઃ શોભાં દેવૈઃ સહ મહામતે
હું બધી સાથે ઝડપથી આવીશ, બધા દેવો સાથે ઘેરાઈને, તેજમાં આવીશ, હે વિદ્વાન.
ભવાન્પ્રાપ્નોતિ પરમાં તથાહં તુ ન સંશયઃ। વદમાનાં તથાધ્વર્યુસ્ત્યક્ત્વા બ્રહ્માણમાગતઃ
તમે સર્વોચ્ચ પ્રાપ્ત કરશો, અને હું પણ, તેમાં કોઈ શંકા નથી; એવું કહી યજમાન બ્રહ્માને છોડી પાછા ગયો.
સાવિત્રી વ્યાકુલા દેવ પ્રસક્તા ગૃહકર્માણિ। સખ્યો નાભ્યાગતા યાવત્તાવન્નાગમનં મમ
સાવિત્રી ગૃહકામમાં વ્યસ્ત અને ઉદાસ હતી; તેણે કહ્યું: 'મારી સખીઓ આવે ત્યાં સુધી હું આવી શકી નહીં.'
એવમુક્તોસ્મિ વૈ દેવ કાલશ્ચાપ્યતિવર્ત્તતે। યત્તેદ્ય રુચિતં તાવત્તત્કુરુષ્વ પિતામહ
મને આવું કહેવામાં આવ્યું છે, હે દેવ, અને સમય પસાર થઈ રહ્યો છે; આજે જે તમને યોગ્ય લાગે, એ કરો, હે પિતામહ.
એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા કિંચિત્કોપસમન્વિતઃ। પત્નીં ચાન્યાં મદર્થે વૈ શીઘ્રં શક્ર ઇહાનય
એવું સાંભળીને બ્રહ્મા થોડા ગુસ્સાથી બોલ્યા: 'મારા માટે બીજી પત્ની અહીં ઝડપથી લાવો, હે ઇન્દ્ર.'
યથા પ્રવર્તતે યજ્ઞઃ કાલહીનો ન જાયતે। તથા શીઘ્રં વિધિત્સ્વ ત્વં નારીં કાંચિદુપાનય
જેમ યજ્ઞ યોગ્ય સમય વગર ચાલે નહીં, તેમ તું ઝડપથી નિર્ણય લઈ કોઈ સ્ત્રીને લાવી.
યાવદ્યજ્ઞસમાપ્તિર્મે વર્ણે ત્વાં મા કૃથા મનઃ। ભૂયોપિ તાં પ્રમોક્ષ્યામિ સમાપ્તૌ તુ ક્રતોરિહ
યજ્ઞ પૂરું થાય ત્યાં સુધી તું મનમાં એ સ્ત્રી વિશે વિચાર ન કર; યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી હું એને ફરી છોડી દઈશ.