વાનસ્પત્યાશ્ચૌષધયો યચ્ચેહેદ્યચ્ચ નેહતિ। બ્રહ્માદેશાન્મારુતેન આનીતાઃ સર્વતો દિશઃ
વૃક્ષો, ઔષધિઓ અને જે કંઈ ઉગે છે કે ઉગતું નથી, બ્રહ્માના આદેશથી પવન દ્વારા દરેક દિશામાંથી લાવવામાં આવ્યા.
યજ્ઞપર્વતમાસાદ્ય દક્ષિણામભિતોદિશમ્। સુરા ઉત્તરતઃ સર્વે મર્યાદાપર્વતે સ્થિતાઃ
યજ્ઞપર્વતના દક્ષિણ ભાગે પહોંચીને, બધા દેવતાઓ ઉત્તર તરફ પર્વતની સીમા પર ઊભા રહ્યા.
ગંધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ મુનયો વેદપારગાઃ। પશ્ચિમાં દિશમાસ્થાય સ્થિતાસ્તત્ર મહાક્રતૌ
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને વેદમાં નિપુણ મુનિઓ પશ્ચિમ દિશામાં મહાયજ્ઞમાં સ્થિર થયા.
સર્વે દેવનિકાયાશ્ચ દાનવાશ્ચાસુરાગણાઃ। અમર્ષં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા સુપ્રીતાસ્તે પરસ્પરમ્
બધા દેવસમૂહો, દાનવો અને અસુરો, પોતાના મનમાં કટુતા છોડી, એકબીજાથી ખુશ હતા.
ઋષીન્પર્યચરન્સર્વે શુશ્રૂષન્બ્રાહ્મણાંસ્તથા। ઋષયો બ્રહ્મર્ષયશ્ચ દ્વિજા દેવર્ષયસ્તથા
બધાએ ઋષિઓની સેવા કરી અને બ્રાહ્મણોને પણ માન આપ્યો; ઋષિઓ, બ્રહ્મર્ષિઓ, દ્વિજ અને દેવર્ષિઓ ત્યાં હાજર હતા.
રાજર્ષયો મુખ્યતમાસ્સમાયાતાઃ સમંતતઃ। કતમશ્ચ સુરોપ્યત્ર ક્રતૌ યાજ્યો ભવિષ્યતિ
પ્રમુખ રાજર્ષિઓ四દિશાથી આવ્યા અને વિચારતા હતા કે અહીં કયા દેવતાનું યજ્ઞમાં પૂજન થવું જોઈએ.
પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ તત્ર યાતા દિદૃક્ષવઃ। બ્રાહ્મણા ભોક્તુકામાશ્ચ સર્વે વર્ણાનુપૂર્વશઃ
પશુઓ અને પક્ષીઓ પણ જિજ્ઞાસાથી આવ્યા, અને બધા વર્ણના બ્રાહ્મણો યજ્ઞ પ્રસાદ મેળવવા માટે હાજર થયા.
સ્વયં ચ વરુણો રત્નં દક્ષશ્ચાન્નં સ્વયં દદૌ। આગત્યવરુણોલોકાત્પક્વંચાન્નંસ્વતોપચત્
વરુણે પોતે રત્ન આપ્યા, દક્ષે પોતે અન્ન આપ્યું; વરુણલોકમાંથી આવીને પકવેલું અન્ન પોતે પીરસ્યું.
વાયુર્ભક્ષવિકારાંશ્ચ રસપાચી દિવાકરઃ। અન્નપાચનકૃત્સોમો મતિદાતા બૃહસ્પતિઃ
પવને વિવિધ સ્વાદ લાવ્યા, સૂર્યે રસ પકવ્યા, સોમે અન્ન તૈયાર કર્યું અને બૃહસ્પતિએ બુદ્ધિ આપી.
ધનદાનં ધનાધ્યક્ષો વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। સરસ્વતી નદાધ્યક્ષો ગંગાદેવી સનર્મદા
ધનાધ્યક્ષે ધન અને વિવિધ વસ્ત્રો આપ્યા; સરસ્વતી, ગંગા અને નર્મદા નદીઓ પણ હાજર હતી.
યાશ્ચાન્યાઃ સરિતઃ પુણ્યાઃ કૂપાશ્ચૈવ જલાશયાઃ। પલ્વલાનિ તટાકાનિ કુંડાનિ વિવિધાનિ ચ
બીજી બધી પવિત્ર નદીઓ, કૂવો, જળાશય, પલવલ, તળાવ અને વિવિધ પ્રકારના કુંડ પણ ત્યાં હતા.
પ્રસ્રવાણિ ચ મુખ્યાનિ દેવખાતાન્યનેકશઃ। જલાશયાનિ સર્વાણિ સમુદ્રાઃ સપ્તસંખ્યકાઃ
મુખ્ય પ્રવાહો, અનેક દેવખાત, બધા જળાશય અને સાત સમુદ્રો પણ હાજર હતા.
લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્દધિદુગ્ધજલૈઃ સમમ્। સપ્તલોકાઃ સપાતાલાઃ સપ્તદ્વીપાઃ સપત્તનાઃ
મીઠું, ઈકસ, દારૂ, ઘી, દહીં, દૂધ અને પાણી—આ બધાં સાથે—સાત લોક, સાત પાતાળ, સાત દ્વીપ અને એના શહેરો,
વૃક્ષા વલ્લ્યઃ સતૃણાનિ શાકાનિ ચ ફલાનિ ચ। પૃથિવીવાયુરાકાશમાપોજ્યોતિશ્ચ પંચમમ્
વૃક્ષો, વેલીઓ, બધા ઘાસ, શાકભાજી અને ફળો; ધરતી, પવન, આકાશ, પાણી અને પાંચમું અગ્નિ—
સવિગ્રહાણિ ભૂતાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ યાનિ ચ। વેદભાષ્યાણિ સૂત્રાણિ બ્રહ્મણા નિર્મિતં ચ યત્
સાંકળવાળાં બધા જીવ, ધર્મના ગ્રંથો, વેદના ભાષ્ય, સૂત્રો અને જે કંઈ બ્રહ્માએ બનાવ્યું છે—
અમૂર્તં મૂર્તમત્યન્તં મૂર્તદૃશ્યં તથાખિલમ્। એવં કૃતે તથાસ્મિંસ્તુ યજ્ઞે પૈતામહે તદા
રૂપરહિત, રૂપવાળું, સંપૂર્ણ દેખાતું અને જે કંઈ દેખાય છે—એ રીતે, એ સમયે, પિતૃયજ્ઞમાં—
દેવાનાં સંનિધૌ તત્ર ઋષિભિશ્ચ સમાગમે। બ્રહ્મણો દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થિતો વિષ્ણુઃ સનાતનઃ
દેવતાઓની સભામાં, ઋષિઓની ભેગમાં, બ્રહ્માના જમણા બાજુએ સદા રહેતા વિષ્ણુ ઊભા હતા.
વામપાર્શ્વે સ્થિતો રુદ્રઃ પિનાકી વરદઃ પ્રભુઃ। ઋત્વિજાં ચાપિ વરણં કૃતં તત્ર મહાત્મના
ડાબી બાજુએ પિનાકધારી, આશીર્વાદ આપનાર, પ્રભુ રુદ્ર ઊભા હતા; અને મહાન આત્માએ ત્યાં યજ્ઞપુરૂષોની પસંદગી કરી.
ભૃગુર્હોતાવૃતસ્તત્ર પુલસ્ત્યોધ્વર્ય્યુસત્તમઃ। તત્રોદ્ગાતા મરીચિસ્તુ બ્રહ્મા વૈ નારદઃ કૃતઃ
ભૃગુને હોતૃ, પુલસ્ત્યને શ્રેષ્ઠ અધ્વર્યુ, મરીચિને ઉદગાતા અને નારદને બ્રાહ્મણ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા.
સનત્કુમારાદયો યે સદસ્યાસ્તત્ર તે ભવન્। પ્રજાપતયો દક્ષાદ્યા વર્ણા બ્રાહ્મણપૂર્વકાઃ
સનતકુમાર અને બીજા સભાસદ બન્યા; પ્રજાપતિઓ, દક્ષથી શરૂ કરીને, અને વર્ગો, બ્રાહ્મણો આગળ—
બ્રહ્મણશ્ચ સમીપે તુ કૃતા ઋત્વિગ્વિકલ્પના। વસ્ત્રૈરાભરણૈર્યુક્તાઃ કૃતા વૈશ્રવણેન તે૧૦૦ 1.16.
બ્રહ્માની નજીક, યજ્ઞપુરૂષોની ગોઠવણી થઈ; વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ, એ બધાં વૈશ્વરવણે ગોઠવ્યા.
અંગુલીયૈઃ સકટકૈર્મકુટૈર્ભૂષિતા દ્વિજાઃ। ચત્વારો દ્વૌ દશાન્યે ચ ત ષોડશર્ત્વિજઃ
દ્વિજાતિઓને આંગળીના મુદ્રા, કટક અને મુકુટથી શોભાવ્યા; ચાર, પછી બે, અને દસ બીજા—એ રીતે કુલ સોળ યજ્ઞપુરૂષ હતા.
બ્રહ્મણા પૂજિતાઃ સર્વે પ્રણિપાતપુરઃસરમ્। અનુગ્રાહ્યો ભવદ્ભિસ્તુ સર્વૈરસ્મિન્ક્રતાવિહ
બ્રહ્માએ બધા યજ્ઞપુરૂષોને શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન આપ્યું; આ યજ્ઞમાં, તમે બધા તેમને આદર આપો.
પત્ની મમૈષા સાવિત્રી યૂયં મે શરણંદ્વિજાઃ। વિશ્વકર્માણમાહૂય બ્રહ્મણઃ શીર્ષમુંડનં
આ સાવિત્રી મારી પત્ની છે; ઓ દ્વિજાતિઓ, તમે મારા આશ્રય છો. વિશ્વકર્માને બોલાવી, બ્રહ્માનું મુંડન—
યજ્ઞે તુ વિહિતં તસ્ય કારિતં દ્વિજસત્તમૈઃ। આતસેયાનિ વસ્ત્રાણિ દંપત્યર્થે તથા દ્વિજૈઃ
યજ્ઞમાં, જે રીતે નિયમિત હતું, શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓએ એ કર્યું; દંપતી માટે બ્રાહ્મણોએ આટસેના વસ્ત્રો બનાવ્યા.
બ્રહ્મઘોષેણ તે વિપ્રા નાદયાનાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્। પાલયંતો જગચ્ચેદં ક્ષત્રિયાઃ સાયુધાઃ સ્થિતાઃ
બ્રાહ્મણોએ વેદના ઘોષથી સ્વર્ગમાં અવાજ ભરી દીધો; ક્ષત્રિયોએ હથિયાર સાથે આ જગતની રક્ષા કરી.
ભક્ષ્યપ્રકારાન્વિવિધિન્વૈશ્યાસ્તત્ર પ્રચક્રિરે। રસબાહુલ્યયુક્તં ચ ભક્ષ્યં ભોજ્યં કૃતં તતઃ
વૈશ્યોએ ત્યાં વિવિધ પ્રકારના ખોરાક તૈયાર કર્યા; સ્વાદ અને ભરપૂરતા ભરેલા ભક્ષ્ય-ભોજન બનાવ્યા.
અશ્રુતં પ્રાગદૃષ્ટં ચ દૃષ્ટ્વા તુષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ। પ્રાગ્વાટેતિ દદૌ નામ વૈશ્યાનાં સૃષ્ટિકૃદ્વિભુઃ
જે ક્યારેય સાંભળ્યું કે જોયું ન હતું, એ જોઈને પ્રજાપતિ ખુશ થયા; સર્જનહાર મહાન એ વૈશ્યોને 'પ્રાગવાટ' નામ આપ્યું.
દ્વિજાનાં પાદશુશ્રૂષા શૂદ્રૈઃ કાર્યા સદા ત્વિહ। પાદપ્રક્ષાલનં ભોજ્યમુચ્છિષ્ટસ્ય પ્રમાર્જનં
શૂદ્રોએ અહીં હંમેશા દ્વિજાતિઓના પગની સેવા કરવી જોઈએ: પગ ધોવું, ભોજન આપવું અને બચેલા ખોરાકની સફાઈ કરવી.
તેપિ ચક્રુસ્તદા તત્ર તેભ્યો ભૂયઃ પિતામહઃ। શૂશ્રૂષાર્થં મયા યૂયં તુરીયે તુ પદે કૃતાઃ
એમણે ત્યાં એ સમયે એમ કર્યું; પછી પિતામહે ફરી એમને કહ્યું: 'સેવાની خاطر, મેં તમને ચોથા સ્થાન પર રાખ્યા છે.'