નારાયણં સ્તૌમિ પરં પરેશં પરાત્પરં યત્ત્રિદશૈરગમ્યમ્। ત્રિસર્ગસંસ્થં ત્રિહુતાશનેત્રં ત્રિતત્વલક્ષ્યં ત્રિલયં ત્રિનેત્રમ્
હું પરમ, દેવોના પણ અપ્રાપ્ય, ત્રણ પ્રકારની સૃષ્ટિમાં સ્થિત, ત્રણ અગ્નિઓ નેત્રરૂપ ધરાવનાર, ત્રણ તત્વો અને ત્રણ લયથી યુક્ત, ત્રણ આંખવાળા પરમેશ્વર શ્રી નારાયણને વંદન કરું છું.
નમામિ નારાયણમપ્રમેયં કૃતે સિતં દ્વાપરતશ્ચ રક્તમ્। કલૌ ચ કૃષ્ણં તમથો નમામિ સસર્જ યો વક્ત્રત એવ વિપ્રાન્
હું અપરિમિત શ્રી નારાયણને નમું છું, જે કૃત યુગમાં ધોળા, દ્વાપર યુગમાં લાલ અને કલિયુગમાં કાળા છે; જેમણે પોતાના મુખમાંથી બ્રાહ્મણોનું સર્જન કર્યું, તેમને ફરીથી નમું છું.
ભુજાંતરાત્ક્ષત્રમથોરુયુગ્માદ્વિશઃ પદાગ્રાચ્ચ તથૈવ શૂદ્રાન્। નમામિ તં વિશ્વતનું પુરાણં પરાત્પરં પારગમપ્રમેયમ્
જેમના ભુજાઓમાંથી ક્ષત્રિય, ઉરુથી વૈશ્ય અને પગના અંગૂઠા પરથી શૂદ્રો ઉત્પન્ન થયા, એવા સર્વરૂપ, પ્રાચીન, સર્વથી પર અને અપરિમિત ભગવાનને હું નમું છું.
સૂક્ષ્મમૂર્ત્તિં મહામૂર્ત્તિં વિદ્યામૂર્ત્તિમમૂર્તિકમ્। કવચં સર્વદેવાનાં નમસ્યે વારિજેક્ષણમ્
હું કમળની આંખવાળા, સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ, વિશાળ સ્વરૂપ, જ્ઞાન સ્વરૂપ, નિર્વિકાર અને સર્વ દેવતાઓના રક્ષક એવા ભગવાનને વંદન કરું છું.
સહસ્રશીર્ષં દેવેશં સહસ્રાક્ષં મહાભુજમ્। જગત્સંવ્યાપ્ય તિષ્ઠંતં નમસ્યે પરમેશ્વરમ્
હું હજારો માથા, હજારો આંખો, મહાન ભુજાઓ ધરાવનાર, સમગ્ર જગતમાં વ્યાપેલા અને સર્વત્ર રહેનારા પરમેશ્વરને વંદન કરું છું.
શરણ્યં શરણં દેવં વિષ્ણું જિષ્ણું સનાતનમ્। નીલમેઘપ્રતીકાશં નમસ્યે શાર્ઙ્ગપાણિનમ્
હું આશ્રયદાતા, શરણાર્થીઓના આશ્રય, વિજયી, શાશ્વત અને વાદળ જેવો ગાઢ શ્યામ રંગ ધરાવનાર, શારંગ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર શ્રી વિષ્ણુને વંદન કરું છું.
શુદ્ધં સર્વગતં નિત્યં વ્યોમરૂપં સનાતનમ્। ભાવાભાવવિનિર્મુક્તં નમસ્યે સર્વગં હરિમ્૧૫૦ 1.14.
હું શુદ્ધ, સર્વત્ર વ્યાપક, શાશ્વત, આકાશ સ્વરૂપ, સદા અવિનાશી અને ભાવ-અભાવથી પર એવા સર્વવ્યાપી હરિને વંદન કરું છું.
ન ચાત્ર કિંચિત્પશ્યામિ વ્યતિરિક્તં તવાચ્યુત। ત્વન્મયં ચ પ્રપશ્યામિ સર્વમેતચ્ચરાચરમ્
હે અચ્યુત, અહીં હું તારા સિવાય બીજું કંઈ જ નથી જોઈ શકતો; આ ચાલતું અને અચળ બધું તારા દ્વારા વ્યાપ્ત છે, એવું હું સ્પષ્ટ જોઈ રહ્યો છું.
એવં તુ વદતસ્તસ્ય રુદ્રસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ। ઇતીરિતેસ્તેન સનાતન સ્વયં પરાત્પરસ્તસ્ય બભૂવ દર્શને
જ્યારે પરમેશ્વર રુદ્ર એ રીતે બોલ્યા, ત્યારે સર્વોચ્ચ અને શાશ્વત ભગવાન તેમના સામે પ્રગટ થયા.
રથાંગપાણિર્ગરુડાસનો ગિરિં વિદીપયન્ભાસ્કરવત્સમુત્થિતઃ। વરં વૃણીષ્વેતિ સનાતનોબ્રવીદ્વરસ્તવાહં વરદઃ સમાગતઃ
રથનું ચક્ર હાથે ધરાવતાં, ગરુડ પર બેઠેલા, પર્વતને પ્રકાશિત કરતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતા પરમેશ્વરે કહ્યું: 'માગ, હું તારો વરદાતા બનીને આવ્યો છું.'
ઇતીરિતે રુદ્રવરો જગાદ મમાતિશુદ્ધિર્ભવિતા સુરેશ। ન ચાસ્ય પાપસ્ય હરં હિ ચાન્યત્સંદૃશ્યતેગ્ર્યં ચ ઋતે ભવં તમ્
એ રીતે કહ્યા પછી, રુદ્રે કહ્યું: 'હે દેવોના સ્વામી, હું સંપૂર્ણ શુદ્ધ બની જઈશ; અને આ પાપ માટે તારી કૃપા સિવાય બીજું કોઈ ઉપાય નથી.'
બ્રહ્મહત્યાભિભૂતસ્ય તનુર્મે કૃષ્ણતાં ગતા। શવગંધશ્ચ મે ગાત્રે લોહસ્યાભરણાનિ મે
બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મારી કાયાં કાળી થઈ ગઈ છે; મારા અંગોમાં મૃતદેહની વાસ છે અને મારા આભૂષણો લોખંડના છે.
કથં મે ન ભવેદેવમેતદ્રૂપં જનાર્દનમ્। કિં કરોમિ મહાદેવ યેન મે પૂર્વિકા તનૂઃ
હે જનાર્દન, હું કેમ આવું રૂપ ધારણ કરતો નથી? હે મહાદેવ, એવું શું કરું કે મને પહેલાનું શરીર પાછું મળે?
ત્વત્પ્રસાદેન ભવિતા તન્મે કથય ચાચ્યુત। વિષ્ણુરુવાચ। બ્રહ્મવધ્યા પરા ચોગ્રા સર્વકષ્ટપ્રદા પરા
હે અચ્યૂત, તારી કૃપાથી આવું થશે—મને કહો, કેવી રીતે શક્ય બને? વિષ્ણુએ કહ્યું: બ્રાહ્મણહત્યા એ સૌથી ભયાનક અને બધાં દુઃખ આપનારી પાપ છે.
મનસાપિ ન કુર્વીત પાપસ્યાસ્ય તુ ભાવનામ્। ભવતા દેવવાક્યેન નિષ્ઠા ચૈષા નિબોધિતા
આવું પાપ મનમાં પણ વિચારવું નહીં જોઈએ; હે દેવ, તારા વચનથી હવે આ નિશ્ચય સ્પષ્ટ થયો છે.
ઇદાનીં ત્વં મહાબાહો બ્રહ્મણોક્તં સમાચર। ભસ્મસર્વાણિ ગાત્રાણિ ત્રિકાલં ઘર્ષયેસ્તનૌ
હવે, હે મહાબાહુ, તું બ્રહ્માએ જે કહ્યું છે તે પ્રમાણે કર; તું તારા આખા શરીરે ત્રણે વખત ભસ્મ લગાડ.
શિખાયાં કર્ણયોશ્ચૈવ કરે ચાસ્થીનિ ધારય। એવં ચ કુર્વતો રુદ્ર કષ્ટં નૈવ ભવિષ્યતિ
શિખામાં, કાન પર અને હાથમાં અસ્થિ ધારણ કર; આવું કરવાથી, હે રુદ્ર, તને કોઈ દુઃખ નહીં થાય.
સંદિશ્યૈવં સ ભગવાંસ્તતોંઽતર્દ્ધાનમીશ્વરઃ। લક્ષ્મીસહાયો ગતવાન્રુદ્રસ્તં નાભિજજ્ઞિવાન્
આ રીતે ઉપદેશ આપી ભગવાન અદૃશ્ય થયા; લક્ષ્મી સાથે વિદાય લીધા અને રુદ્રે તેમને ઓળખ્યા નહીં.
કપાલપાણિર્દેવેશઃ પર્યટન્વસુધામિમામ્। હિમવંતં સમૈનાકં મેરુણા ચ સહૈવ તુ
દેવોના દેવ, હાથમાં કપાળ લઈને, હિમવંત, મૈનાક અને મેરુ સાથે આખી ધરતી પર ફર્યા.
કૈલાસં સકલં વિંધ્યં નીલં ચૈવ મહાગિરિમ્। કાંચીં કાશીં તામ્રલિપ્તાં મગધામાવિલાં તથા
કૈલાસ, આખો વિંધ્ય, મહાન નિલગિરિ, કાંચી, કાશી, તામ્રલિપ્ત, તેમજ મગધ અને અવિલા પણ ફર્યા.
વત્સગુલ્મં ચ ગોકર્ણં તથા ચૈવોત્તરાન્કુરૂન્। ભદ્રાશ્વં કેતુમાલં ચ વર્ષં હૈરણ્યકં તથા
વત્સગુલ્મ, ગોકર્ણ અને ઉત્તર કુરુ, ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ અને હૈરણ્યક દેશ પણ ગયા.
કામરૂપં પ્રભાસં ચ મહેંદ્રં ચૈવ પર્વતમ્। બ્રહ્મહત્યાભિભૂતોસૌ ભ્રમંસ્ત્રાણં ન વિંદતિ
કામરૂપ, પ્રભાસ અને મહેન્દ્ર પર્વત પણ ગયા; બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી પીડાતા, તેમને ક્યાંય આશરો મળ્યો નહીં.
ત્રપાન્વિતઃ કપાલં તુ પશ્યન્હસ્તગતં સદા। કરૌ વિધુન્વન્બહુશો વિક્ષિપ્તશ્ચ મુહુર્મુહુઃ
લાજથી, હંમેશા હાથમાં કપાળ જોઈ, વારંવાર હાથ હલાવ્યા અને વારંવાર કપાળ ફેંકવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
યદાસ્ય ધુન્વતો હસ્તૌ કપાલં પતતે ન તુ। તદાસ્ય બુદ્ધિરુત્પન્ના વ્રતં ચૈતત્કરોમ્યહમ્
જ્યારે હાથ હલાવતાં પણ કપાળ પડતું નહોતું, ત્યારે તેના મનમાં વિચાર આવ્યો: 'હું આ વ્રત ધારણ કરું છું.'
મદીયેનૈવ માર્ગેણ દ્વિજા યાસ્યંતિ સર્વતઃ। ધ્યાત્વૈવં સુચિરં દેવો વસુધાં વિચચાર હ
મારા માર્ગે જ, હે દ્વિજ, બધા બધે જશે; આ રીતે લાંબા સમય સુધી ધ્યાન કરીને દેવે ધરતી પર વિહાર કર્યો.
પુષ્કરં તુ સમાસાદ્ય પ્રવિષ્ટોઽરણ્યમુત્તમમ્। નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનામૃગરવાકુલમ્
પુષ્કર પહોંચીને, તે ઉત્તમ વનમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં અનેક વૃક્ષો-વેલીઓ અને અનેક પ્રાણીઓના રવથી વન ગૂંજતું હતું.
દ્રુમપુષ્પભરામોદ વાસિતં યત્સુવાયુના। બુદ્ધિપૂર્વમિવ ન્યસ્તૈઃ પુષ્પૈર્ભૂષિતભૂતલમ્
વૃક્ષોના ફૂલોની સુગંધથી હવા મહેકી રહી હતી અને જમીન પણ ફૂલો વડે એવી શોભાયમાન હતી જાણે કોઈએ વિચારપૂર્વક શણગારી હોય.
નાનાગધંરસૈરન્યૈઃ પક્વાપક્વૈઃ ફલૈસ્તથા। વિવેશ તરુવૃંદેન પુષ્પામોદાભિનંદિતઃ
અહીં અનેક પ્રકારના સુગંધિત રસ અને પાકેલા-કાચા ફળો હતા; તે વૃક્ષોની છાયામાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં ફૂલોની સુગંધ ફેલાઈ હતી.
અત્રારાધયતો ભક્ત્યા બ્રહ્મા દાસ્યતિ મે વરમ્। બ્રહ્મપ્રસાદાત્સંપ્રાપ્તં પૌષ્કરં જ્ઞાનમીપ્સિતમ્
અહીં ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરતાં બ્રહ્મા મને વરદાન આપશે; બ્રહ્માની કૃપાથી પુષ્કરનું ઇચ્છિત જ્ઞાન પ્રાપ્ત થશે.
પાપઘ્નં દુષ્ટશમનં પુષ્ટિશ્રીબલવર્દ્ધનમ્। એવં વૈ ધ્યાયતસ્તસ્ય રુદ્રસ્યામિતતેજસઃ
તે પાપનો નાશ કરે છે, દુષ્ટોને શમાવે છે અને પોષણ, સમૃદ્ધિ તથા બળ વધારશે; આવી રીતે અમિત તેજવાળા રુદ્ર ધ્યાનમાં તત્પર રહ્યા.