પ્રાગ્વંશકાયો દ્યુતિમાન્નાનાદીક્ષાભિરર્ચિતઃ। દક્ષિણાહૃદયો યોગી મહાસત્રમયો મહાન્
જેનું શરીર પૂર્વ વંશ છે, જે તેજસ્વી છે, વિવિધ દીક્ષા દ્વારા પૂજાય છે, જેનું હૃદય દક્ષિણ છે, જે યોગી છે, જે મહાયજ્ઞનું સ્વરૂપ છે અને જે મહાન છે—
ઉપાકર્મેષ્ટિરુચિરઃ પ્રવર્ગ્યાવર્તભૂષણઃ। છાયાપત્નીસહાયો વૈ મણિશૃંગમિવોચ્છ્રિતઃ
જે ઉપાકર્મમાં સુંદર છે, પ્રવર્ગ્ય પાત્રના વળાંગથી શોભાયમાન છે, જે પોતાની છાંયાવાળી પત્ની સાથે છે, અને જે મણિથી શોભતા શિખર જેવો ઊંચો છે—
સર્વલોકહિતાત્મા યો દંષ્ટ્રયાભ્યુજ્જહારગામ્। તતઃ સ્વસ્થાનમાનીય પૃથિવીં પૃથિવીધરઃ
જેની આત્મા સર્વ લોકના હિત માટે છે, જે દાંતથી પૃથ્વીને ઊંચી ઉઠાવે છે, અને પછી પૃથ્વીને તેના સ્થાન પર રાખી પૃથ્વીધર બની જાય છે—
તતો જગામ નિર્વાણં પૃથિવીધારણાદ્ધરિઃ। એવમાદિવરાહેણ ધૃત્વા બ્રહ્મહિતાર્થિના
પછી હરિએ પૃથ્વીનું આધાર લઈને મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી; આ રીતે આદિ વરાહે બ્રહ્મના હિત માટે પૃથ્વીનું ધારણ કર્યું—
ઉદ્ધૃતા પુષ્કરે પૃથ્વી સાગરાંબુગતા પુરા। વૃતઃ શમદમાભ્યાં યો દિવ્યે કોકામુખે સ્થિતઃ
પૂર્વે, પૃથ્વી સમુદ્રમાં ડૂબી ગઈ હતી, ત્યારે કમળમાંથી ઊંચી ઉઠાવવામાં આવી; જે શાંતિ અને દમથી ઘેરાયેલા છે, તે દિવ્ય કોકામુખમાં સ્થિત છે—
આદિત્યૈર્વસુભિઃ સાધ્યૈર્મરુદ્ભિર્દૈવતૈઃ સહ। રુદ્રૈર્વિશ્વસહાયૈશ્ચ યક્ષરાક્ષસકિન્નરૈઃ
આદિત્ય, વસુ, સાધ્ય, મરુત અને અન્ય દેવો સાથે, રુદ્ર, વિશ્વસહાય, યક્ષ, રાક્ષસ અને કિન્નરો સાથે—
દિગ્ભિર્વિદિગ્ભિઃ પૃથિવી નદીભિઃ સહ સાગરૈઃ। ચરાચરગુરુઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાંવરઃ
દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ, પૃથ્વી, નદીઓ અને સાગરો સાથે, બ્રહ્મા, શ્રીમંત, ચરાચરનો ગુરુ અને બ્રહ્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ—
ઉવાચ વચનં કોકામુખં તીર્થં ત્વયા વિભો। પાલનીયં સદા ગોપ્યં રક્ષા કાર્યા મખે ત્વિહ
એમ બોલ્યા: 'કોકામુખ તીર્થ તારા દ્વારા હંમેશા જાળવવું જોઈએ, હે વિભુ; તેને ગુપ્ત રાખવું અને અહીં યજ્ઞ દરમિયાન રક્ષવું જોઈએ.'
એવં કરિષ્યે ભગવંસ્તદા બ્રહ્માણમુક્તવાન્। ઉવાચ તં પુનર્બ્રહ્મા વિષ્ણું દેવં પુરઃ સ્થિતમ્
'એવું કરું છું, હે ભગવાન,' એમ બ્રહ્માએ કહ્યું; અને ફરી બ્રહ્માએ સામે ઊભેલા વિષ્ણુને કહ્યું—
ત્વં હિ મે પરમો દેવસ્ત્વં હિ મે પરમો ગુરુઃ। ત્વં હિ મે પરમં ધામ શક્રાદીનાં સુરોત્તમ
'તમે મારા સર્વોચ્ચ દેવ છો, તમે મારા સર્વોચ્ચ ગુરુ છો, તમે મારા સર્વોચ્ચ ધામ છો, હે ઇન્દ્રથી શ્રેષ્ઠ દેવ—'
ઉત્ફુલ્લામલપદ્માક્ષ શત્રુપક્ષ ક્ષયાવહ। યથા યજ્ઞેન મે ધ્વંસો દાનવૈશ્ચ વિધીયતે
'ઉત્ફુલ્લ, નિર્મળ કમળ જેવી આંખો ધરાવનાર, દુશ્મનના પક્ષનો વિનાશક, જેમ મારા યજ્ઞથી દાનવોનો નાશ થાય છે, તેમ તમે પણ કરવું જોઈએ.'
તથા ત્વયા વિધાતવ્યં પ્રણતસ્ય નમોસ્તુ તે। વિષ્ણુરુવાચ। ભયં ત્યજસ્વ દેવેશ ક્ષયં નેષ્યામિ દાનવાન્
'તમે જે પ્રણામ કરો છો, તે પ્રમાણે વ્યવસ્થા કરવી; હું તમને નમસ્કાર કરું છું.' વિષ્ણુએ કહ્યું: 'ભય છોડો, હે દેવોના સ્વામી; હું દાનવોનો વિનાશ લાવું છું.'
યે ચાન્તે વિઘ્નકર્તારો યાતુધાનાસ્તથાઽસુરાઃ। ઘાતયિષ્યામ્યહં સર્વાન્સ્વસ્તિ તિષ્ઠ પિતામહ
'અને અંતે જે વિઘ્ન કરે છે, યાતુધાન અને અસુર, હું બધાને મારું છું; પિતામહ, નિરભય રહો.'
એવમુક્ત્વા સ્થિતસ્તત્ર સાહાય્યેન કૃતક્ષણઃ। પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિશો દશ
એવું કહીને, તે ત્યાં સહાય માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો; શુભ પવન વહેવા લાગ્યા અને દશ દિશાઓ પ્રસન્ન થઈ ગઈ.
સુપ્રભાણિ ચ જ્યોતીંષિ ચંદ્રં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્। ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રસેદુશ્ચાપિ સિંધવઃ
પ્રભાતી પ્રકાશ અને ચાંદ્રમાએ પરિક્રમા કરી; ગ્રહોએ કોઈ કષ્ટ આપ્યું નહીં અને સમુદ્રો પણ શાંત થઈ ગયા.
નીરજસ્કા ભૂમિરાસીત્સકલા હ્લાદદાસ્ત્વપઃ। જગ્મુઃ સ્વમાર્ગં સરિતો નાપિ ચુક્ષુભુરર્ણવાઃ
પૃથ્વી ધૂળમુક્ત હતી, પાણી સૌને આનંદ આપતું હતું, નદીઓ પોતાના માર્ગે વહેતી હતી અને સમુદ્રો ઉલળી ન હતા.
આસન્શુભાનીંદ્રિયાણિ નરાણામંતરાત્મનામ્। મહર્ષયો વીતશોકા વેદાનુચ્ચૈરવાચયન્
લોકોના અંદર અને બહારના ઇન્દ્રિયો શુભ બની ગયા હતા; મહર્ષીઓ દુઃખમુક્ત થઈને ઊંચી અવાજે વેદોનું પઠન કરતા હતા.
યજ્ઞે તસ્મિન્હવિઃ પાકે શિવા આસંશ્ચ પાવકાઃ। પ્રવૃત્તધર્મસદ્વૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ
યજ્ઞમાં હવન વખતે અગ્નિ શુભ હતા; લોકો ધર્મ અને સદાચારમાં સ્થિર રહી આનંદથી ભરેલા હતા.
વિષ્ણોઃ સત્યપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધના ગિરઃ। તતો દેવાઃ સમાયાતા દાનવા રાક્ષસૈસ્સહ
સત્યવચન ધરાવનાર વિષ્ણુએ શત્રુઓના વિનાશ વિશે બોલ્યા પછી, દેવતાઓ દાનવો અને રાક્ષસો સાથે ત્યાં આવ્યા.
ભૂતપ્રેતપિશાચાશ્ચ સર્વે તત્રાગતાઃ ક્રમાત્। ગંધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ નાગા વિદ્યાધરાગણાઃ
ભૂત, પ્રેત અને પિશાચો પણ ક્રમવાર ત્યાં આવ્યા; ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો અને વિદ્યા ધરાવનાર સમૂહો પણ હાજર હતા.
વાનસ્પત્યાશ્ચૌષધયો યચ્ચેહેદ્યચ્ચ નેહતિ। બ્રહ્માદેશાન્મારુતેન આનીતાઃ સર્વતો દિશઃ
વૃક્ષો, ઔષધિઓ અને જે કંઈ ઉગે છે કે ઉગતું નથી, બ્રહ્માના આદેશથી પવન દ્વારા દરેક દિશામાંથી લાવવામાં આવ્યા.
યજ્ઞપર્વતમાસાદ્ય દક્ષિણામભિતોદિશમ્। સુરા ઉત્તરતઃ સર્વે મર્યાદાપર્વતે સ્થિતાઃ
યજ્ઞપર્વતના દક્ષિણ ભાગે પહોંચીને, બધા દેવતાઓ ઉત્તર તરફ પર્વતની સીમા પર ઊભા રહ્યા.
ગંધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ મુનયો વેદપારગાઃ। પશ્ચિમાં દિશમાસ્થાય સ્થિતાસ્તત્ર મહાક્રતૌ
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને વેદમાં નિપુણ મુનિઓ પશ્ચિમ દિશામાં મહાયજ્ઞમાં સ્થિર થયા.
સર્વે દેવનિકાયાશ્ચ દાનવાશ્ચાસુરાગણાઃ। અમર્ષં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા સુપ્રીતાસ્તે પરસ્પરમ્
બધા દેવસમૂહો, દાનવો અને અસુરો, પોતાના મનમાં કટુતા છોડી, એકબીજાથી ખુશ હતા.
ઋષીન્પર્યચરન્સર્વે શુશ્રૂષન્બ્રાહ્મણાંસ્તથા। ઋષયો બ્રહ્મર્ષયશ્ચ દ્વિજા દેવર્ષયસ્તથા
બધાએ ઋષિઓની સેવા કરી અને બ્રાહ્મણોને પણ માન આપ્યો; ઋષિઓ, બ્રહ્મર્ષિઓ, દ્વિજ અને દેવર્ષિઓ ત્યાં હાજર હતા.
રાજર્ષયો મુખ્યતમાસ્સમાયાતાઃ સમંતતઃ। કતમશ્ચ સુરોપ્યત્ર ક્રતૌ યાજ્યો ભવિષ્યતિ
પ્રમુખ રાજર્ષિઓ四દિશાથી આવ્યા અને વિચારતા હતા કે અહીં કયા દેવતાનું યજ્ઞમાં પૂજન થવું જોઈએ.
પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ તત્ર યાતા દિદૃક્ષવઃ। બ્રાહ્મણા ભોક્તુકામાશ્ચ સર્વે વર્ણાનુપૂર્વશઃ
પશુઓ અને પક્ષીઓ પણ જિજ્ઞાસાથી આવ્યા, અને બધા વર્ણના બ્રાહ્મણો યજ્ઞ પ્રસાદ મેળવવા માટે હાજર થયા.
સ્વયં ચ વરુણો રત્નં દક્ષશ્ચાન્નં સ્વયં દદૌ। આગત્યવરુણોલોકાત્પક્વંચાન્નંસ્વતોપચત્
વરુણે પોતે રત્ન આપ્યા, દક્ષે પોતે અન્ન આપ્યું; વરુણલોકમાંથી આવીને પકવેલું અન્ન પોતે પીરસ્યું.
વાયુર્ભક્ષવિકારાંશ્ચ રસપાચી દિવાકરઃ। અન્નપાચનકૃત્સોમો મતિદાતા બૃહસ્પતિઃ
પવને વિવિધ સ્વાદ લાવ્યા, સૂર્યે રસ પકવ્યા, સોમે અન્ન તૈયાર કર્યું અને બૃહસ્પતિએ બુદ્ધિ આપી.
ધનદાનં ધનાધ્યક્ષો વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। સરસ્વતી નદાધ્યક્ષો ગંગાદેવી સનર્મદા
ધનાધ્યક્ષે ધન અને વિવિધ વસ્ત્રો આપ્યા; સરસ્વતી, ગંગા અને નર્મદા નદીઓ પણ હાજર હતી.