કીટકંટકપાષાણભૂમ્યાં તુ શયનં તથા। સ્થાનવીરાસનરતઃ સંવિભાગી દૃઢવ્રતઃ
તે જીવજંતુ, કાંટા અને પથ્થરવાળી જમીન પર સુવે છે; ઊભા રહેવું, વિરાસન, વહેંચણી અને દૃઢ વ્રત પાળવામાં તત્પર રહે છે.
અરણ્યૌષધિભોક્તા ચ સર્વભૂતાભયપ્રદઃ। નિત્યં ધર્માર્જનરતો જિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ
તે જંગલની ઔષધિઓ ખાય છે, બધાં જીવોને નિર્ભયતા આપે છે; હંમેશા ધર્મ મેળવવામાં લાગેલો, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલો હોય છે.
બ્રહ્મભક્તઃ ક્ષેત્રવાસી પુષ્કરે વસતે મુનિઃ। સર્વસંગપરિત્યાગી સ્વારામો વિગતસ્પૃહઃ
બ્રહ્મમાં ભક્તિ ધરાવે છે, પવિત્ર સ્થળે રહે છે, ઋષિ પુષ્કર ખાતે વસે છે; બધાં બંધનો છોડીને, પોતાનામાં તૃપ્ત અને ઇચ્છાવિહિન બને છે.
યશ્ચાત્ર વસતે ભીષ્મ શૃણુ તસ્યાપિ યા ગતિઃ। તરુણાર્કપ્રકાશેન વેદિકાસ્તંભશોભિના
અને, ભીષ્મ, અહીં જે રહે છે, તેની ગતિ પણ સાંભળ: અહીંની વેદિકાઓ યુવાન સૂર્ય જેવી તેજસ્વી સ્તંભોથી શોભાયમાન છે.
બ્રહ્મભક્તો વિમાનેન યાતિ કામપ્રચારિણામ્। વિરાજમાનો નભસિ દ્વિતીય ઇવ ચંદ્રમાઃ
બ્રહ્મભક્તિ ધરાવનાર, ઇચ્છા પ્રમાણે ફરતાં દેવતાઓ વચ્ચે વિમાનમાં વિહરે છે; આકાશમાં બીજાં ચંદ્ર જેવા તેજથી ઝગમગે છે.
ગીતવાદિત્રનૃત્યજ્ઞૈર્ગંધર્વાપ્સરસાંગણૈઃ। અપ્સરોભિઃ સમાયુક્તો વર્ષકોટિશતાન્યસૌ
ગાન, વાદ્ય અને નૃત્યમાં પારંગત ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સાથે, તે અપ્સરાઓ સાથે લાખો વર્ષ સુધી આનંદ માણે છે.
યસ્ય કસ્યાપિ દેવસ્ય લોકં યાત્યનિવારિતઃ। બ્રહ્મણોઽનુગ્રહેણૈવ તત્રતત્ર વિરાજતે
તે કોઈ પણ દેવલોકમાં નિર્વિઘ્ને જાય છે; બ્રહ્માની કૃપાથી તે દરેક જગ્યાએ તેજસ્વી બને છે.
બ્રહ્મલોકાચ્ચ્યુતશ્ચાપિ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ। વિષ્ણુલોકાત્પરિભ્રષ્ટો રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ
બ્રહ્મલોકમાંથી પડ્યા પછી પણ તે વિષ્ણુલોકમાં જાય છે; વિષ્ણુલોકમાંથી પણ પડ્યો તો તે રુદ્રલોકમાં જાય છે.
તસ્માદપિ ચ્યુતઃ સ્થાનાદ્દ્વીપેષુ સ હિ જાયતે। સ્વર્ગેષુ ચ તથાન્યેષુ ભોગાન્ભુક્ત્વા યથેપ્સિતાન્
ત્યાંથી પણ પડ્યા પછી, તે દ્વીપોમાં જન્મે છે; અને અન્ય સ્વર્ગોમાં પણ, પોતાની ઇચ્છા મુજબ ભોગ ભોગવે છે.
ભુક્ત્વૈશ્વર્યં તતસ્તેષુ પુનર્મર્ત્યેષુ જાયતે। રાજા વા રાજપુત્રો વા જાયતે ધનવાન્સુખી
ત્યાંના ઐશ્વર્યનો આનંદ માણીને, પછી ફરી મનુષ્યલોકમાં જન્મે છે; તે રાજા કે રાજકુમાર બને છે, ધનવાન અને સુખી રહે છે.
સુરૂપઃ સુભગઃ કાંતઃ કીર્તિમાન્ભક્તિભાવિતઃ। બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વા ક્ષેત્રવાસિનઃ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર કે ખેતરમાં રહેતા લોકો—જો તેઓ સુંદર, ભાગ્યશાળી, પ્રિય, પ્રસિદ્ધ અને ભક્તિથી ભરપૂર હોય—
સ્વધર્મનિરતા રાજન્સુવૃત્તાશ્ચિરજીવિનઃ। સર્વાત્મના બ્રહ્મભક્તા ભૂતાનુગ્રહકારિણઃ
રાજા, જે પોતાના ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, સારા વર્તનવાળા, લાંબા જીવનવાળા, સંપૂર્ણ રીતે બ્રહ્મની ભક્તિમાં તત્પર અને બધા જીવ પર દયાળુ હોય—
પુષ્કરે તુ મહાક્ષેત્રે યે વસંતિ મુમુક્ષવઃ। મૃતાસ્તે બ્રહ્મભવનં વિમાનૈર્યાંતિ શોભનૈઃ
પુષ્કરનાં પવિત્ર મહાસ્થળમાં રહેતા મુક્તિની ઇચ્છા રાખતા લોકો, મૃત્યુ પછી સુંદર વિમાનમાં બેસી બ્રહ્માના ધામમાં પહોંચે છે.
અપ્સરોગણસંઘુષ્ટૈઃ કામગૈઃ કામરૂપિભિઃ। અથવા સર્વદીપ્તાગ્નૌ સ્વશરીરં જુહોતિ યઃ
અપ્સરાઓના સમૂહ, ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી અને રૂપ બદલતા જીવ સાથે, અથવા સતત જલતા અગ્નિમાં પોતાનું શરીર અર્પણ કરનાર—
બ્રહ્મધ્યાયી મહાસત્વસ્સ બ્રહ્મભવનં વ્રજેત્। બ્રહ્મલોકોઽક્ષયસ્તસ્ય શાશ્વતો વિભવૈઃ સહ
બ્રહ્મનું ધ્યાન કરનાર મહાન આત્મા બ્રહ્મના ધામમાં જાય છે; તેના માટે બ્રહ્મલોક અવિનાશી અને શાશ્વત છે, તમામ સુખ-સંપત્તિ સાથે.
સર્વલોકોત્તમો રમ્યો ભવતીષ્ટાર્થસાધકઃ। પુષ્કરે તુ મહાપુણ્યે પ્રાણાન્યે સલિલે ત્યજન્
એ સર્વોત્તમ અને આનંદદાયક લોક, જે તમામ ઇચ્છિત ફળ આપે છે—પુષ્કરનાં પવિત્ર જળમાં પ્રાણ ત્યાગ કરનાર—
તેષામપ્યક્ષયો ભીષ્મ બ્રહ્મલોકો મહાત્મનામ્। સાક્ષાત્પશ્યંતિ તે દેવં સર્વદુઃખવિનાશનમ્
ભીષ્મ, એમના માટે પણ બ્રહ્મલોક અવિનાશી છે—મહાન આત્માઓનું ધામ; ત્યાં તેઓ સર્વ દુઃખ નાશક દેવને સીધા જોવે છે.
સર્વામરયુતં દેવં રુદ્રવિષ્ણુગણૈર્યુતમ્। અનાશકે મૃતાશ્શૂદ્રાઃ પુષ્કરે તુ વને નરાઃ
તેઓ અનંત અમર દેવો, રુદ્ર અને વિષ્ણુના સમૂહથી ઘેરાયેલા દેવને જોવે છે; પુષ્કરનાં વનમાં મૃત્યુ પામેલા—even શૂદ્રો—નાશ પામતા નથી.
હંસયુક્તૈસ્તતો યાંતિ વિમાનૈરર્કસપ્રભૈઃ। નાનારત્નસુવર્ણાઢ્યૈર્દૃઢૈર્ગંધાધિવાસિતૈઃ
પછી તેઓ હંસો જોડાયેલા, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, અનેક રત્નો અને સોનાથી સજ્જ, મજબૂત અને સુગંધિત વિમાનોમાં જાય છે.
અનૌપમ્યગુણૈરન્યૈરપ્સરોગીતનાદિતૈઃ। પતાકાધ્વજવિન્યસ્તૈર્નાનાઘણ્ટાનિનાદિતૈઃ
અનન્ય ગુણો અને અન્ય શ્રેષ્ઠતાઓથી ભરપૂર, અપ્સરાઓના ગીતોથી ગૂંજી ઉઠેલા, ધ્વજ અને પતાકાઓથી શોભિત, અનેક ઘંટાઓના અવાજથી ભરેલા.
બહ્વાશ્ચર્યસમોપેતૈઃ ક્રીડાવિજ્ઞાનશાલિભિઃ। સુપ્રભૈર્ગુણસંપન્નૈર્મયૂરવરવાહિભિઃ
અનેક અદભુત ચમત્કારો, રમતમાં અને જ્ઞાનમાં નિપુણ, તેજસ્વી, ગુણોથી ભરપૂર, શ્રેષ્ઠ મયૂર દ્વારા ખેંચાતા.
બ્રહ્મલોકે નરા ધીરા રમંતે નાશકે મૃતાઃ। તત્રોષિત્વા ચિરં કાલં ભુક્ત્વા ભોગાન્યથેપ્સિતાન્
બ્રહ્મલોકમાં પુષ્કરમાં મૃત્યુ પામેલા ધીર પુરુષો આનંદથી રહે છે; લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહી, ઇચ્છ્યા પ્રમાણે ભોગ ભોગવે છે.
ધની વિપ્નકુલે ભોગી જાયતે મર્ત્યમાગતઃ। કારીષીં સાધયેદ્યસ્તુ પુષ્કરે તુ વને નરઃ
મૃત્યલોકમાં પાછા આવતાં તેઓ ધનવાન અને સુખી કુટુંબમાં જન્મે છે, ભોગ ભોગવે છે; પણ પુષ્કરનાં વનમાં કારીષી વિધિ પૂર્ણ કરનાર—
સર્વલોકાન્પરિત્યજ્ય બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ। બ્રહ્મલોકે વસેત્તાવદ્યાવત્કલ્પક્ષયો ભવેત્
બધા લોકોથી વિમુક્ત થઈ, બ્રહ્મલોકમાં જાય છે; ત્યાં કલ્પના અંત સુધી રહે છે.
નૈવ પશ્યતિ મર્ત્યં હિ ક્લિશ્યમાનં સ્વકર્મભિઃ। ગતિસ્તસ્યાઽપ્રતિહતા તિર્યગૂર્ધ્વમધસ્તથા
તે વ્યક્તિ ક્યારેય પોતાના કર્મથી પીડાતા મરતાં લોકોને નથી જુએ; તેની ગતિ અવરોધિત નથી—અગળ, ઉપર કે નીચે.
સ પૂજ્યઃ સર્વલોકેષુ યશો વિસ્તારયન્વશી। સદાચારવિધિપ્રજ્ઞઃ સર્વેન્દ્રિય મનોહરઃ
તે સર્વ લોકમાં પૂજનીય છે, પોતાનું યશ ફેલાવે છે, સ્વનિયંત્રિત, સદાચારના નિયમો જાણનાર અને સર્વ ઇન્દ્રિયોને આકર્ષે છે.
નૃત્યવાદિત્રગીતજ્ઞઃ સુભગઃ પ્રિયદર્શનઃ। નિત્યમમ્લાનકુસુમો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીતમાં નિપુણ, મનમોહક અને સુંદર દેખાવવાળા, હંમેશા ક્યારેય ન સુકાતા ફૂલ અને દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ.
નીલોત્પલદલશ્યામો નીલકુંચિતમૂર્દ્ધજઃ। અજઘન્યાઃ સુમધ્યાશ્ચ સર્વસૌભાગ્યપૂરિતાઃ
નીલ ઉત્પલના પાંદડાની જેમ શ્યામ રંગ, નીલ વાળ વળેલા, તેની સાથીદારો અપ્રતિમ સૌંદર્યવાળી, સુપાતળ અને સર્વ શુભતાથી ભરપૂર.
સર્વૈશ્વર્યગુણોપેતા યૌવનેનાતિગર્વિતાઃ। સ્ત્રિયઃ સેવંતિ તત્રસ્થાઃ શયને રમયંતિ ચ
યૌવનથી ખૂબ ગર્વિત અને સર્વ સંપત્તિથી યુક્ત સ્ત્રીઓ ત્યાં રહેતાં લોકોને સેવા આપે છે અને શયન પર તેમને આનંદ આપે છે.
વીણાવેણુનિનાદૈશ્ચ સુપ્તઃ સંપ્રતિબુધ્યતે। મહોત્સવસુખં ભુંક્તે દુઃપ્રાપ્યમકૃતાત્મભિઃ૨૫૦ 1.15.
વીણા અને વાંસળીના મધુર અવાજથી જાગી, તે વ્યક્તિ મહોત્સવ જેવો આનંદ માણે છે—જે આત્મસંયમ ન ધરાવતા માટે મળવું અઘરું છે.