કપાલમોચનં તીર્થં તવ તત્ર ભવિષ્યતિ। અહં ચ ત્વં સ્થિતસ્તત્ર વિષ્ણુશ્ચાપિ ભવિષ્યતિ
ત્યાં તારા માટે કપાલમોચન નામનું તીર્થ રહેશે. હું, તું અને વિષ્ણુ પણ ત્યાં હાજર રહીશું.
દર્શને ભવતસ્તત્ર મહાપાતકિનોપિ યે। તેપિ ભોગાન્સમશ્નંતિ વિશુદ્ધા ભવને મમ
ત્યાં, તારા દર્શનથી મહાપાપી પણ આનંદ મેળવે છે અને મારા ધામમાં શુદ્ધ બને છે.
વરણાપિ અસીચાપિ દ્વે નદ્યૌ સુરવલ્લભે। અંતરાલે તયોઃ ક્ષેત્રે વધ્યા ન વિશતિ ક્વચિત્
વરણા અને અસિ, દેવતાઓને પ્રિય એવી બે નદીઓ ત્યાં વહે છે. એ બંને વચ્ચેના ક્ષેત્રમાં કોઈ મૃત્યુ પામનાર કદી પ્રવેશતો નથી.
તીર્થાનાં પ્રવરં તીર્થં ક્ષેત્રાણાં પ્રવરં તવ। આદેહપતનાદ્યે તુ ક્ષેત્રં સેવંતિ માનવાઃ
તે તીર્થો અને ક્ષેત્રોમાં શ્રેષ્ઠ છે. શરીર છોડ્યા પછી પણ લોકો એ ક્ષેત્રની સેવા કરે છે.
તે મૃતા હંસયાનેન દિવં યાંત્યકુતોભયાઃ। પંચક્રોશપ્રમાણેન ક્ષેત્રં દત્તં મયા તવ
અહીં મૃત્યુ પામનાર હંસયાનમાં બેસી નિર્ભય સ્વર્ગ જાય છે. પાંચ ક્રોશ જેટલું વિશાળ ક્ષેત્ર મેં તને આપ્યું છે.
ક્ષેત્રમધ્યાદ્યદા ગંગા ગમિષ્યતિ સરિત્પતિમ્। તદા સા મહતી પુણ્યા પુરી રુદ્ર ભવિષ્યતિ
જ્યારે ગંગા એ ક્ષેત્રના મધ્યથી સરિત્પતિ પાસે જશે, ત્યારે, હે રુદ્ર, એ નગરી મહાપવિત્ર બનશે.
પુણ્યા ચોદઙ્મુખી ગંગા પ્રાચી ચાપિ સરસ્વતી। ઉદઙ્મુખી યોજને દ્વે ગચ્છતે જાહ્નવી નદી
પવિત્ર અને ઉત્તરમુખી ગંગા અને પૂર્વ દિશામાં વહેતી સરસ્વતી છે. જાહ્નવી નદી બે યોજન સુધી ઉત્તર તરફ વહે છે.
તત્ર વૈ વિબુધાઃ સર્વે મયા સહ સવાસવાઃ। આગતા વાસમેષ્યંતિ કપાલં તત્ર મોચય
ત્યાં બધા દેવતાઓ, ઈન્દ્ર સહિત, મારી સાથે વસવા આવશે. તું ત્યાં કપાળ મુક્ત કર.
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યે ગત્વા પિણ્ડદાનેન વૈ પિતૄન્। શ્રાદ્ધૈસ્તુ પ્રીણયિષ્યંતિ તેષાં લોકોઽક્ષયો દિવિ
જે લોકો એ તીર્થ પર જઈને પોતાના પિતૃઓને પિંડ અને શ્રાદ્ધથી સંતોષે છે, તેમને સ્વર્ગમાં કદી ન ખૂટે એવો લોક મળે છે.
વારાણસ્યાં મહાતીર્થે નરઃ સ્નાતો વિમુચ્યતે। સપ્તજન્મકૃતાત્પાપાદ્ગમનાદેવ મુચ્યતે
વારાણસીના મહાતીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસ સાત જન્મના પાપોથી મુક્ત થાય છે; માત્ર દર્શનથી પણ મુક્તિ મળે છે.
તત્તીર્થં સર્વતીર્થાનામુત્તમં પરિકીર્તિતમ્। ત્યજંતિ તત્ર યે પ્રાણાન્પ્રાણિનઃ પ્રણતાસ્તવ
એ તીર્થ બધાં તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાયું છે; જે જીવાત્માઓ ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે છે, હે ભક્ત, તેઓ ધન્ય થાય છે.
રુદ્રત્વં તે સમાસાદ્ય મોદંતે ભવતા સહ। તત્રાપિ હિ તુ યદ્દત્તં દાનં રુદ્ર યતાત્મના
તેઓ રુદ્રપદ પામીને તારી સાથે આનંદ માણે છે; અને ત્યાં જે કોઈ રુદ્રભક્તિથી દાન આપે છે, તેને મહાન ફળ મળે છે.
સ્યાન્મહચ્ચ ફલં તસ્ય ભવિતા ભાવિતાત્મનઃ। સ્વાંગસ્ફુટિત સંસ્કારં તત્ર કુર્વંતિ યે નરાઃ
શુદ્ધ મનવાળા માણસને એ કાર્યનું મહાન ફળ મળે છે; જે લોકો ત્યાં પોતાની વિધિ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરે છે.
તે રુદ્રલોકમાસાદ્ય મોદંતે સુખિનઃ સદા। તત્ર પૂજા જપો હોમઃ કૃતો ભવતિ દેહિનાં
તેઓ રુદ્રલોક પામી હંમેશાં સુખી રહે છે; ત્યાં કરવામાં આવેલી પૂજા, જપ અને હોળી યજ્ઞ પૂર્ણ થાય છે.
અનંતફલદઃ સ્વર્ગો રુદ્રભક્તિયુતાત્મનઃ। તત્ર દીપપ્રદાને તુ જ્ઞાનચક્ષુર્ભવેન્નરઃ
રુદ્રભક્તિથી ભરેલા મનવાળાને સ્વર્ગ અનંત ફળ આપે છે; અને ત્યાં દીવો અર્પણ કરવાથી જ્ઞાનની દૃષ્ટિ મળે છે.
અવ્યંગં તરુણં સૌમ્યં રૂપવંતં તુ ગોસુતમ્। યોઙ્કયિત્વા મોચયતિ સ યાતિ પરમં પદમ્
જે કોઈ નિર્દોષ, યુવાન, સૌમ્ય અને સુંદર વાછરડાને મુક્ત કરે છે, તે પરમ પદ પામે છે.
પિતૃભિઃ સહિતો મોક્ષં ગચ્છતે નાત્ર સંશયઃ। અથ કિં બહુનોક્તેન યત્તત્ર ક્રિયતે નરૈઃ૨૦૦ 1.14.
એ વ્યક્તિ પોતાના પિતૃઓ સાથે મુક્તિ પામે છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી. વધુ શું કહીએ? ત્યાં જે કંઈ મનુષ્યો કરે છે—
કર્મધર્મં સમુદ્દિશ્ય તદનંતફલં ભવેત્। સ્વર્ગાપવર્ગયોર્હેતુસ્તદ્ધિ તીર્થમ્મતં ભુવિ
કર્મ અને ધર્મ પ્રમાણે કરેલું કાર્ય અનંત ફળ આપે છે; એ તીર્થને પૃથ્વી પર સ્વર્ગ અને મોક્ષનું કારણ માનવામાં આવે છે.
સ્નાનાજ્જપાત્તથા હોમાદનંતફલસાધનમ્। ગત્વા વારાણસીતીર્થં ભક્ત્યા રુદ્રપરાયણાઃ
સ્નાન, જપ અને હોળી યજ્ઞ અનંત ફળ આપનારાં સાધન છે; જે લોકો શ્રદ્ધાથી રુદ્રને સમર્પિત થઈ વારાણસી તીર્થે જાય છે—
યે તત્ર પંચતાં પ્રાપ્તા ભક્તાસ્તે નાત્ર સંશયઃ। વસવઃ પિતરો જ્ઞેયા રુદ્રાશ્ચૈવ પિતામહાઃ
જે ભક્તો ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે છે, એમાં કોઈ સંશય નથી; તેઓ વસુ, પિતૃ, રુદ્ર અને પિતામહ ગણાય છે.
પ્રપિતામહાસ્તથાદિત્યા ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ। ત્રિવિધઃ પિંડદાનાય વિધિરુક્તો મયાનઘ
પ્રપિતામહ અને આદિત્ય પણ તેમ જ માનવામાં આવે છે; આ વૈદિક શ્રુતિ છે. હે નિર્દોષ, મેં તને પિંડદાનની ત્રિવિધ વિધિ કહી છે.
માનુષૈઃ પિંડાદાનં તુ કાર્યમત્રાગતૈસ્સદા। પિંડદાનં ચ તત્રૈવ સ્વપુત્રૈઃ કાર્યમાદરાત્
જે મનુષ્યો ત્યાં આવે છે, તેમણે હંમેશાં પિતૃઓને પિંડદાન કરવું; અને એ પિંડદાન તેમના પોતાના પુત્રોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું જોઈએ.
સુપુત્રાસ્તે પિતૄણાં તુ ભવંતિ સુખદાયકાઃ। પ્રોક્તં તીર્થં મયા તુભ્યં દર્શનાદપિ મુક્તિદમ્
સારા પુત્રો પિતૃઓને સુખ આપે છે; મેં જે તીર્થ તને જણાવ્યું છે, તેનું માત્ર દર્શન પણ મુક્તિ આપે છે.
સ્નાત્વા તુ સલિલે તત્ર મુચ્યતે જન્મબંધનાત્। વિમુક્તો બ્રહ્મહત્યાયાસ્તત્ર રુદ્ર યથાસુખમ્
ત્યાંના જળમાં સ્નાન કરવાથી જન્મના બંધનમાંથી મુક્તિ મળે છે; અને ત્યાં, હે રુદ્ર, બ્રાહ્મણહત્યાનો દોષ પણ દૂર થાય છે.
અવિમુક્તે મયા દત્તે તિષ્ઠ ત્વં ભાર્યયા સહ। રુદ્ર ઉવાચ। પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ તેષ્વહં વિષ્ણુના સહ
મેં અવિમુક્ત તને આપ્યું છે; તું તારી પત્ની સાથે ત્યાં રહે. રુદ્ર કહે છે: પૃથ્વી上的 બધા તીર્થોમાં હું ત્યાં વિષ્ણુ સાથે વસું છું.
તિષ્ઠામિ ભવતોક્તેન વર એષ વૃતો મયા। અહં દેવો મહાદેવ આરાધ્યો ભવતા સદા
હું તારા કહ્યા પ્રમાણે ત્યાં સ્થિર છું; આ વર મેં તને આપ્યો છે. હું મહાદેવ છું, તારે હંમેશાં મારી આરાધના કરવી.
વરં દાસ્યામિ તે ચાહં સંતુષ્ટેનાંતરાત્મના। વિષ્ણોશ્ચાહં પ્રદાસ્યામિ વરાંશ્ચ મનસીપ્સિતાન્
હું તારા પર અંતરમાંથી પ્રસન્ન છું, એટલે તને ઇચ્છિત વરદાન આપું છું. તું જે વરદાન વિષ્ણુ પાસેથી માંગે છે, એ પણ હું તને આપીશ.
સુરાણાં ચૈવ સર્વેષાં મુનીનાં ભવિતાત્મનામ્। અહં દાતા અહં યાચ્યો નાન્યો ભાવ્યઃ કથંચન
સૌ બધા દેવતાઓ અને આત્મનિષ્ઠ ઋષિઓમાં, હું જ વરદાન આપનાર અને માગવા યોગ્ય છું; બીજું કોઈ પણ રીતે વિચારવું નહીં.
બ્રહ્મોવાચ। એવં કરિષ્યેહં રુદ્ર યત્વયોક્તં વચઃ શુભમ્। નારાયણશ્ચ તે વાક્યં કર્તા સર્વં ન સંશયઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: હે રુદ્ર, તું જે શુભ વચન કહ્યું છે, એ પ્રમાણે હું કરું છું. તારા વચન પ્રમાણે નારાયણ પણ નિઃશંકપણે બધું પૂરું કરશે.
વિસૃજ્યૈવં તદા રુદ્રં બ્રહ્મા ચાંતરધીયત। વારાણસ્યાં મહાદેવો ગત્વા તીર્થં ન્યવેશયત્
આ રીતે રુદ્ર સાથે વાત કરીને બ્રહ્મા અદૃશ્ય થયો. મહાદેવ વારાણસી ગયા અને ત્યાં એક તીર્થ સ્થાપ્યું.