આજિઘ્રંતી વચાઽન્યોન્યં પુષ્પશાખાવતંસકાઃ। નાગવૃક્ષાઃ ક્વચિત્પુષ્પૈર્દ્રુમવાનીરકેસરૈઃ
નાગવૃક્ષો ફૂલોથી ભરેલી ડાળીઓથી શોભતા અને જાણે એકબીજાની સુગંધ માણતા હોય તેમ લાગતા; ક્યાંક વૃક્ષો ફૂલો અને વાનીરના પીળા કેસરોથી શોભતા.
નયનૈરિવ શોભંતે ચંચલૈઃ કૃષ્ણતારકૈઃ। પુષ્પસંપન્નશિખરાઃ કર્ણિકારદ્રુમાઃ ક્વચિત્
ક્યાંક કર્ણિકાર વૃક્ષો ફૂલોની ભરપૂરતા સાથે ચમકતા, deren ડોળાતા કાળા કળીઓ જાણે આંખોમાં ફરતા કાળા તારા હોય તેમ શોભતા.
યુગ્મયુગ્માદ્વિધા ચેહ શોભન્ત ઇવ દંપતી। સુપુષ્પપ્રભવાટોપૈસ્સિંદુવાર દ્રુપંક્તયઃ
નદીના દ્વાર પાસે વૃક્ષોની પાંતિઓ, સુંદર ફૂલોની શોભાથી સજાઈને, જોડી જોડી દંપતિઓ જેવી તેજસ્વી લાગે છે.
મૂર્તિમત્ય ઇવાભાંતિ પૂજિતા વનદેવતાઃ। ક્વચિત્ક્વચિત્કુંદલતાઃ સપુષ્પાભરણોજ્વલાઃ
અહીં-અહીં વંદિત વનદેવતાઓ માનો સાકાર રૂપે દેખાય છે; ફૂલોના આભૂષણોથી શોભતા વેલીઓ ચમકે છે.
દિક્ષુ વૃક્ષેષુ શોભંતે બાલચંદ્રા ઇવોચ્છ્રિતાઃ। સર્જાર્જુનાઃ ક્વચિદ્ભાન્તિ વનોદ્દેશેષુ પુષ્પિતાઃ
દિશાઓમાં વૃક્ષો નવ ચાંદની જેવા ઊંચા દેખાય છે; ક્યાંક ક્યાંક ફૂલેલા સરજ અને અર્જુન વૃક્ષો વનપ્રદેશને ઉજળી બનાવે છે.
ધૌતકૌશેયવાસોભિઃ પ્રાવૃતાઃ પુરુષા ઇવ। અતિમુક્તકવલ્લીભિઃ પુષ્પિતાભિસ્તથા દ્રુમાઃ
ધોઈને પહેરેલા રેશમી વસ્ત્રો જેવા, ફૂલેલ અતિમુક્તા વેલીઓથી વૃક્ષો પણ ઢંકાઈ ગયા છે, જાણે પુરુષો પહેરવેશમાં હોય એમ.
ઉપગૂઢા વિરાજંતે સ્વનારીભિરિવ પ્રિયાઃ। અપરસ્પરસંસક્તૈઃ સાલાશોકાશ્ચ પલ્લવૈઃ
પોતાની વનિતાઓના આલિંગનમાં પ્રિયજન જેવા તેજસ્વી લાગે છે; સાલ અને અશોક વૃક્ષો પાંદડીઓથી એકબીજાને સ્પર્શ્યા વિના જ જોડાયેલા લાગે છે.
હસ્તૈર્હસ્તાન્સ્પૃશંતીવ સુહૃદશ્ચિરસંગતાઃ। ફલપુષ્પભરાનમ્રાઃ પનસાઃ સરલાર્જુનાઃ
ફળ અને ફૂલોના ભારથી નમેલા પનસ, સરલ અને અર્જુન વૃક્ષો, ડાળીઓથી જાણે જૂના મિત્રોની જેમ એકબીજાને સ્પર્શ કરે છે.
અન્યોન્યમર્ચયંતીવ પુષ્પૈશ્ચૈવ ફલૈસ્તથા। મારુતાવેગસંશ્લિષ્ટૈઃ પાદપાસ્સાલબાહુભિઃ
પવનના ઝોકાથી સાલની ડાળીઓ એકબીજામાં ગૂંથાઈ, વૃક્ષો જાણે ફૂલો અને ફળોથી પરસ્પર સન્માન કરે છે.
અભ્યાશમાગતં લોકં પ્રતિભાવૈરિવોત્થિતાઃ। પુષ્પાણામવરોધેન સુશોભાર્થં નિવેશિતાઃ
ફૂલોની ઘેરી વેળામાં, તેઓ જાણે આવનાર લોકોને આવકારવા ઊભા થયા હોય એમ સુંદર રીતે ગોઠવાયેલા છે.
વસંતમહમાસાદ્ય પુરુષાન્સ્પર્દ્ધયંતિ હિ। પુષ્પશોભાભરનતૈઃ શિખરૈર્વાયુકંપિતૈઃ
વસંત ઋતુમાં, ફૂલોની શોભાથી ભરેલા અને પવનમાં ડોલતા શિખરો સાથે, વૃક્ષો જાણે મનુષ્યો સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
નૃત્યંતીવ નરાઃ પ્રીતાઃ સ્રગલંકૃતશેખરાઃ। શૃંગાગ્રપવનક્ષિપ્તાઃ પુષ્પાવલિયુતા દ્રુમાઃ
ફૂલોની વણયેલી વણમાલાઓથી શોભતા, શિખરે પવનથી હલનચલન કરતા વૃક્ષો, જાણે હર્ષભેર નૃત્ય કરતા માનવો હોય એમ લાગે છે.
સવલ્લીકાઃ પ્રનૃત્યંતિ માનવા ઇવ સપ્રિયાઃ। સ્વપુષ્પનતવલ્લીભિઃ પાદપાઃ ક્વચિદાવૃતાઃ
વેલીઓ સાથે, તેઓ જાણે પોતાના પ્રિયજન સાથે નૃત્ય કરતા માનવો હોય એમ લાગે છે; ક્યાંક ક્યાંક વૃક્ષો પોતાની ફૂલોની વેલીઓથી ઢંકાઈ ગયા છે.
ભાંતિ તારાગણૈશ્ચિત્રૈઃ શરદીવ નભસ્તલમ્। દ્રુમાણામથવાગ્રેષુ પુષ્પિતા માલતી લતાઃ
શરદના આકાશમાં તારાઓની ઝાંખી જેવી, વૃક્ષોના શિખરે ફૂલેલી માલતી વેલીઓ તેજસ્વી લાગે છે.
શેખરાઇવ શોભંતે રચિતા બુદ્ધિપૂર્વકમ્। હરિતાઃ કાંચનચ્છાયાઃ ફલિતાઃ પુષ્પિતા દ્રુમાઃ
વિચારપૂર્વક ગોઠવાયેલા, તેઓ મસ્તકમાલા જેવી શોભે છે; લીલા અને સુવર્ણછાંયાવાળા વૃક્ષો ફળ અને ફૂલોથી ભરપૂર છે.
સૌહૃદં દર્શયંતીવ નરાઃ સાધુસમાગમે। પુષ્પકિંજલ્કકપિલા ગતાઃ સર્વદિશાસુ ચ
સારા લોકોની સંગતમાં જેવું સૌહાર્દ દેખાય છે, એ રીતે ફૂલોની સુવર્ણ પરાગરજ બધે વ્યાપી રહી છે.
કદંબપુષ્પસ્ય જયં ઘોષયંતીવ ષટ્પદાઃ। ક્વચિત્પુષ્પાસવક્ષીબાઃ સંપતંતિ તતસ્તતઃ
કદંબના ફૂલોની જીત જાહેર કરે તેમ, મધમાં મસ્ત થયેલા ભમરા અહીં-ત્યાં ઉડાન ભરે છે.
પુંસ્કોકિલગણાવૃક્ષ ગહનેષ્વિવ સપ્રિયાઃ। શિરીષપુષ્પસંકાશાઃ શુકા મિથુનશઃ ક્વચિત્
વનમાં, નર કોયલીઓ પોતાની સાથીનીઓ સાથે છે; ક્યાંક શિરીષના ફૂલો જેવાં રંગીન, જોડી જોડી શુકો દેખાય છે.
કીર્તયંતિ ગિરશ્ચિત્રાઃ પૂજિતા બ્રાહ્મણા યથા। સહચારિસુસંયુક્તા મયૂરાશ્ચિત્રબર્હિણઃ
સંગીઓ સાથે જોડાયેલા, રંગબેરંગી પાંખવાળા મોરો વિવિધ સ્વરમાં ગાય છે, જેમ પૂજિત બ્રાહ્મણો સ્તુતિ કરે છે.
વનાંતેષ્વપિ નૃત્યંતિ શોભંત ઇવ નર્ત્તકાઃ। કૂજંતઃપક્ષિસંઘાતા નાનારુતવિરાવિણઃ૫૦ 1.15.
વનના કિનારે પણ, વિવિધ અવાજો કરતા પક્ષીઓના ઝુંડો જાણે નૃત્યકર્તા હોય તેમ રમણીય રીતે નૃત્ય કરે છે.
કુર્વંતિ રમણીયં વૈ રમણીયતરં વનમ્। નાનામૃગગણાકીર્ણં નિત્યં પ્રમુદિતાંડજમ્
તેઓ સુંદર વનમાં અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ અને હંમેશા આનંદિત પક્ષીઓથી ભરપૂર એવા આ વનને વધુ મનમોહક બનાવી દે છે.
તદ્વનં નંદનસમં મનોદૃષ્ટિવિવર્દ્ધનમ્। પદ્મયોનિસ્તુ ભગવાંસ્તથા રૂપં વનોત્તમમ્
આ વન નંદનવન જેટલું જ સુંદર અને મનને આનંદ આપનારું છે; કમળથી જન્મેલા ભગવાને એ ઉત્તમ વનનું રૂપ જોયું.
દદર્શાદર્શવદ્દૃષ્ટ્યા સૌમ્યયાપા પયન્નિવ। તા વૃક્ષપંક્તયઃ સર્વા દૃષ્ટ્વા દેવં તથાગતમ્
તેણે સૌમ્ય દૃષ્ટિથી, જાણે દર્પણમાં જુએ તેમ, એ વૃક્ષોની પંક્તિઓને જોઈ, જાણે એ સૌ દેવને આવતાં જોઈ રહી હોય.
નિવેદ્ય બ્રહ્મણે ભક્ત્યા મુમુચુઃ પુષ્પસંપદઃ। પુષ્પપ્રતિગ્રહં કૃત્વા પાદપાનાં પિતામહઃ
એ વૃક્ષોએ ભક્તિપૂર્વક બ્રહ્માને જાણ કરી અને પોતાની પુષ્પસમૃદ્ધિ વરસાવી; પિતામહે વૃક્ષો પાસેથી એ પુષ્પો સ્વીકાર્યા.
વરં વૃણીધ્વં ભદ્રં વઃ પાદપાનિત્યુવાચ સઃ। એવમુક્તા ભગવતા તરવો નિરવગ્રહાઃ
તેણે કહ્યું: 'તમે કોઈ વર માંગો, શુભ થાઓ વૃક્ષો.' ભગવાને આમ કહ્યું ત્યારે એ વૃક્ષો નિર્ભય બની ગયા.
ઊચુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે નમસ્કૃત્વા વિરિંચનમ્। વરં દદાસિ ચેદ્દેવ પ્રપન્નજનવત્સલ
બધા વૃક્ષોએ હાથ જોડીને વિરીંચિને વંદન કરીને કહ્યું: 'દેવ, જો તમે અમને વર આપો છો, આશ્રય લેનારને પ્રેમ કરનાર ભગવાન—'
ઇહૈવ ભગવન્નિત્યં વને સંનિહિતો ભવ। એષ નઃ પરમઃ કામઃ પિતામહ નમોસ્તુ તે
'હે ભગવાન, તમે હંમેશા આ વનમાં રહો, એ જ અમારો સર્વોચ્ચ ઇચ્છા છે. પિતામહ, અમારો નમસ્કાર સ્વીકારો.'
ત્વં ચેદ્વસસિ દેવેશ વનેસ્મિન્વિશ્વભાવન। સર્વાત્મના પ્રપન્નાનાં વાંછતામુત્તમં વરમ્
'હે દેવેશ, હે વિશ્વના સર્જનહાર, જો તમે અહીં નિવાસ કરો તો આશ્રય લેનાર સૌને તેમની ઇચ્છા પ્રમાણે શ્રેષ્ઠ વર આપો.'
વરકોટિભિરન્યાભિરલં નો દીયતાં વરમ્। સન્નિધાનેન તીર્થેભ્ય ઇદં સ્યાત્પ્રવરં મહત્
'અમને કરોડો વર પણ ન જોઈએ, માત્ર તમારી ઉપસ્થિતિથી આ સ્થાન સર્વોત્તમ તીર્થ બની જાય.'
બ્રહ્મોવાચ। ઉત્તમં સર્વક્ષેત્રાણાં પુણ્યમેતદ્ભવિષ્યતિ। નિત્યં પુષ્પફલોપેતા નિત્યસુસ્થિરયૌવનાઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'આ સ્થાન સર્વ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર બનશે; હંમેશા પુષ્પ અને ફળોથી ભરપૂર, યુવાનીથી સદાય સુસ્થિર રહેશે.'