યદસ્માકં મહદ્વીર્યં તેજ ઓજઃ પરાક્રમઃ। તત્સર્વં બ્રહ્મણા ગ્રસ્તં પંચમાસ્યસ્ય તેજસા
'અમારું મોટું બળ, તેજ, ઊર્જા અને પરાક્રમ—આ બધું બ્રહ્માજીએ તેમના પાંચમા મુખના તેજથી હરી લીધું છે.'
વિનેશુઃ સર્વતેજાંસિ ત્વત્પ્રસાદાત્પુનઃ પ્રભો। જાયતે તુ યથાપૂર્વં તથા કુરુ મહેશ્વર
'હે મહેશ્વર, અમારું બધું બળ તૂટી ગયું છે, પણ તમારી કૃપાથી ફરીથી પહેલાં જેવું બળ અમને મળે, એવી કૃપા કરો.'
તતઃ પ્રસન્નવદનો દેવૈશ્ચાપિ નમસ્કૃતઃ। જગામ યત્ર બ્રહ્માઽસૌ રજોહંકારમૂઢધીઃ
પછી પ્રસન્ન ચહેરાવાળા અને દેવો દ્વારા નમસ્કાર પામેલા તેઓ ત્યાં ગયા, જ્યાં બ્રહ્મા રાગ અને અહંકારથી મોહિત થયેલા હતા.
સ્તુવંતો દેવદેવેશં પરિવાર્ય સમાવિશન્। બ્રહ્મા તમાગતં રુદ્રં ન જજ્ઞે રજસાવૃતઃ
દેવો ભગવાનના ચારે બાજુ રહીને સ્તુતિ કરતા અંદર ગયા; પણ રજોગુણથી ઢંકાયેલા બ્રહ્માએ આવ્યા ત્યારે રુદ્રને ઓળખ્યા નહીં.
સૂર્યકોટિસહસ્રાણાં તેજસા રંજયન્જગત્। તદાદૃશ્યત વિશ્વાત્મા વિશ્વસૃગ્વિશ્વભાવનઃ
સૂર્યના લાખો કિરણો જેટલા તેજથી જગતને પ્રકાશિત કરતા, સર્વાત્મા, સર્વસૃષ્ટિકર્તા અને સર્વપોષક ત્યાં પ્રગટ થયા.
સપિતામહમાસીનં સકલં દેવમંડલમ્। અભિગમ્ય તતો રુદ્રો બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્
પિતામહ બ્રહ્મા અને બધા દેવમંડળ પાસે બેઠેલા હતા, ત્યારે રુદ્ર પરમેશ્વર બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
અહોતિતેજસા વક્ત્રમધિકં દેવ રાજતે। એવમુક્ત્વાટ્ટહાસં તુ મુમોચ શશિશેખરઃ
'હે દેવ, તમારું મુખ તો વધુ તેજથી ઝગમગી રહ્યું છે,' એમ કહીને ચંદ્રમૌળી ભગવાને ઉંચા અવાજે હાસ્ય કર્યું.
વામાંગુષ્ઠનખાગ્રેણ બ્રહ્મણઃ પંચમં શિરઃ। ચકર્ત કદલીગર્ભં નરઃ કરરુહૈરિવ
પછી તેમણે ડાબા અંગૂઠાના નખથી બ્રહ્માનું પાંચમું માથું કાપી નાખ્યું, જેમ માણસ કેળાના કૂંપળને આંગળીના નખથી તોડી નાખે.
વિચ્છિન્નં તુ શિરઃ પશ્ચાદ્ભવહસ્તે સ્થિતં તદા। ગ્રહમંડલમધ્યસ્થો દ્વિતીય ઇવ ચંદ્રમાઃ
કાપેલું માથું તેમના હાથમાં જ રહી ગયું, અને તે ગ્રહમંડળમાં બીજાં ચંદ્ર જેવા ઝગમગતું હતું.
કરોત્ક્ષિપ્તકપાલેન નનર્ત ચ મહેશ્વરઃ। શિખરસ્થેન સૂર્યેણ કૈલાસ ઇવ પર્વતઃ
હાથમાં કાપેલું કપાળ ઉંચકીને મહાદેવ નૃત્ય કરવા લાગ્યા, જેમ કે કૈલાસ પર્વત પર સૂર્ય તેજથી ઝગમગે.
છિન્ને વક્ત્રે તતો દેવા હૃષ્ટાસ્તં વૃષભધ્વજમ્। તુષ્ટુવુર્વિવિધૈસ્તોત્રૈર્દેવદેવં કપર્દિનમ્
માથું કપાયું ત્યારે દેવો આનંદિત થયા અને વાઘવાળા ધ્વજધારી, જટાધારી દેવાદેવની અનેક સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરી.
દેવા ઊચુઃ। નમઃ કપાલિને નિત્યં મહાકાલસ્ય કાલિને। ઐશ્વર્યજ્ઞાનયુક્તાય સર્વભાગપ્રદાયિને
દેવોએ કહ્યું: 'હંમેશા કપાળધારીને નમન, મહાકાળના સમયને નમન, જે સર્વસ્વના દાતા છે અને સર્વજ્ઞાનથી યુક્ત છે.'
નમો હર્ષવિલાસાય સર્વદેવમયાય ચ। કલૌ સંહારકર્તા ત્વં મહાકાલઃ સ્મૃતો હ્યસિ
'આનંદમાં વિહાર કરતા, સર્વદેવરૂપ, કળિયુગમાં સંહારકર્તા અને મહાકાળ તરીકે ઓળખાતા તમને નમન.'
ભક્તાનામાર્તિનાશસ્ત્વં દુઃખાંતસ્તેન ચોચ્યસે। શંકરોષ્યાશુભક્તાનાં તેન ત્વં શંકરઃ સ્મૃતઃ
'ભક્તોના દુઃખનો અંત લાવનાર, તેથી દુઃખનાશક કહેવાતા, અને ભક્તોને સુખ આપનારા, તેથી શંકર તરીકે યાદ કરવામાં આવો છો.'
છિન્નં બ્રહ્મશિરો યસ્માત્ત્વં કપાલં બિભર્ષિ ચ। તેન દેવ કપાલી ત્વં સ્તુતો હ્યદ્ય પ્રસીદ નઃ
'બ્રહ્માનું માથું કાપીને કપાળ ધારણ કરનાર, તેથી હે દેવ, આજે તમને કપાળી તરીકે વખાણીએ છીએ; અમ પર પ્રસન્ન થાઓ.'
એવં સ્તુતઃ પ્રસન્નાત્મા દેવાન્પ્રસ્થાપ્ય શંકરઃ। સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ ભગવાંસ્તત્રૈવાસીન્મુદાન્વિતઃ
આવી રીતે સ્તુતિ પામી, પ્રસન્ન મનવાળા શંકરે દેવોને પરત મોકલ્યા અને પોતે આનંદથી પોતાના આસન પર રહ્યા.
વિજ્ઞાય બ્રહ્મણો ભાવં તતો વીરસ્ય જન્મ ચ। શિરો નીરસ્ય વાક્યાત્તુ લોકાનાં કોપશાંતયે
બ્રહ્માજીનું સ્વરૂપ સમજ્યા પછી અને વીરનું જન્મ જાણ્યા બાદ, શિરવિહિનના વચનથી લોકોએ થયેલો રોષ શાંત કરવા માટે—
શિરસ્યંજલિમાધાય તુષ્ટાવાથ પ્રણમ્ય તમ્। તેજોનિધિ પરં બ્રહ્મ જ્ઞાતુમિત્થં પ્રજાપતિમ્
શિરને હાથ જોડીને ધરી, તેણે તેમને વંદન કરીને સ્તુતિ કરી; તેજથી ભરપૂર, પરમ બ્રહ્મ, પ્રજાપતિને એ રીતે ઓળખી.
નિરુક્તસૂક્તરહસ્યૈર્ઋગ્યજુઃ સામભાષિતૈઃ। રુદ્ર ઉવાચ। અપ્રમેય નમસ્તેસ્તુ પરમસ્ય પરાત્મને
નિરુક્ત, સૂક્ત અને ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદના ગુપ્ત શબ્દોથી, રુદ્ર બોલ્યા: 'અપરિમિત સ્વરૂપવાળા, પરમાત્મા, તમને વંદન છે.'
અદ્ભુતાનાં પ્રસૂતિસ્ત્વં તેજસાં નિધિરક્ષયઃ। વિજયાદ્વિશ્વભાવસ્ત્વં સૃષ્ટિકર્તા મહાદ્યુતે
તમે અજોડ ચમત્કારોના મૂળ છો, અનંત તેજના ખજાના છો; તમારી વિજયથી જગતનું સર્જન થાય છે, મહાતેજસ્વી સર્જનહાર છો.
ઊર્દ્ધ્વવક્ત્ર નમસ્તેસ્તુ સત્વાત્મકધરાત્મક। જલશાયિન્જલોત્પન્ન જલાલય નમોસ્તુ તે
ઊંચા મુખવાળા, સત્વરૂપ અને ધરા આધાર, તમને વંદન છે; જળમાં શયન કરનાર, જળમાંથી જન્મેલા, જળમાં નિવાસ કરનાર, તમને વંદન છે.
જલજોત્ફુલ્લપત્રાક્ષ જય દેવ પિતામહ। ત્વયા હ્યુત્પાદિતઃ પૂર્વં સૃષ્ટ્યર્થમહમીશ્વર
ખીલેલા કમળ જેવી આંખવાળા, દેવ, પિતામહ, તમને વિજય મળે; તમારી દ્વારા જ પહેલા સર્જન માટે હું પેદા થયો, હે ઈશ્વર.
યજ્ઞાહુતિસદાહાર યજ્ઞાંગેશ નમોઽસ્તુ તે। સ્વર્ણગર્ભ પદ્મગર્ભ દેવગર્ભ પ્રજાપતે
યજ્ઞમાં હંમેશા હોમ સ્વીકારનાર, યજ્ઞના અંગોના સ્વામી, તમને વંદન; સોનાની કૂખવાળા, કમળમાં જન્મેલા, દેવકૂખવાળા પ્રજાપતિ, તમને વંદન.
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારઃ સ્વધા ત્વં પદ્મસંભવ। વચનેન તુ દેવાનાં શિરશ્છિન્નં મયા પ્રભો
તમે યજ્ઞ છો, તમે વષટકાર છો, તમે સ્વધા છો, કમળમાં જન્મેલા; દેવોના આદેશથી, પ્રભુ, મેં શિર કાપ્યું છે.
બ્રહ્મહત્યાભિભૂતોસ્મિ માં ત્વં પાહિ જગત્પતે। ઇત્યુક્તો દેવદેવેન બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્
હું બ્રાહ્મણહત્યા પાપથી ઘેરાઈ ગયો છું, જગતના સ્વામી, મને બચાવો; આમ દેવોના દેવ દ્વારા કહેતાં, બ્રહ્માએ આ શબ્દો કહ્યા—
બ્રહ્મોવાચ। સખા નારાણો દેવઃ સ ત્વાં પૂતં કરિષ્યતિ। કીર્તનીયસ્ત્વયા ધન્યઃ સ મે પૂજ્યઃ સ્વયં વિભુઃ
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'મારો મિત્ર નારાયણ દેવ તને શુદ્ધ કરશે; તું તેને ગાય, ધન્ય છે એ, હું પણ સર્વવ્યાપી તેને પૂજું છું.'
અનુધ્યાતોઽસિ વૈ નૂનં તેન દેવેન વિષ્ણુના। યેન તે ભક્તિરુત્પન્ના સ્તોતું માં મતિરુત્થિતા
નિશ્ચિતપણે, એ વિષ્ણુદેવ તને સતત સ્મરે છે, જેના કારણે તારા મનમાં ભક્તિ અને મને સ્તુતિ કરવાનો ભાવ ઉદ્ભવ્યો છે.
શિરશ્છેદાત્કપાલી ત્વં સોમસિદ્ધાંતકારકઃ। કોટીઃ શતં ચ વિપ્રાણામુદ્ધર્તાસિ મહાદ્યુતે
શિર કાપવાથી તું કપાલી કહેવાય, સોમયજ્ઞ પૂર્ણ કરનાર છે; તું કરોડો બ્રાહ્મણોને ઉદ્ધરશે, મહાતેજસ્વી.
બ્રહ્મહત્યાવ્રતં કુર્યા નાન્યત્કિંચન વિદ્યતે। અભાષ્યાઃ પાપિનઃ ક્રૂરા બ્રહ્મઘ્નાઃ પાપકારિણઃ
બ્રાહ્મણહત્યા માટેનું વ્રત તારે અવશ્ય કરવું જોઈએ, બીજું કોઈ ઉપાય નથી; પાપી, ક્રૂર, બ્રાહ્મણહંતાને કદી બોલવું નહીં.
વૈતાનિકા વિકર્મસ્થા ન તે ભાષ્યાઃ કથંચન। તૈસ્તુ દૃષ્ટૈસ્તથા કાર્યં ભાસ્કરસ્યાવલોકનમ્
વૈતાનિક કર્મ કરનાર પણ પાપમાં લિપ્ત હોય તો તેમને કદી બોલવું નહીં; એવા લોકોને જોતા જ સૂર્યને જોવો.