સ્વેદતઃ કુંડલી જજ્ઞે સધનુષ્કો મહેષુધિઃ। સહસ્રકવચી વીરઃ કિંકરોમીત્યુવાચ હ
એ પસીનામાંથી કુંડળી નામનો ધનુષ અને મોટા તીરો ધરાવતો, હજાર કવચો ધરાવતો વીર જન્મ્યો અને કહ્યું: 'હું શું કરું?'
તમુવાચ વિરિંચસ્તુ દર્શયન્રુદ્રમોજસા। હન્યતામેષ દુર્બુદ્ધિર્જાયતે ન યથા પુનઃ
પછી વિરુંચિએ, રુદ્રનું શક્તિપૂર્વક દર્શન કરાવતાં કહ્યું: 'આ દુષ્ટબુદ્ધિનો નાશ કરો, જેથી એ ફરી જન્મે નહીં.'
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા ધનુરુદ્યમ્ય પૃષ્ઠતઃ। સંપ્રતસ્થે મહેશસ્ય બાણહસ્તોતિરૌદ્રદૃક્
બ્રહ્માના શબ્દો સાંભળી, તેણે ધનુષ ઉઠાવ્યું અને હાથમાં તીરો લઈને, રુદ્રની પાછળ રૌદ્ર દૃષ્ટિથી નીકળી પડ્યો.
દૃષ્ટ્વા પુરુષમત્યુગ્રં ભીતસ્તસ્ય ત્રિલોચનઃ। અપક્રાંતસ્તતો વેગાદ્વિષ્ણોરાશ્રમમભ્યગાત્
એ અત્યંત ભયાનક પુરુષને જોઈને ત્રિનેત્રધારી ભયભીત થયો અને ઝડપથી ભાગી, વિષ્ણુના આશ્રમમાં ગયો.
ત્રાહિત્રાહીતિ માં વિષ્ણો નરાદસ્માચ્ચ શત્રુહન્। બ્રહ્મણા નિર્મિતઃ પાપો મ્લેચ્છરૂપો ભયંકરઃ
'હે વિષ્ણુ, દુશ્મનોના સંહારક, મને આ પુરુષથી બચાવો, બચાવો! બ્રહ્માએ બનાવેલો, પાપી, મ્લેચ્છરૂપ અને ભયાનક છે.'
યથા હન્યાન્ન માં ક્રુદ્ધસ્તથા કુરુ જગત્પતે। હુંકારધ્વનિના વિષ્ણુર્મોહયિત્વા તુ તં નરમ્
'હે જગતના સ્વામી, એવું કરો કે એ ક્રોધમાં મને મારી નાંખે નહીં.' પછી વિષ્ણુએ હંકારથી એ પુરુષને મોહિત કરી દીધો.
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં યોગાત્મા વિશ્વદૃક્પ્રભુઃ। તત્ર પ્રાપ્તં વિરૂપાક્ષં સાંત્વયામાસ કેશવઃ
પ્રભુ, સર્વે જીવોથી અજ્ઞાત, યોગી અને સર્વજ્ઞ, એ સમયે કેશવે વિરૂપ આંખવાળાને શાંત કર્યો.
તતસ્સ પ્રણતો ભૂમૌ દૃષ્ટો દેવેન વિષ્ણુના। વિષ્ણુરુવાચ। પૌત્રો હિ મે ભવાન્રુદ્ર કં તે કામં કરોમ્યહમ્
પછી તે ભૂમિ પર નમન કરીને વિષ્ણુદેવને દેખાયો. વિષ્ણુએ કહ્યું: 'હે રુદ્ર, તું તો મારો પૌત્ર છે. તને શું ઇચ્છા છે? હું શું આપું?'
દૃષ્ટ્વા નારાયણં દેવં ભિક્ષાં દેહીત્યુવાચ હ। કપાલં દર્શયિત્વાગ્રે પ્રજ્વલંસ્તેજસોત્કટમ્
ભગવાન નારાયણને જોઈ, તેણે કહ્યું: 'મને ભિક્ષા આપો,' અને આગળ એક કપાળ બતાવ્યું, જે તેજથી પ્રજ્વલિત હતું.
કપાલપાણિં સંપ્રેક્ષ્ય રુદ્રં વિષ્ણુરચિન્તયત્। કોન્યો યોગ્યો ભવેદ્ભિક્ષુર્ભિક્ષાદાનસ્ય સાંપ્રતમ્
કપાળ હાથમાં ધરેલા રુદ્રને જોઈ, વિષ્ણુએ વિચાર્યું: 'હવે મારા હાથેથી ભિક્ષા લેવા યોગ્ય બીજું કોણ હોઈ શકે?'
યોગ્યોઽયમિતિ સંકલ્પ્ય દક્ષિણં ભુજમર્પયત્। તદ્બિભેદાતિતીક્ષ્ણેન શૂલેન શશિશેખરઃ
'આ યોગ્ય છે' એવું મનમાં નક્કી કરીને, તેણે પોતાનો જમણો હાથ અર્પણ કર્યો; ચંદ્રધારી શિવે અત્યંત તીક્ષ્ણ ત્રિશૂલથી તેને ભેદી નાખ્યો.
પ્રાવર્તત તતો ધારા શોણિતસ્ય વિભોર્ભુજાત્। જાંબૂનદરસાકારા વહ્નિજ્વાલેવ નિર્મિતા
પછી ભગવાનના હાથમાંથી જાંબુનદ સોનાની જેમ ચમકતી, અગ્નિની રેખા જેવી લોહીની ધારા વહેવા લાગી.
નિપપાત કપાલાંતશ્શમ્ભુના સા પ્રભિક્ષિતા। ઋજ્વી વેગવતી તીવ્રા સ્પૃશંતી ત્વાંબરં જવાત્
શંભુએ તે ધારાને કપાળમાં ગ્રહણ કરી, સીધી, ઝડપી અને તીવ્ર ધારા આકાશને સ્પર્શતી ઝડપથી પડી.
પંચાશદ્યોજના દૈર્ઘ્યાદ્વિસ્તારાદ્દશયોજના। દિવ્યવર્ષસહસ્રં સા સમુવાહ હરેર્ભુજાત્
પચાસ યોજન લાંબી અને દસ યોજન પહોળી એ ધારા, હજારો દૈવી વર્ષો સુધી હરિના હાથમાંથી વહેતી રહી.
ઇયંતં કાલમીશોસૌ ભિક્ષાં જગ્રાહ ભિક્ષુકઃ। દત્તા નારાયણેનાથ કાપાલે પાત્ર ઉત્તમે
એટલો સમય ભગવાન ભિક્ષુક બનીને ભિક્ષા લેતા રહ્યા; નારાયણે એ ઉત્તમ કપાળપાત્રમાં ભિક્ષા આપી.
તતો નારાયણઃ પ્રાહ શંભું પરમિદં વચઃ। સંપૂર્ણં વા ન વા પાત્રં તતો વૈ પરમીશ્વરઃ
પછી નારાયણે શંભુને પૂછ્યું: 'પાત્ર ભરાયું છે કે નહીં, હે પરમેશ્વર?'
સતોયાંબુદનિર્ઘોષં શ્રુત્વા વાક્યં હરેર્હરઃ। શશિસૂર્યાગ્નિનયનઃ શશિશેખરશોભિતઃ
પાણીથી ભરેલા મેઘના ગર્જનાની જેમ હરિના વચન સાંભળી, ચંદ્રશોભિત અને ચંદ્ર, સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવા નેત્રો ધરાવતા હરાએ,
કપાલે દૃષ્ટિમાવેશ્ય ત્રિભિર્નેત્રૈર્જનાર્દનમ્। અંગુલ્યા ઘટયન્પ્રાહ કપાલં પરિપૂરિતમ્
ત્રણે આંખોથી જનાર્દનને જોઈ, તેણે આંગળીથી કપાળ પર ટકોરો મારી અને કહ્યું: 'કપાળ હવે ભરાઈ ગયું છે.'
શ્રુત્વા શિવસ્ય તાં વાણીં વિષ્ણુર્ધારાં સમાહરત્। પશ્તોઽથ હરેરીશઃ સ્વાંગુલ્યા રુધિરં તદા
શિવના એ વચન સાંભળી, વિષ્ણુએ ધારા બંધ કરી; પછી ભગવાને પોતાની આંગળીથી લોહીને દબાવી દીધું.
દિવ્યવર્ષસહસ્રં ચ દૃષ્ટિપાતૈર્મમંથ સઃ। મથ્યમાને તતો રક્તે કલિલં બુદ્બુદં ક્રમાત્
હજારો દૈવી વર્ષો સુધી તેણે નજરથી તેને ઉકાળ્યું; લોહી ઉકાળતા, ધીમે ધીમે તેમાં ફુગ્ગા ઉભા થયા.
બભૂવ ચ તતઃ પશ્ચાત્કિરીટી સશરાસનઃ। બદ્ધતૂણીરયુગલો વૃષસ્કંધોઙ્ગુલિત્રવાન્
પછી ત્યાંથી એક પુરુષ પ્રગટ થયો, તેના માથે મુગટ, હાથમાં ધનુષ્ય-બાણ, બે તૂણા બંધાયેલા, વૃષભ જેવા ખભા અને આંગળીના નિશાનવાળો હતો.
પુરુષો વહ્નિસંકાશઃ કપાલે સંપ્રદૃશ્યતે। તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રાહ રુદ્રમિદં વચઃ
કપાળમાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાયાવાળો પુરુષ દેખાયો; તેને જોઈ ભગવાન વિષ્ણુએ રુદ્રને કહ્યું:
કપાલે ભવ કો વાઽયં પ્રાદુર્ભૂતોઽભવન્નરઃ। વચઃ શ્રુત્વા હરેરીશસ્તમુવાચ વિભો શૃણુ
'હે ભવ, આ કપાળમાં પ્રગટ થયેલો પુરુષ કોણ છે?' હરિના વચન સાંભળી, ભગવાને કહ્યું: 'હે મહાબળવાન, સાંભળો.'
નરો નામૈષ પુરુષઃ પરમાસ્ત્રવિદાં વરઃ। ભવતોક્તો નર ઇતિ નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ
'આ પુરુષનું નામ નર છે, તે સર્વોત્તમ શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવનારો છે; તમે તેને નર કહ્યો, તેથી તેનો નામ નર રહેશે.'
નરનારાયણૌ ચોભૌ યુગે ખ્યાતૌ ભવિષ્યતઃ। સંગ્રામે દેવકાર્યેષુ લોકાનાં પરિપાલને
'નર અને નારાયણ બંને યુગમાં પ્રસિદ્ધ થશે, દેવકાર્ય અને લોકરક્ષાના યુદ્ધોમાં.'
એષ નારાયણસખો નરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ। અથાસુરવધે સાહ્યં તવ કર્તા મહાદ્યુતિઃ
'આ નર નારાયણનો સાથી રહેશે; પછી અસુરોના વિનાશમાં આ મહાતેજસ્વી તમારો સહયોગી બનશે.'
મુનિર્જ્ઞાનપરીક્ષાયાં જેતા લોકે ભવિષ્યતિ। તેજોધિકમિદં દિવ્યં બ્રહ્મણઃ પંચમં શિરઃ
મુનિ જ્ઞાનની કસોટીમાં દુનિયામાં સર્વોપરી બનશે; આ દિવ્ય અને તેજસ્વી બ્રહ્માનું પાંચમું માથું—
તેજસો બ્રહ્મણો દીપ્તાદ્ભુજસ્ય તવ શોણિતાત્। મમ દૃષ્ટિ નિપાતાચ્ચ ત્રીણિ તેજાંસિ યાનિ તુ
બ્રહ્માના પ્રખર તેજ, તારા હાથના લોહી અને મારી નજરના સ્પર્શથી—આ ત્રણ તેજ—
તત્સંયોગસમુત્પન્નઃ શત્રું યુદ્ધે વિજેષ્યતિ। અવધ્યા યે ભવિષ્યંતિ દુર્જયા અપિ ચાપરે
આ બધાનું મિલન થવાથી, તે યુદ્ધમાં પોતાના દુશ્મનને જીતશે; જેને કોઈ મારવા અશક્ય હોય અને બીજા પણ જેઓ જીતવામાં મુશ્કેલ હોય, તેઓ પણ તેને હારી શકશે નહીં.
શક્રસ્ય ચામરાણાં ચ તેષામેષ ભયંકરઃ। એવમુક્ત્વા સ્થિતઃ શંભુર્વિસ્મિતશ્ચ હરિસ્તદા
તે ઇન્દ્ર અને મારુતો માટે પણ ભયજનક બનશે; આવું કહીને શંભુ ત્યાં ઊભા રહ્યા અને તે સમયે હરિ આશ્ચર્યચકિત થયા.