વસંતમહમાસાદ્ય પુરુષાન્સ્પર્દ્ધયંતિ હિ। પુષ્પશોભાભરનતૈઃ શિખરૈર્વાયુકંપિતૈઃ
વસંત ઋતુમાં, ફૂલોની શોભાથી ભરેલા અને પવનમાં ડોલતા શિખરો સાથે, વૃક્ષો જાણે મનુષ્યો સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
નૃત્યંતીવ નરાઃ પ્રીતાઃ સ્રગલંકૃતશેખરાઃ। શૃંગાગ્રપવનક્ષિપ્તાઃ પુષ્પાવલિયુતા દ્રુમાઃ
ફૂલોની વણયેલી વણમાલાઓથી શોભતા, શિખરે પવનથી હલનચલન કરતા વૃક્ષો, જાણે હર્ષભેર નૃત્ય કરતા માનવો હોય એમ લાગે છે.
સવલ્લીકાઃ પ્રનૃત્યંતિ માનવા ઇવ સપ્રિયાઃ। સ્વપુષ્પનતવલ્લીભિઃ પાદપાઃ ક્વચિદાવૃતાઃ
વેલીઓ સાથે, તેઓ જાણે પોતાના પ્રિયજન સાથે નૃત્ય કરતા માનવો હોય એમ લાગે છે; ક્યાંક ક્યાંક વૃક્ષો પોતાની ફૂલોની વેલીઓથી ઢંકાઈ ગયા છે.
ભાંતિ તારાગણૈશ્ચિત્રૈઃ શરદીવ નભસ્તલમ્। દ્રુમાણામથવાગ્રેષુ પુષ્પિતા માલતી લતાઃ
શરદના આકાશમાં તારાઓની ઝાંખી જેવી, વૃક્ષોના શિખરે ફૂલેલી માલતી વેલીઓ તેજસ્વી લાગે છે.
શેખરાઇવ શોભંતે રચિતા બુદ્ધિપૂર્વકમ્। હરિતાઃ કાંચનચ્છાયાઃ ફલિતાઃ પુષ્પિતા દ્રુમાઃ
વિચારપૂર્વક ગોઠવાયેલા, તેઓ મસ્તકમાલા જેવી શોભે છે; લીલા અને સુવર્ણછાંયાવાળા વૃક્ષો ફળ અને ફૂલોથી ભરપૂર છે.
સૌહૃદં દર્શયંતીવ નરાઃ સાધુસમાગમે। પુષ્પકિંજલ્કકપિલા ગતાઃ સર્વદિશાસુ ચ
સારા લોકોની સંગતમાં જેવું સૌહાર્દ દેખાય છે, એ રીતે ફૂલોની સુવર્ણ પરાગરજ બધે વ્યાપી રહી છે.
કદંબપુષ્પસ્ય જયં ઘોષયંતીવ ષટ્પદાઃ। ક્વચિત્પુષ્પાસવક્ષીબાઃ સંપતંતિ તતસ્તતઃ
કદંબના ફૂલોની જીત જાહેર કરે તેમ, મધમાં મસ્ત થયેલા ભમરા અહીં-ત્યાં ઉડાન ભરે છે.
પુંસ્કોકિલગણાવૃક્ષ ગહનેષ્વિવ સપ્રિયાઃ। શિરીષપુષ્પસંકાશાઃ શુકા મિથુનશઃ ક્વચિત્
વનમાં, નર કોયલીઓ પોતાની સાથીનીઓ સાથે છે; ક્યાંક શિરીષના ફૂલો જેવાં રંગીન, જોડી જોડી શુકો દેખાય છે.
કીર્તયંતિ ગિરશ્ચિત્રાઃ પૂજિતા બ્રાહ્મણા યથા। સહચારિસુસંયુક્તા મયૂરાશ્ચિત્રબર્હિણઃ
સંગીઓ સાથે જોડાયેલા, રંગબેરંગી પાંખવાળા મોરો વિવિધ સ્વરમાં ગાય છે, જેમ પૂજિત બ્રાહ્મણો સ્તુતિ કરે છે.
વનાંતેષ્વપિ નૃત્યંતિ શોભંત ઇવ નર્ત્તકાઃ। કૂજંતઃપક્ષિસંઘાતા નાનારુતવિરાવિણઃ૫૦ 1.15.
વનના કિનારે પણ, વિવિધ અવાજો કરતા પક્ષીઓના ઝુંડો જાણે નૃત્યકર્તા હોય તેમ રમણીય રીતે નૃત્ય કરે છે.
કુર્વંતિ રમણીયં વૈ રમણીયતરં વનમ્। નાનામૃગગણાકીર્ણં નિત્યં પ્રમુદિતાંડજમ્
તેઓ સુંદર વનમાં અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ અને હંમેશા આનંદિત પક્ષીઓથી ભરપૂર એવા આ વનને વધુ મનમોહક બનાવી દે છે.
તદ્વનં નંદનસમં મનોદૃષ્ટિવિવર્દ્ધનમ્। પદ્મયોનિસ્તુ ભગવાંસ્તથા રૂપં વનોત્તમમ્
આ વન નંદનવન જેટલું જ સુંદર અને મનને આનંદ આપનારું છે; કમળથી જન્મેલા ભગવાને એ ઉત્તમ વનનું રૂપ જોયું.
દદર્શાદર્શવદ્દૃષ્ટ્યા સૌમ્યયાપા પયન્નિવ। તા વૃક્ષપંક્તયઃ સર્વા દૃષ્ટ્વા દેવં તથાગતમ્
તેણે સૌમ્ય દૃષ્ટિથી, જાણે દર્પણમાં જુએ તેમ, એ વૃક્ષોની પંક્તિઓને જોઈ, જાણે એ સૌ દેવને આવતાં જોઈ રહી હોય.
નિવેદ્ય બ્રહ્મણે ભક્ત્યા મુમુચુઃ પુષ્પસંપદઃ। પુષ્પપ્રતિગ્રહં કૃત્વા પાદપાનાં પિતામહઃ
એ વૃક્ષોએ ભક્તિપૂર્વક બ્રહ્માને જાણ કરી અને પોતાની પુષ્પસમૃદ્ધિ વરસાવી; પિતામહે વૃક્ષો પાસેથી એ પુષ્પો સ્વીકાર્યા.
વરં વૃણીધ્વં ભદ્રં વઃ પાદપાનિત્યુવાચ સઃ। એવમુક્તા ભગવતા તરવો નિરવગ્રહાઃ
તેણે કહ્યું: 'તમે કોઈ વર માંગો, શુભ થાઓ વૃક્ષો.' ભગવાને આમ કહ્યું ત્યારે એ વૃક્ષો નિર્ભય બની ગયા.
ઊચુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે નમસ્કૃત્વા વિરિંચનમ્। વરં દદાસિ ચેદ્દેવ પ્રપન્નજનવત્સલ
બધા વૃક્ષોએ હાથ જોડીને વિરીંચિને વંદન કરીને કહ્યું: 'દેવ, જો તમે અમને વર આપો છો, આશ્રય લેનારને પ્રેમ કરનાર ભગવાન—'
ઇહૈવ ભગવન્નિત્યં વને સંનિહિતો ભવ। એષ નઃ પરમઃ કામઃ પિતામહ નમોસ્તુ તે
'હે ભગવાન, તમે હંમેશા આ વનમાં રહો, એ જ અમારો સર્વોચ્ચ ઇચ્છા છે. પિતામહ, અમારો નમસ્કાર સ્વીકારો.'
ત્વં ચેદ્વસસિ દેવેશ વનેસ્મિન્વિશ્વભાવન। સર્વાત્મના પ્રપન્નાનાં વાંછતામુત્તમં વરમ્
'હે દેવેશ, હે વિશ્વના સર્જનહાર, જો તમે અહીં નિવાસ કરો તો આશ્રય લેનાર સૌને તેમની ઇચ્છા પ્રમાણે શ્રેષ્ઠ વર આપો.'
વરકોટિભિરન્યાભિરલં નો દીયતાં વરમ્। સન્નિધાનેન તીર્થેભ્ય ઇદં સ્યાત્પ્રવરં મહત્
'અમને કરોડો વર પણ ન જોઈએ, માત્ર તમારી ઉપસ્થિતિથી આ સ્થાન સર્વોત્તમ તીર્થ બની જાય.'
બ્રહ્મોવાચ। ઉત્તમં સર્વક્ષેત્રાણાં પુણ્યમેતદ્ભવિષ્યતિ। નિત્યં પુષ્પફલોપેતા નિત્યસુસ્થિરયૌવનાઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'આ સ્થાન સર્વ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર બનશે; હંમેશા પુષ્પ અને ફળોથી ભરપૂર, યુવાનીથી સદાય સુસ્થિર રહેશે.'
કામગાઃ કામરૂપાશ્ચ કામરૂપફલપ્રદાઃ। કામસંદર્શનાઃ પુંસાં તપઃસિદ્ધ્યુજ્વલા નૃણામ્
'તમે ઇચ્છા પ્રમાણે ફરી શકો, ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકો, ઇચ્છિત ફળ આપી શકો; મનુષ્યોની ઇચ્છા પૂર્ણ કરશો અને તપસ્યાથી તેજસ્વી રહેશો.'
શ્રિયા પરમયા યુક્તા મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યથ। એવં સ વરદો બ્રહ્મા અનુજગ્રાહ પાદપાન્
'મારી કૃપાથી તમે સર્વોચ્ચ સમૃદ્ધિથી યુક્ત રહેશો.' આમ વરદાતા બ્રહ્માએ વૃક્ષોને આશીર્વાદ આપ્યો.
સ્થિત્વા વર્ષ સહસ્રં તુ પુષ્કરં પ્રક્ષિપદ્ભુવિ। ક્ષિતિર્નિપતિતા તેન વ્યકંપત રસાતલમ્
હજારો વર્ષ રહી, તેણે કમળને ધરા પર નાખ્યું; એ પડતાં પૃથ્વી નીચે સુધી ધ્રૂજી ઉઠી.
વિવશાસ્તત્યજુર્વેલાં સાગરાઃ ક્ષુભિતોર્મયઃ। શક્રાશનિ હતાનીવ વ્યાઘ્ર વ્યાલા વૃતાનિ ચ
સમુદ્રો ઉલટી લહેરોથી વ્યાકુળ થઈ કિનારા છોડીને વહેવા લાગ્યા; જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી ઘાયલ થયેલા વાઘ અને જંગલી પ્રાણીઓ છુટા પડી ગયા.
શિખરાણ્યપ્યશીર્યંત પર્વતાનાં સહસ્રશઃ। દેવસિદ્ધવિમાનાનિ ગંધર્વનગરાણિ ચ
હજારો પર્વતોના શિખરો તૂટી પડ્યા; દેવ, સિદ્ધોના વિમાનો અને ગંધર્વોના નગરો પણ ધ્વસ્ત થયા.
પ્રચેલુર્બભ્રમુઃ પેતુર્વિવિશુશ્ચ ધરાતલમ્। કપોતમેઘાઃ ખાત્પેતુઃ પુટસંઘાતદર્શિનઃ
એ બધું હલનચલન કરવા લાગ્યું, ભટક્યું, પડી ગયું અને ધરા ભેદી ગયું; આકાશમાંથી પાંખવાળા કબૂતર જેવા મેઘો પણ તૂટીને પડ્યા.
જ્યોતિર્ગણાંશ્છાદયંતો બભૂવુસ્તીવ્ર ભાસ્કરાઃ। મહતા તસ્ય શબ્દેન મૂકાંધબધિરીકૃતમ્
તારા-ગ્રહો છુપાઈ ગયા, સૂર્ય તીવ્ર બની ગયા; એ મહાન ધ્વનિથી બધું મૌન, અંધ અને બહેરું થઈ ગયું.
બભૂવ વ્યાકુલં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્। સુરાસુરાણાં સર્વેષાં શરીરાણિ મનાંસિ ચ
ત્રણે લોક અને તેમાં રહેલા સર્વ જડ-ચેતન પ્રાણી વ્યાકુળ થઈ ગયા; દેવ અને અસુરોના શરીર અને મન પણ અશાંત થઈ ગયા.
અવસેદુશ્ચ કિમિતિ કિમિત્યેતન્ન જજ્ઞિરે। ધૈર્યમાલંબ્ય સર્વેઽથ બ્રહ્માણં ચાપ્યલોકયન્
"આ શું છે? શું થયું છે?" એમ બધાએ આશ્ચર્યથી વિચાર્યું, પણ એમને કશું સમજાયું નહીં. પછી સૌએ ધીરજ રાખી, બ્રહ્માજી તરફ જોયું.
ન ચ તે તમપશ્યંત કુત્ર બ્રહ્માગતો હ્યભૂત્। કિમર્થં કંપિતા ભૂમિર્નિમિત્તોત્પાતદર્શનમ્
પણ એમને બ્રહ્માજી ત્યાં દેખાયા નહીં—બ્રહ્મા ક્યાં ગયા? ધરતી કેમ ધ્રૂજી રહી છે અને આ અશુભ સંકેતો કેમ દેખાય છે?