દક્ષિણે ચોત્તરે ચૈવ અંતરાલે પુનઃ પુનઃ। વાયૂક્તં હૃદયે કૃત્વા વાયુસ્તાનબ્રવીત્પુનઃ
દક્ષિણ, ઉત્તર અને વચ્ચે વારંવાર, વાયુદેવએ તેમને હૃદયમાં રાખીને ફરીથી વાત કરી.
ત્રિવિધો દર્શનોપાયો વિરિંચેરસ્ય સર્વદા। શ્રદ્ધા જ્ઞાનેન તપસા યોગેન ચ નિગદ્યતે
વિરિંચિ (બ્રહ્મા)ને જોવા માટે ત્રણ ઉપાય છે: શ્રદ્ધા, જ્ઞાન, તપ અને યોગ દ્વારા હંમેશા તેમને જોઈ શકાય છે એમ કહેવાય છે.
સકલં નિષ્કલં ચૈવ દેવં પશ્યંતિ યોગિનઃ। તપસ્વિનસ્તુ સકલં જ્ઞાનિનો નિષ્કલં પરમ્
યોગીઓ દેવને સર્વરૂપે અને નિર્વિકાર રૂપે બંને જુએ છે; તપસ્વીઓ સર્વરૂપે જુએ છે અને જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ નિર્વિકાર રૂપે જુએ છે.
સમુત્પન્ને તુ વિજ્ઞાને મંદશ્રદ્ધો ન પશ્યતિ। ભક્ત્યા પરમયા ક્ષિપ્રં બ્રહ્મ પશ્યંતિ યોગિનઃ
જ્યારે જ્ઞાન થાય છે ત્યારે નબળી શ્રદ્ધાવાળો જોઈ શકતો નથી; પણ યોગીઓ પરમ ભક્તિથી ઝડપથી બ્રહ્માને જોઈ લે છે.
દ્રષ્ટવ્યો નિર્વિકારોઽસૌ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ। કર્મણા મનસા વાચા નિત્યયુક્તાઃ પિતામહમ્
એ પરમાત્માને નિર્વિકાર, પ્રધાન અને પુરુષના સ્વામી રૂપે જોવો જોઈએ; જે લોકો હંમેશા કર્મ, મન અને વાણીથી જોડાયેલા છે, તેઓ પિતામહ બ્રહ્માને પ્રાપ્ત કરે છે.
તપશ્ચરત ભદ્રં વો બ્રહ્મારાધનતત્પરાઃ। બ્રાહ્મીં દીક્ષાં પ્રપન્નાનાં ભક્તાનાં ચ દ્વિજન્મનામ્
તમે તપ કરો, તમારો કલ્યાણ થાય, બ્રહ્માની આરાધનામાં તત્પર રહો; જેમણે બ્રાહ્મણ દિક્ષા લીધી છે અને દ્વિજોમાં ભક્તિથી જોડાયેલા છે તેમના માટે.
સર્વકાલં સ જાનાતિ દાતવ્યં દર્શનં મયા। વાયોસ્તુ વચનં શ્રુત્વા હિતમેતદવેત્ય ચ
તે દરેક સમયે જાણે છે; મને દર્શન આપવું જ જોઈએ; વાયુદેવના વચન સાંભળી અને તેનું કલ્યાણ સમજીને,
બ્રહ્મેચ્છાવિષ્ટમતયો વાક્પતિં ચ તતોઽબ્રુવન્। પ્રજ્ઞાનવિબુધાસ્માકં બ્રાહ્મીં દીક્ષાં વિધત્સ્વ નઃ
બ્રહ્માની ઇચ્છાથી ભરેલા મનથી તેઓ વાણીના સ્વામી પાસે બોલ્યા: 'અમે જ્ઞાની છીએ, અમને બ્રાહ્મણ દિક્ષા આપો.'
સ દિદીક્ષયિષુઃ ક્ષિપ્રમમરાન્બ્રહ્મદીક્ષયા। વેદોક્તેન વિધાનેન દીક્ષયામાસ તાન્ગુરુઃ
ગુરુએ તેમને દિક્ષા આપવાની ઇચ્છાથી ઝડપથી દેવતાઓને વેદોક્ત વિધિ પ્રમાણે બ્રહ્માની દિક્ષા આપી.
વિનીતવેષાઃ પ્રણતા અંતેવાસિત્વમાયયુઃ। બ્રહ્મપ્રસાદં સંપ્રાપ્તાઃ પૌષ્કરં જ્ઞાનમીરિતમ્૧૦૦ 1.15.
વિનમ્ર વેશમાં અને નમન કરીને તેઓ શિષ્ય બન્યા; બ્રહ્માની કૃપાથી તેમણે પૌષ્કર નામનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.
યજ્ઞં ચકાર વિધિના ધિષણોધ્વર્યુસત્તમઃ। પદ્મં કૃત્વા મૃણાલાઢ્યં પદ્મદીક્ષાપ્રયોગતઃ
શ્રેષ્ઠ યજ્ઞકર્તા ધિષણએ વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞ કર્યો; કમળના ડાંગરોથી ભરેલું પાદપ (મંડપ) બનાવી, કમળ દિક્ષા પ્રમાણે યજ્ઞ આરંભ્યો.
અનુજગ્રાહ દેવાંસ્તાન્સુરેચ્છા પ્રેરિતો મુનિઃ। તેભ્યો દદૌ વિવેકિભ્યઃ સ વેદોક્તાવધાનવિત્
મુનિએ દેવતાઓની ઇચ્છાથી તેમને સ્વીકાર્યા; અને વિવેકી દેવતાઓને વેદોક્ત જ્ઞાન આપ્યું.
દીક્ષાં વૈ વિસ્મયં ત્યક્ત્વા બૃહસ્પતિરુદારધીઃ। એકમગ્નિં ચ સંસ્કૃત્ય મહાત્મા ત્રિદિવૌકસામ્
બૃહસ્પતિએ દિક્ષા અંગેનું આશ્ચર્ય છોડીને, મહાત્માએ સ્વર્ગવાસીઓ માટે એક અગ્નિ તૈયાર કરી.
પ્રાદાદાંગિરસસ્તુષ્ટો જાપ્યં વેદોદિતં તુ યત્। ત્રિસુપર્ણં ત્રિમધુ ચ પાવમાનીં ચ પાવનીમ્
આંગિરસ ખુશ થઈને, તેમણે વેદોમાં જણાવેલ જાપ્ય, ત્રિસુપર્ણ, ત્રિમધુ અને પાવન પાવમાની સ્તોત્રો આપી.
સ હિ જાપ્યાદિકં સર્વમશિક્ષયદુદારધીઃ। આપો હિષ્ઠેતિ યત્સ્નાનં બ્રાહ્મં તત્પરિપઠ્યતે
એ મહાન બુદ્ધિવાળા એ બધાને જાપ અને સંબંધિત વિધિઓ શીખવાડ્યા; 'આપો હિષ્ઠ' મંત્ર સાથે જે સ્નાન થાય છે, તેને બ્રાહ્મણોનું સ્નાન કહેવાય છે.
પાપઘ્નં દુષ્ટશમનં પુષ્ટિશ્રીબલવર્દ્ધનમ્। સિદ્ધિદં કીર્તિદં ચૈવ કલિકલ્મષનાશનમ્
આ સ્નાન પાપોનો નાશ કરે છે, દુષ્ટોને શાંત કરે છે, આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ અને બળ વધારે છે; સફળતા અને યશ આપે છે અને કળિયુગના દોષો દૂર કરે છે.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન બ્રાહ્મસ્નાનં સમાચરેત્। કુર્વંતો મૌનિનો દાંતા દીક્ષિતાઃ ક્ષપિતેંદ્રિયાઃ
એથી, દરેકે સર્વશક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણ સ્નાન કરવું જોઈએ, જેમ મૌનવ્રતી, ઇન્દ્રિયજિત, દીક્ષા લીધેલા અને સંયમી લોકો કરે છે.
સર્વે કમંડલુયુતા મુક્તકક્ષાક્ષમાલિનઃ। દંડિનશ્ચીરવસ્ત્રાશ્ચ જટાભિરતિશોભિતાઃ
બધા જ કમંડલુ ધરાવે છે, ઢીલા કપડાં અને જપમાળા પહેરે છે, દંડ ધારણ કરે છે, વાલવસ્તુ પહેરે છે અને જટાવાળાં સુંદર લાગે છે.
સ્નાનાચારાસનરતાઃ પ્રયત્નધ્યાનધારિણઃ। મનો બ્રહ્મણિ સંયોજ્ય નિયતાહારકાંક્ષિણઃ
સ્નાનની રીતમાં લાગેલા, યોગ્ય આસનમાં બેઠેલા, શ્રદ્ધાપૂર્વક ધ્યાનમાં તલિન, મનને બ્રહ્મમાં એકાગ્ર રાખીને, નિયમિત આહારની ઇચ્છા ધરાવે છે.
અતિષ્ઠન્દર્શનાલાપસંગધ્યાનવિવર્જિતાઃ। એવં વ્રતધરાઃ સર્વે ત્રિકાલં સ્નાનકારિણઃ
દ્રષ્ટિ, બોલચાલ, સ્પર્શ અને અન્ય ધ્યાનથી દૂર રહી, મૌનવ્રત ધારણ કરીને, એ બધા વ્રતીઓ દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરે છે.
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તા વિધિના પરમેણ ચ। કાલેન મહતા ધ્યાનાદ્દેવજ્ઞાનમનોગતાઃ
પરમ ભક્તિ અને શ્રેષ્ઠ રીતથી, યોગ્ય સમયે, ધ્યાન દ્વારા એમના મન દેવજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.
બ્રહ્મધ્યાનાગ્નિનિર્દગ્ધા યદા શુદ્ધૈકમાનસાઃ। અવિર્બભૂવ ભગવાન્સર્વેષાં દૃષ્ટિગોચરઃ
જ્યારે એમનું મન બ્રહ્મધ્યાનની અગ્નિથી શુદ્ધ અને એકાગ્ર થયું, ત્યારે ભગવાન સર્વેના દ્રષ્ટિગોચર થયા.
તેજસાપ્યાયિતાસ્તસ્ય બભૂવુર્ભ્રાંતચેતસઃ। તતોવલંબ્ય તે ધૈર્યમિષ્ટં દેવં યથાવિધિ
ભગવાનના તેજથી ભરાઈને એમનું મન ચકરાઈ ગયું; પણ એ તેજને આધાર બનાવી, એમણે ધીરજ રાખી અને નિયમ પ્રમાણે ઇચ્છિત દેવની પૂજા કરી.
ષડંગવેદયોગેન હૃષ્ટચિત્તાસ્તુ તત્પરાઃ। શિરોગતૈરંજલિભિઃ શિરોભિશ્ચ મહીં ગતાઃ
છહ અંગવાળા વેદના સહારે, આનંદિત અને તત્પર થઈ, હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને માથું ધરતી પર ટકાવ્યું.
તુષ્ટુવુઃ સૃષ્ટિકર્ત્તારં સ્થિતિકર્તારમીશ્વરમ્। દેવા ઊચુઃ। બ્રહ્મણે બ્રહ્મદેહાય બ્રહ્મણ્યાયાઽજિતાય ચ
એમણે સર્જનહાર અને સંહારક એવા ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી. દેવોએ કહ્યું: બ્રહ્મા, જે બ્રહ્મમય શરીર ધરાવે છે, બ્રહ્મનિષ્ઠ અને અજેય છે, તેમને વંદન.
નમસ્કુર્મઃ સુનિયતાઃ ક્રતુવેદપ્રદાયિને। લોકાનુકંપિને દેવ સૃષ્ટિરૂપાય વૈ નમઃ
અમે સંપૂર્ણ નિયમથી યજ્ઞવિદ્યાના દાતા ભગવાનને વંદન કરીએ છીએ; જગત પર દયા ધરાવનારા, સર્જનરૂપ દેવ, તમને repeatedly વંદન.
ભક્તાનુકંપિનેત્યર્થં વેદજાપ્યસ્તુતાય ચ। બહુરૂપસ્વરૂપાય રૂપાણાં શતધારિણે
ભક્તો પર દયા કરનારા, વેદમંત્ર અને સ્તુતિથી પોષિત, અનેક રૂપ ધરાવનારા, સાચા સ્વરૂપવાળા અને અનેક રૂપ ધારણ કરનારા તમને વંદન.
સાવિત્રીપતયે દેવ ગાયત્રીપતયે નમઃ। પદ્માસનાય પદ્માય પદ્મવક્ત્રાય તે નમઃ
સાવિત્રીના સ્વામી, ગાયત્રીના સ્વામી, કમળ પર બેસેલા, પદ્મા અને કમળમુખવાળા તમને વંદન.
વરદાય વરાર્હાય કૂર્માય ચ મૃગાય ચ। જટામકુટયુક્તાય સ્રુવસ્રુચનિધારિણે
વરદાન આપનારા, વરદાનને યોગ્ય એવા, કૂર્મ અને મૃગ સ્વરૂપ ધરાવનારા, જટાવાળા અને મુકડાવાળા, સુવાસ અને સ્રુચ ધારણ કરનારા તમને વંદન.
મૃગાંકમૃગધર્માય ધર્મનેત્રાય તે નમઃ। વિશ્વનામ્નેઽથ વિશ્વાય વિશ્વેશાય નમોનમઃ
મૃગચિહ્નવાળા, મૃગસ્વભાવ ધરાવનારા, ધર્મને નેત્રરૂપ માનનારા, વિશ્વનામવાળા, વિશ્વરૂપ અને વિશ્વના ઈશ્વર તમને વારંવાર વંદન.