યોગ્યોઽયમિતિ સંકલ્પ્ય દક્ષિણં ભુજમર્પયત્। તદ્બિભેદાતિતીક્ષ્ણેન શૂલેન શશિશેખરઃ
'આ યોગ્ય છે' એવું મનમાં નક્કી કરીને, તેણે પોતાનો જમણો હાથ અર્પણ કર્યો; ચંદ્રધારી શિવે અત્યંત તીક્ષ્ણ ત્રિશૂલથી તેને ભેદી નાખ્યો.
પ્રાવર્તત તતો ધારા શોણિતસ્ય વિભોર્ભુજાત્। જાંબૂનદરસાકારા વહ્નિજ્વાલેવ નિર્મિતા
પછી ભગવાનના હાથમાંથી જાંબુનદ સોનાની જેમ ચમકતી, અગ્નિની રેખા જેવી લોહીની ધારા વહેવા લાગી.
નિપપાત કપાલાંતશ્શમ્ભુના સા પ્રભિક્ષિતા। ઋજ્વી વેગવતી તીવ્રા સ્પૃશંતી ત્વાંબરં જવાત્
શંભુએ તે ધારાને કપાળમાં ગ્રહણ કરી, સીધી, ઝડપી અને તીવ્ર ધારા આકાશને સ્પર્શતી ઝડપથી પડી.
પંચાશદ્યોજના દૈર્ઘ્યાદ્વિસ્તારાદ્દશયોજના। દિવ્યવર્ષસહસ્રં સા સમુવાહ હરેર્ભુજાત્
પચાસ યોજન લાંબી અને દસ યોજન પહોળી એ ધારા, હજારો દૈવી વર્ષો સુધી હરિના હાથમાંથી વહેતી રહી.
ઇયંતં કાલમીશોસૌ ભિક્ષાં જગ્રાહ ભિક્ષુકઃ। દત્તા નારાયણેનાથ કાપાલે પાત્ર ઉત્તમે
એટલો સમય ભગવાન ભિક્ષુક બનીને ભિક્ષા લેતા રહ્યા; નારાયણે એ ઉત્તમ કપાળપાત્રમાં ભિક્ષા આપી.
તતો નારાયણઃ પ્રાહ શંભું પરમિદં વચઃ। સંપૂર્ણં વા ન વા પાત્રં તતો વૈ પરમીશ્વરઃ
પછી નારાયણે શંભુને પૂછ્યું: 'પાત્ર ભરાયું છે કે નહીં, હે પરમેશ્વર?'
સતોયાંબુદનિર્ઘોષં શ્રુત્વા વાક્યં હરેર્હરઃ। શશિસૂર્યાગ્નિનયનઃ શશિશેખરશોભિતઃ
પાણીથી ભરેલા મેઘના ગર્જનાની જેમ હરિના વચન સાંભળી, ચંદ્રશોભિત અને ચંદ્ર, સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવા નેત્રો ધરાવતા હરાએ,
કપાલે દૃષ્ટિમાવેશ્ય ત્રિભિર્નેત્રૈર્જનાર્દનમ્। અંગુલ્યા ઘટયન્પ્રાહ કપાલં પરિપૂરિતમ્
ત્રણે આંખોથી જનાર્દનને જોઈ, તેણે આંગળીથી કપાળ પર ટકોરો મારી અને કહ્યું: 'કપાળ હવે ભરાઈ ગયું છે.'
શ્રુત્વા શિવસ્ય તાં વાણીં વિષ્ણુર્ધારાં સમાહરત્। પશ્તોઽથ હરેરીશઃ સ્વાંગુલ્યા રુધિરં તદા
શિવના એ વચન સાંભળી, વિષ્ણુએ ધારા બંધ કરી; પછી ભગવાને પોતાની આંગળીથી લોહીને દબાવી દીધું.
દિવ્યવર્ષસહસ્રં ચ દૃષ્ટિપાતૈર્મમંથ સઃ। મથ્યમાને તતો રક્તે કલિલં બુદ્બુદં ક્રમાત્
હજારો દૈવી વર્ષો સુધી તેણે નજરથી તેને ઉકાળ્યું; લોહી ઉકાળતા, ધીમે ધીમે તેમાં ફુગ્ગા ઉભા થયા.
બભૂવ ચ તતઃ પશ્ચાત્કિરીટી સશરાસનઃ। બદ્ધતૂણીરયુગલો વૃષસ્કંધોઙ્ગુલિત્રવાન્
પછી ત્યાંથી એક પુરુષ પ્રગટ થયો, તેના માથે મુગટ, હાથમાં ધનુષ્ય-બાણ, બે તૂણા બંધાયેલા, વૃષભ જેવા ખભા અને આંગળીના નિશાનવાળો હતો.
પુરુષો વહ્નિસંકાશઃ કપાલે સંપ્રદૃશ્યતે। તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રાહ રુદ્રમિદં વચઃ
કપાળમાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાયાવાળો પુરુષ દેખાયો; તેને જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ રુદ્રને કહ્યું:
કપાલે ભવ કો વાઽયં પ્રાદુર્ભૂતોઽભવન્નરઃ। વચઃ શ્રુત્વા હરેરીશસ્તમુવાચ વિભો શૃણુ
'હે ભવ, આ કપાળમાં પ્રગટ થયેલો પુરુષ કોણ છે?' હરિના વચન સાંભળી, ભગવાને કહ્યું: 'હે મહાબળવાન, સાંભળો.'
નરો નામૈષ પુરુષઃ પરમાસ્ત્રવિદાં વરઃ। ભવતોક્તો નર ઇતિ નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ
'આ પુરુષનું નામ નર છે, તે સર્વોત્તમ શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવનારો છે; તમે તેને નર કહ્યો, તેથી તેનો નામ નર રહેશે.'
નરનારાયણૌ ચોભૌ યુગે ખ્યાતૌ ભવિષ્યતઃ। સંગ્રામે દેવકાર્યેષુ લોકાનાં પરિપાલને
'નર અને નારાયણ બંને યુગમાં પ્રસિદ્ધ થશે, દેવકાર્ય અને લોકરક્ષાના યુદ્ધોમાં.'
એષ નારાયણસખો નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ। અથાસુરવધે સાહ્યં તવ કર્તા મહાદ્યુતિઃ
'આ નર નારાયણનો સાથી રહેશે; પછી અસુરોના વિનાશમાં આ મહાતેજસ્વી તમારો સહયોગી બનશે.'
મુનિર્જ્ઞાનપરીક્ષાયાં જેતા લોકે ભવિષ્યતિ। તેજોધિકમિદં દિવ્યં બ્રહ્મણઃ પંચમં શિરઃ
મુનિ જ્ઞાનની કસોટીમાં દુનિયામાં સર્વોપરી બનશે; આ દિવ્ય અને તેજસ્વી બ્રહ્માનું પાંચમું માથું—
તેજસો બ્રહ્મણો દીપ્તાદ્ભુજસ્ય તવ શોણિતાત્। મમ દૃષ્ટિ નિપાતાચ્ચ ત્રીણિ તેજાંસિ યાનિ તુ
બ્રહ્માના પ્રખર તેજ, તારા હાથના લોહી અને મારી નજરના સ્પર્શથી—આ ત્રણ તેજ—
તત્સંયોગસમુત્પન્નઃ શત્રું યુદ્ધે વિજેષ્યતિ। અવધ્યા યે ભવિષ્યંતિ દુર્જયા અપિ ચાપરે
આ બધાનું મિલન થવાથી, તે યુદ્ધમાં પોતાના દુશ્મનને જીતશે; જેને કોઈ મારવા અશક્ય હોય અને બીજા પણ જેઓ જીતવામાં મુશ્કેલ હોય, તેઓ પણ તેને હારી શકશે નહીં.
શક્રસ્ય ચામરાણાં ચ તેષામેષ ભયંકરઃ। એવમુક્ત્વા સ્થિતઃ શંભુર્વિસ્મિતશ્ચ હરિસ્તદા
તે ઇન્દ્ર અને મારુતો માટે પણ ભયજનક બનશે; આવું કહીને શંભુ ત્યાં ઊભા રહ્યા અને તે સમયે હરિ આશ્ચર્યચકિત થયા.
કપાલસ્થઃ સ તત્રૈવ તુષ્ટાવ હરકેશવૌ। શિરસ્યંજલિમાધાય તદા વીર ઉદારધીઃ
તેવી સ્થિતિમાં, કપાળ પર ઊભા રહી, તેણે હર અને કેશવની સ્તુતિ કરી, અને પોતાના હાથ જોડીને માથા પર મૂકી, તે વિરસ્વરૂપ અને ઉદારમનનો હતો.
કિંકરોમીતિ તૌ પ્રાહ ઇત્યુક્ત્વા પ્રણતઃ સ્થિતઃ। તમુવાચ હરઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણા સ્વેન તેજસા
'હું શું કરું?' એમ તેણે બંનેને પૂછ્યું અને પછી નમ્રતાથી ઊભો રહ્યો; ત્યારે તેજસ્વી હરાએ, બ્રહ્મારૂપે, પોતાના તેજથી તેને કહ્યું—
સૃષ્ટો નરો ધનુષ્પાણિસ્ત્વમેનં તુ નિષૂદય। ઇત્થમુક્ત્વાંજલિધરં સ્તુવંતં શંકરો નરમ્
'હું ધનુષધારી પુરુષને પેદા કર્યો છે; તું તેને માર,' એમ કહીને, હાથ જોડીને સ્તુતિ કરતા પુરુષને શંકરે સંબોધ્યો—
તથૈવાંજલિસંબદ્ધં ગૃહીત્વા ચ કરદ્વયમ્। ઉદ્ધૃત્યાથ કપાલાત્તં પુનર્વચનમબ્રવીત્
પછી, એ જ રીતે જોડાયેલા બંને હાથ પકડીને, કપાળમાંથી તેને ઊભો કર્યો અને ફરીથી કહ્યું—
સ એષ પુરુષો રૌદ્રો યો મયા વેદિતસ્તવ। વિષ્ણુહુંકારરચિતમોહનિદ્રાં પ્રવેશિતઃ
'આ રૌદ્ર પુરુષ, જેને હું તારો માનું છું, તેને વિષ્ણુના હૂંકારથી ઉત્પન્ન થયેલી મોહનિદ્રામાં મુકવામાં આવ્યો છે.'
વિબોધયૈનં ત્વરિતમિત્યુક્ત્વાન્તર્દધે હરઃ। નારાયણસ્ય પ્રત્યક્ષં નરેણાનેન વૈ તદા
'તેને તરત જ જાગૃત કર,' એવું કહીને હર અદૃશ્ય થયા; ત્યારબાદ, નારાયણની સામે એ પુરુષ—
વામપાદહતઃ સોપિ સમુત્તસ્થૌ મહાબલઃ। તતો યુદ્ધં સમભવત્સ્વેદરક્તજયોર્મહત્
ડાબા પગથી મારતા, એ મહાબલી પણ ઊભો થયો; પછી, પસીનાથી જન્મેલા અને લોહીથી જન્મેલા વચ્ચે મહાન યુદ્ધ થયું.
વિસ્ફારિતધનુઃ શબ્દં નાદિતાશેષભૂતલમ્। કવચં સ્વેદજસ્યૈકં રક્તજેન ત્વપાકૃતમ્
તેણે ધનુષ તાણ્યું ત્યારે તેનો અવાજ આખી ધરતી પર ગૂંજી ઉઠ્યો; પસીનાથી જન્મેલા નું કવચ લોહીથી જન્મેલા એ તોડી નાખ્યું.
એવં સમેતયોર્યુદ્ધે દિવ્યં વર્ષદ્વયં તયોઃ। યુધ્યતોઃ સમતીતં ચ સ્વેદરક્તજયોર્નૃપ
આ રીતે બંને વચ્ચે યુદ્ધ ચાલ્યું અને બે દિવ્ય વર્ષ વીતી ગયા, હે રાજા, પસીનાથી અને લોહીથી જન્મેલા યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
રક્તજં દ્વિભુજં દૃષ્ટ્વા સ્વેદજં ચૈવ સંગતૌ। વિચિન્ત્ય વાસુદેવોગાદ્બ્રહ્મણઃ સદનં પરમ્
લોહીથી જન્મેલા ને બે હાથવાળો અને પસીનાથી જન્મેલા ને યુદ્ધમાં જોયા પછી, વાસુદેવએ વિચાર કરીને બ્રહ્માના પરમ ધામે ગયા.