બભૂવ ચ તતઃ પશ્ચાત્કિરીટી સશરાસનઃ। બદ્ધતૂણીરયુગલો વૃષસ્કંધોઙ્ગુલિત્રવાન્
પછી ત્યાંથી એક પુરુષ પ્રગટ થયો, તેના માથે મુગટ, હાથમાં ધનુષ્ય-બાણ, બે તૂણા બંધાયેલા, વૃષભ જેવા ખભા અને આંગળીના નિશાનવાળો હતો.
પુરુષો વહ્નિસંકાશઃ કપાલે સંપ્રદૃશ્યતે। તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રાહ રુદ્રમિદં વચઃ
કપાળમાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાયાવાળો પુરુષ દેખાયો; તેને જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ રુદ્રને કહ્યું:
કપાલે ભવ કો વાઽયં પ્રાદુર્ભૂતોઽભવન્નરઃ। વચઃ શ્રુત્વા હરેરીશસ્તમુવાચ વિભો શૃણુ
'હે ભવ, આ કપાળમાં પ્રગટ થયેલો પુરુષ કોણ છે?' હરિના વચન સાંભળી, ભગવાને કહ્યું: 'હે મહાબળવાન, સાંભળો.'
નરો નામૈષ પુરુષઃ પરમાસ્ત્રવિદાં વરઃ। ભવતોક્તો નર ઇતિ નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ
'આ પુરુષનું નામ નર છે, તે સર્વોત્તમ શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવનારો છે; તમે તેને નર કહ્યો, તેથી તેનો નામ નર રહેશે.'
નરનારાયણૌ ચોભૌ યુગે ખ્યાતૌ ભવિષ્યતઃ। સંગ્રામે દેવકાર્યેષુ લોકાનાં પરિપાલને
'નર અને નારાયણ બંને યુગમાં પ્રસિદ્ધ થશે, દેવકાર્ય અને લોકરક્ષાના યુદ્ધોમાં.'
એષ નારાયણસખો નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ। અથાસુરવધે સાહ્યં તવ કર્તા મહાદ્યુતિઃ
'આ નર નારાયણનો સાથી રહેશે; પછી અસુરોના વિનાશમાં આ મહાતેજસ્વી તમારો સહયોગી બનશે.'
મુનિર્જ્ઞાનપરીક્ષાયાં જેતા લોકે ભવિષ્યતિ। તેજોધિકમિદં દિવ્યં બ્રહ્મણઃ પંચમં શિરઃ
મુનિ જ્ઞાનની કસોટીમાં દુનિયામાં સર્વોપરી બનશે; આ દિવ્ય અને તેજસ્વી બ્રહ્માનું પાંચમું માથું—
તેજસો બ્રહ્મણો દીપ્તાદ્ભુજસ્ય તવ શોણિતાત્। મમ દૃષ્ટિ નિપાતાચ્ચ ત્રીણિ તેજાંસિ યાનિ તુ
બ્રહ્માના પ્રખર તેજ, તારા હાથના લોહી અને મારી નજરના સ્પર્શથી—આ ત્રણ તેજ—
તત્સંયોગસમુત્પન્નઃ શત્રું યુદ્ધે વિજેષ્યતિ। અવધ્યા યે ભવિષ્યંતિ દુર્જયા અપિ ચાપરે
આ બધાનું મિલન થવાથી, તે યુદ્ધમાં પોતાના દુશ્મનને જીતશે; જેને કોઈ મારવા અશક્ય હોય અને બીજા પણ જેઓ જીતવામાં મુશ્કેલ હોય, તેઓ પણ તેને હારી શકશે નહીં.
શક્રસ્ય ચામરાણાં ચ તેષામેષ ભયંકરઃ। એવમુક્ત્વા સ્થિતઃ શંભુર્વિસ્મિતશ્ચ હરિસ્તદા
તે ઇન્દ્ર અને મારુતો માટે પણ ભયજનક બનશે; આવું કહીને શંભુ ત્યાં ઊભા રહ્યા અને તે સમયે હરિ આશ્ચર્યચકિત થયા.
કપાલસ્થઃ સ તત્રૈવ તુષ્ટાવ હરકેશવૌ। શિરસ્યંજલિમાધાય તદા વીર ઉદારધીઃ
તેવી સ્થિતિમાં, કપાળ પર ઊભા રહી, તેણે હર અને કેશવની સ્તુતિ કરી, અને પોતાના હાથ જોડીને માથા પર મૂકી, તે વિરસ્વરૂપ અને ઉદારમનનો હતો.
કિંકરોમીતિ તૌ પ્રાહ ઇત્યુક્ત્વા પ્રણતઃ સ્થિતઃ। તમુવાચ હરઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણા સ્વેન તેજસા
'હું શું કરું?' એમ તેણે બંનેને પૂછ્યું અને પછી નમ્રતાથી ઊભો રહ્યો; ત્યારે તેજસ્વી હરાએ, બ્રહ્મારૂપે, પોતાના તેજથી તેને કહ્યું—
સૃષ્ટો નરો ધનુષ્પાણિસ્ત્વમેનં તુ નિષૂદય। ઇત્થમુક્ત્વાંજલિધરં સ્તુવંતં શંકરો નરમ્
'હું ધનુષધારી પુરુષને પેદા કર્યો છે; તું તેને માર,' એમ કહીને, હાથ જોડીને સ્તુતિ કરતા પુરુષને શંકરે સંબોધ્યો—
તથૈવાંજલિસંબદ્ધં ગૃહીત્વા ચ કરદ્વયમ્। ઉદ્ધૃત્યાથ કપાલાત્તં પુનર્વચનમબ્રવીત્
પછી, એ જ રીતે જોડાયેલા બંને હાથ પકડીને, કપાળમાંથી તેને ઊભો કર્યો અને ફરીથી કહ્યું—
સ એષ પુરુષો રૌદ્રો યો મયા વેદિતસ્તવ। વિષ્ણુહુંકારરચિતમોહનિદ્રાં પ્રવેશિતઃ
'આ રૌદ્ર પુરુષ, જેને હું તારો માનું છું, તેને વિષ્ણુના હૂંકારથી ઉત્પન્ન થયેલી મોહનિદ્રામાં મુકવામાં આવ્યો છે.'
વિબોધયૈનં ત્વરિતમિત્યુક્ત્વાન્તર્દધે હરઃ। નારાયણસ્ય પ્રત્યક્ષં નરેણાનેન વૈ તદા
'તેને તરત જ જાગૃત કર,' એવું કહીને હર અદૃશ્ય થયા; ત્યારબાદ, નારાયણની સામે એ પુરુષ—
વામપાદહતઃ સોપિ સમુત્તસ્થૌ મહાબલઃ। તતો યુદ્ધં સમભવત્સ્વેદરક્તજયોર્મહત્
ડાબા પગથી મારતા, એ મહાબલી પણ ઊભો થયો; પછી, પસીનાથી જન્મેલા અને લોહીથી જન્મેલા વચ્ચે મહાન યુદ્ધ થયું.
વિસ્ફારિતધનુઃ શબ્દં નાદિતાશેષભૂતલમ્। કવચં સ્વેદજસ્યૈકં રક્તજેન ત્વપાકૃતમ્
તેણે ધનુષ તાણ્યું ત્યારે તેનો અવાજ આખી ધરતી પર ગૂંજી ઉઠ્યો; પસીનાથી જન્મેલા નું કવચ લોહીથી જન્મેલા એ તોડી નાખ્યું.
એવં સમેતયોર્યુદ્ધે દિવ્યં વર્ષદ્વયં તયોઃ। યુધ્યતોઃ સમતીતં ચ સ્વેદરક્તજયોર્નૃપ
આ રીતે બંને વચ્ચે યુદ્ધ ચાલ્યું અને બે દિવ્ય વર્ષ વીતી ગયા, હે રાજા, પસીનાથી અને લોહીથી જન્મેલા યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
રક્તજં દ્વિભુજં દૃષ્ટ્વા સ્વેદજં ચૈવ સંગતૌ। વિચિન્ત્ય વાસુદેવોગાદ્બ્રહ્મણઃ સદનં પરમ્
લોહીથી જન્મેલા ને બે હાથવાળો અને પસીનાથી જન્મેલા ને યુદ્ધમાં જોયા પછી, વાસુદેવએ વિચાર કરીને બ્રહ્માના પરમ ધામે ગયા.
સસંભ્રમમુવાચેદં બ્રહ્માણં મધુસૂદનઃ। રક્તજેનાદ્ય ભો બ્રહ્મન્સ્વેદજોયં નિપાતિતઃ
મધુસૂદને ઉદ્વેગપૂર્વક બ્રહ્માને કહ્યું: 'હે બ્રહ્મા, આજે લોહીથી જન્મેલા એ પસીનાથી જન્મેલા ને હરાવી દીધો છે.'
શ્રુત્વૈતદાકુલો બ્રહ્મા બભાષે મધુસૂદનમ્। હરે દ્યજન્મનિ નરો મદીયો જીવતાદયમ્
આ સાંભળી, બ્રહ્મા ચિંતિત થયા અને મધુસૂદનને કહ્યું: 'હે હરિ, તારા બીજા અવતારમાં આ પુરુષ આજેથી મારો રહેશે.'
તથા તુષ્ટોઽબ્રવીત્તં ચ વિષ્ણુરેવં ભવિષ્યતિ। ગત્વા તયો રણમપિ નિવાર્યાઽઽહ ચ તાવુભૌ
વિષ્ણુ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા: 'એવું જ થશે.' પછી, બંને પાસે જઈને યુદ્ધ રોક્યું અને બંનેને કહ્યું.
અન્યજન્મનિ ભવિતા કલિદ્વાપરયોર્મિથઃ। સંધૌ મહારણે જાતે તત્રાહં યોજયામિ વાં
બીજા જન્મમાં, કળિ અને દ્વાપર યુગના સંધિકાળે, જ્યારે તમારા વચ્ચે મહાયુદ્ધ થશે, ત્યારે હું તમે બંનેને એક કરીશ.
વિષ્ણુના તુ સમાહૂય ગ્રહેશ્વરસુરેશ્વરૌ। ઉક્તાવિમૌ નરૌ ભદ્રૌ પાલનીયૌ મમાજ્ઞયા
પછી વિષ્ણુએ ગ્રહોના રાજા અને દેવતાઓને બોલાવીને કહ્યું: 'આ બે સજ્જન પુરુષો મારા આદેશથી તમારી રક્ષા હેઠળ રહેવા જોઈએ.'
સહસ્રાંશો સ્વેદજોયં સ્વકીયોંઽશો ધરાતલે। દ્વાપરાંતેવતાર્યોયં દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે
આ પુરુષ, જે પસીનામાંથી જન્મેલો છે, તે સહસ્રકિરણ સૂર્યનો અંશ છે અને દ્વાપરયુગના અંતે દેવતાઓના કાર્યને પૂર્ણ કરવા માટે ધરતી પર અવતરશે.
યદૂનાં તુ કુલે ભાવી શૂરોનામ મહાબલઃ। તસ્ય કન્યા પૃથા નામ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ૫૦ 1.14.
યાદવ વંશમાં એક મહાન બળવાન પુરુષ શૂર નામે જન્મશે; તેની પુત્રી પૃથા નામની, રૂપમાં ધરતી પર બેનમૂની હશે.
ઉત્પત્સ્યતિ મહાભાગા દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે। દુર્વાસાસ્તુ વરં તસ્યૈ મંત્રગ્રામં પ્રદાસ્યતિ
એ મહાભાગ્યશાળી કન્યા દેવતાઓના કાર્યસિદ્ધિ માટે જન્મ લેશે; દુર્વાસા ઋષિ તેને મંત્રોનો વરદાન આપશે.
મંત્રેણાનેન યં દેવં ભક્ત્યા આવાહયિષ્યતિ। દેવિ તસ્ય પ્રસાદાત્તુ તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ
આ મંત્ર દ્વારા, જે દેવતાને તે ભક્તિપૂર્વક બોલાવશે, હે દેવી, તેની કૃપાથી તે દેવ તમારો પુત્ર બનશે.
સા ચ ત્વામુદયે દૃષ્ટ્વા સાભિલાષા રજસ્વલા। ચિંતાભિપન્ના તિષ્ઠંતી ભજિતવ્યા વિભાવસો
સૂર્યોદયે, જ્યારે તે તમને જોઈને ઇચ્છાથી ભરાઈ અને રજસ્વલા અવસ્થામાં ચિંતિત થશે, ત્યારે તે તમારી ઉપાસના કરશે, હે તેજસ્વી દેવ.