ઇત્યુક્તે ગુરુણા પશ્ચાન્માયામોહોબ્રવીદ્વચઃ। ભો ભો દૈત્યાધિપતયઃ પ્રબ્રૂત તપસિ સ્થિતાઃ
ગુરુએ આવું કહ્યા પછી, માયા-મોહએ કહ્યું: 'હે દૈત્યપતિઓ, તમે તપસ્યામાં તત્પર છો, કહો શું ઇચ્છો છો?'
એહિકાર્થં તુ પારક્યં તપસઃ ફલમિચ્છથ। દાનવા ઊચુઃ। પારક્યધર્મલાભાય તપશ્ચર્યા હિ નો મતા
'તમે તપસ્યાનું ફળ દુન્યવી લાભ માટે ઇચ્છો છો કે પરલોક માટે?' દાનવો બોલ્યા: 'અમે તો પરલોકના ધર્મ માટે તપસ્યા કરીએ છીએ.'
અસ્માભિરિયમારબ્ધા કિં વા તત્ર વિવક્ષિતમ્। દિગંબર ઉવાચ। કુરુધ્વં મમ વાક્યાનિ યદિ મુક્તિમભીપ્સથ
'આ તો અમે શરૂ કરી જ દીધું છે; અહીં બીજું શું કહેવું છે?' નિર્વસ્ત્ર યોગીએ કહ્યું: 'જો તમે મોક્ષ ઇચ્છો છો તો મારા વચન અનુસરો.'
આર્હતં સર્વમેતચ્ચ મુક્તિદ્વારમસંવૃતમ્। ધર્માદ્વિમુક્તેરર્હોયં નૈતસ્માદપરઃ પરઃ૩૫૦ 1.13.
'આ બધું અરહંતોને યોગ્ય છે; મુક્તિનું દ્વાર ખુલ્લું છે. ધર્મથી જ મુક્તિ મળે છે; આથી વધુ ઊંચો માર્ગ બીજું કંઈ નથી.'
અત્રૈવાવસ્થિતાઃ સ્વર્ગં મુક્તિં ચાપિ ગમિષ્યથ। એવંપ્રકારૈર્બહુભિર્મુક્તિદર્શનવર્જિતૈઃ
'અહીં જ રહીને તમે સ્વર્ગ અને મુક્તિ બંને પ્રાપ્ત કરશો, આવા અનેક ઉપાયો દ્વારા, જે મુક્તિના સાચા દર્શનથી વંચિત છે.'
માયામોહેન તે દૈત્યાઃ વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાઃ। ધર્માયૈતદધર્માય સદેતદસદિત્યપિ
મોહરૂપ માયાથી એ દૈત્યો વેદમાર્ગથી વિમુખ થઈ ગયા; ધર્મ માટે આ અધર્મ છે અને સત્ય માટે આ અસત્ય છે.
વિમુક્તયે ત્વિદં નૈતદ્વિમુક્તિં સંપ્રયચ્છતિ। પરમાર્થોયમત્યર્થં પરમાર્થો ન ચાપ્યયમ્
મુક્તિ માટે આ નથી, અને આ મુક્તિ આપતું પણ નથી. આને સર્વોચ્ચ સત્ય કહેવાય છે, પણ ખરેખર એ સર્વોચ્ચ સત્ય નથી.
કાર્યમેતદકાર્યં હિ નૈતદેતત્સ્ફુટં ત્વિદમ્। દિગ્વાસસામયં ધર્મો ધર્મોયં બહુવાસસામ્
આને કરવું જોઈએ એવું કહેવામાં આવે છે, પણ ખરેખર એ કરવું યોગ્ય નથી; આ વાત સ્પષ્ટ પણ નથી. એક વસ્ત્ર પહેરનારા માટે એક નિયમ છે અને ઘણા વસ્ત્ર પહેરનારા માટે બીજો નિયમ છે.
ઇત્યનેકાર્થવાદાંસ્તુ માયામોહેન તે યતઃ। ઉક્તાસ્તતોઽખિલા દૈત્યાઃ સ્વધર્માંસ્ત્યાજિતા નૃપ
માયાના મોહથી તેઓએ અનેક વિસંગત વાતો કહી; એથી, રાજા, બધા દૈત્યોએ પોતાનું ધર્મ છોડી દીધું.
અર્હધ્વં મામકં ધર્મં માયામોહેન તે યતઃ। ઉક્તાસ્તમાશ્રિતા ધર્મમાર્હતાસ્તેન તેભવન્
માયાના મોહથી તેઓએ મારા પોતાના ધર્મને યોગ્ય ગણાવ્યો; અને જેમણે એ ધર્મ અપનાવ્યો, તેઓ એના કારણે યોગ્ય ગણાયા.
ત્રયીમાર્ગં સમુત્સૃજ્ય માયામોહેન તેસુરાઃ। કારિતાસ્તન્મયા હ્યાસંસ્તથાન્યે તત્પ્રબોધિતાઃ
ત્રણ વેદનો માર્ગ છોડીને, એ દેવતાઓએ મોહમાં આવીને મારાથી એવું કરાવાયું; અને બીજાઓને પણ એ જ રીતે જાગૃત કરવામાં આવ્યા.
તૈરપ્યન્યે પરે તૈશ્ચ તૈરન્યોન્યૈસ્તથાપરે। નમોઽર્હતે ચેતિ સર્વે સંગમે સ્થિરવાદિનઃ
એ લોકો, બીજાઓ, અને એમના પછીના બીજા પણ, બધા પોતાના મતમાં સ્થિર રહી, સભામાં 'અરહંતને વંદન' એમ બોલ્યા.
અલ્પૈરહોભિઃ સંત્યક્તા તૈર્દૈત્યૈઃ પ્રાયશસ્ત્રયી। પુનશ્ચ રક્તાંબરધૃન્માયામોહો જિતેક્ષણઃ
થોડા જ દિવસોમાં એ દૈત્યોએ ત્રણેય વેદનો ત્યાગ કરી દીધો; પછી ફરીથી લાલ વસ્ત્રધારી, વિજયી નજરવાળો, તેમને માયાથી ભ્રમિત કરી દીધા.
સોન્યાનપ્યસુરાન્ગત્વા ઊચેન્યન્મધુરાક્ષરમ્। સ્વર્ગાર્થં યદિ વો વાઞ્છા નિર્વાણાર્થાય વા પુનઃ
એ પછી એ બીજાં અસુરો પાસે ગયો અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'જો તમારે સ્વર્ગની ઈચ્છા હોય કે ફરીથી મુક્તિ મેળવવી હોય—'
તદલં પશુઘાતાદિ દુષ્ટધર્મૈર્નિબોધત। વિજ્ઞાનમયમેતદ્વૈ ત્વશેષમધિગચ્છત
તો હવે પશુહિંસા જેવા દુષ્ટ કર્મો પૂરતા થયા; સમજો કે આ બધું જ્ઞાનથી ભરેલું છે, બાકીનું પણ પ્રાપ્ત કરો.
બુધ્યધ્વં મે વચઃ સમ્યગ્બુધૈરેવમિહોદિતમ્। જગદેતદનાધારં ભ્રાંતિજ્ઞાનાનુતત્પરમ્
મારા શબ્દો ધ્યાનથી સાંભળો, જેમ વિદ્વાનો અહીં કહી ગયા છે; આ જગત આધાર વિનાનું છે, અને ભ્રમિત જ્ઞાનથી એનું શ્રેષ્ઠ પ્રાપ્ત થતું નથી.
રાગાદિદુષ્ટમત્યર્થં ભ્રામ્યતે ભવસંકટે। નાનાપ્રકારં વચનં સ તેષાં મુક્તિયોજિતમ્
રાગાદિ દુષ્ટતાથી મન ખૂબ ભ્રમાય છે અને જીવનના દુઃખમાં ફસાઈ જાય છે; એમને મુક્તિ માટે અનેક પ્રકારની વાતો કહેવામાં આવી.
તથા તથાવદદ્ધર્મં તત્યજુસ્તે યથાયથા। કેચિદ્વિનિંદાં વેદાનાં દેવાનામપરે નૃપ
જેમ જેમ એ ધર્મ કહ્યા, તેમ તેમ તેઓએ એ ધર્મ છોડી દીધા; કેટલાએ વેદોની નિંદા કરી અને બીજાઓએ દેવતાઓની, હે રાજા.
યજ્ઞકર્મકલાપસ્ય તથા ચાન્યે દ્વિજન્મનામ્। નૈતદ્યુક્તિસહં વાક્યં હિંસા ધર્માય જાયતે
કેટલાએ યજ્ઞકર્મ અને દ્વિજાતિઓની પણ ટીકા કરી; આ વાત યોગ્ય નથી, કેમ કે હિંસા ધર્મ કહેવાય છે.
હવીંષ્યનલદગ્ધાનિ ફલાન્યર્હંતિ કોવિદાઃ। નિહતસ્ય પશોર્યજ્ઞે સ્વર્ગપ્રાપ્તિર્યદીષ્યતે
વિદ્વાનો કહે છે કે અગ્નિમાં સમર્પિત હવન ફળદાયી છે; જો યજ્ઞમાં પશુહિંસા સ્વર્ગ માટે ઇચ્છાય છે—
સ્વપિતા યજમાનેન કિં વા તત્ર ન હન્યતે। તૃપ્તયે જાયતે પુંસો ભુક્તમન્યેન ચેદ્યદિ
તો પછી યજમાન પોતાના પિતાને કેમ નથી મારતો? જો બીજું કોઈ ખાય છે, તો એ માણસની તૃપ્તિ માટે જ છે.
દદ્યાચ્છ્રાદ્ધં પ્રવસતો ન વહેયુઃ પ્રવાસિનઃ। યજ્ઞૈરનેકૈર્દેવત્વમવાપ્યેંદ્રેણ ભુજ્યતે
પ્રવાસી માટે શ્રાદ્ધ આપો તો પણ પ્રવાસી એ લઈ જતો નથી; અનેક યજ્ઞો કરીને દેવત્વ પ્રાપ્ત થાય છે અને ઇન્દ્ર સાથે ભોગવાય છે.
શમ્યાદિ યદિ ચેત્કાષ્ઠં તદ્વરં પત્રભુક્પશુઃ। જના શ્રદ્ધેયમિત્યેતદવગમ્ય તુ તદ્વચઃ
જો શમી વગેરે લાકડું ખાય છે, તો પાંદડાં ખાવાવાળો પશુ વધારે સારું; લોકો આ વાત સમજવી જોઈએ અને એમાં શ્રદ્ધા રાખવી જોઈએ.
ઉપેક્ષ્ય શ્રેયસે વાક્યં રોચતાં યન્મયેરિતમ્। ન હ્યાપ્તવાદા નભસો નિપતંતિ મહાસુરાઃ
જો મારા કહેેલા શબ્દો તમને કલ્યાણ માટે પસંદ ન પડે, તો એ અવગણો; કારણ કે મહાન દેવતાઓ વિશ્વાસપાત્રની વાતથી આકાશમાંથી પડતા નથી.
યુક્તિમદ્વચનં ગ્રાહ્યં મયાન્યૈશ્ચ ભવદ્વિધૈઃ। દાનવા ઊચુઃ। તત્વવાદે વયં સર્વે પ્રપન્નાસ્તવ ભક્તિતઃ
વિવેકપૂર્ણ વાતો હું અને તમારા જેવા બીજાઓએ સ્વીકારવી જોઈએ. દાનવો બોલ્યા: સાચા માર્ગમાં અમે બધા તમારી ભક્તિથી શરણ આવ્યા છીએ.
કુરુષ્વાનુગ્રહં ચાદ્ય પ્રસન્નોસિ યદિ પ્રભો। સંભારાનાહરામોદ્ય દીક્ષાયોગ્યાંશ્ચ સર્વશઃ
પ્રભુ, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો આજે અમારે પર કૃપા કરો. અમે દિક્ષા માટે જરૂરી બધાં સામાન અને યોગ્ય વસ્તુઓ લઈ આવીશું.
પ્રસાદાત્તવ યેનાશુ મોક્ષો હસ્તગતો ભવેત્। તતસ્તાનબ્રવીત્સર્વાન્માયામોહોસુરાંસ્તદા
તમારી કૃપાથી જલદી મોક્ષ અમારે હાથમાં આવી જાય. પછી તેણે માયાના મોહમાં પડેલા બધા દાનવોને કહ્યું.
પ્રપન્નઃ શાસનં હ્યેષ મદીયો ગુરુરગ્ર્યધીઃ। દીક્ષાં દાસ્યતિ યુષ્માકં નિદેશાન્મમ સત્તમઃ
આ જે મારા આજ્ઞાપાલક છે, એ મારા શ્રેષ્ઠ ગુરુ છે, જ્ઞાની અને ઉત્તમ. મારી આજ્ઞાથી એ તમને દિક્ષા આપશે.
એતાન્દીક્ષય ભો બ્રહ્મન્વચનાન્મમ પુત્રકાન્। ગતે મોહે દાનવાસ્તે ભાર્ગવં વાક્યમબ્રુવન્
હે બ્રાહ્મણ, મારી વાણી પ્રમાણે મારા આ પુત્રોને દિક્ષા આપો. જ્યારે દાનવોનો મોહ દૂર થયો, ત્યારે તેમણે ભાર્ગવને કહ્યું.
દેહિ દીક્ષાં મહાભાગ સર્વસંસારમોચનીમ્। તથેત્યાહોશના દૈત્યાન્ગચ્છામો નર્મદામનુ
હે મહાભાગ્યશાળી, અમને એવી દિક્ષા આપો કે જે બધા સંસારથી મુક્ત કરે. ઉશનાએ દૈત્યોને કહ્યું: 'તેમ જ, ચાલો નર્મદા પાસે જઈએ.'