લોકસ્ય ચ હિતાર્થાય જાયતે માનુષેષ્વિહ। અથ વ્યાહૃત્ય વિષ્ણું સ તદાદાય શિરઃ સ્વયમ્
અને જગતના કલ્યાણ માટે તું અહીં માનવોમાં જન્મ લેશે; પછી ભૃગુએ વિષ્ણુને આવું કહી, પોતે જ તેની પત્નીનું માથું ઉંચકી લીધું.
સમાનીય તતઃ કાયં પાણૌ ગૃહ્યેદમબ્રવીત્। ભૃગુરુવાચ। એષા ત્વં વિષ્ણુના દેવિ હતા સંજીવયામ્યહં
પછી શરીરને એકસાથે લાવી, ભૃગુએ હાથમાં લઈને કહ્યું: 'દેવી, ભલે તને વિષ્ણુએ મારી નાખી, પણ હવે હું તને જીવિત કરું છું.'
યદિ કૃત્સ્નો મયા ધર્મો જ્ઞાયતે ચરિતોપિ વા। તેન સત્યેન જીવસ્વ યદિ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્
'જો હું સાચો ધર્મ જાણું છું કે પાળ્યો છે, તો એ સત્યના બળે, જો હું સાચું બોલું છું, તો તું ફરી જીવંત થા.'
તતસ્તાં પ્રોક્ષ્ય શીતાદ્ભિર્જીવજીવેતિ સોબ્રવીત્। તતોભિવ્યાહૃતે તસ્મિન્દેવી સંજીવિતા તદા૨૫૦ 1.13.
પછી ઠંડા પાણીથી છાંટીને, ભૃગુએ કહ્યું: 'જીવંત થા!' અને એમ બોલતાં જ દેવી તરત જ જીવંત થઈ ગઈ.
તતસ્તાં સર્વભૂતાનિ દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિતામિવ। સાધુસાધ્વિતિ દૃષ્ટ્વૈવ વચસ્તાં સર્વતોબ્રુવન્
પછી જ્યારે બધા જીવોએ તેને સુતીમાંથી જાગી હોય એમ જોઈ, ત્યારે ચારેય બાજુથી 'સારો! સારો!' એમ બોલી ઉઠ્યા.
એવં પ્રત્યાહૃતા તેન દેવી સા ભૃગુણા તદા। મિષતાં દૈવતાનાં હિ તદદ્ભુતમિવાભવત્
એ રીતે, ત્યારે ભૃગુએ દેવીને પાછી જીવંત કરી; અને દેવતાઓની નજર સામે એ અદભુત ઘટના બની.
અસંભ્રાંતેન ભૃગુણા પત્ની સંજીવિતા પુનઃ। દૃષ્ટ્વા ચેંદ્રો નાલભત શર્મ કાવ્યભયાત્પુનઃ
ભૃગુએ કોઈ ઘબરાટ વિના પોતાની પત્નીને ફરી જીવંત કરી; અને આ જોઈને, ઇન્દ્રને કાવ્યના ભયથી ફરી શાંતિ મળી નહીં.
પ્રજાગરે તતશ્ચેંદ્રો જયંતીમિદમબ્રવીત્। સંધિકામોભ્યધાદ્વાક્યં સ્વાં કન્યાં પાકશાસનઃ
પછી જાગતા જ ઇન્દ્રે જયંતીને કહ્યું; પાકશાસન દેવોએ પોતાની દીકરીને આ રીતે સંબોધી.
ઇન્દ્ર ઉવાચ। એષ કાવ્યો હ્યનિંદ્રાય વ્રતં ચરતિ દારુણમ્। તેનાહં વ્યાકુલઃ પુત્રિ કૃતો મતિમતા દૃઢમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'આ કાવ્યે મને પદચ્યૂત કરવા માટે ભયાનક વ્રત ધારણ કર્યું છે; એથી, મારી વિદ્વાન દીકરી, હું ખૂબ ચિંતિત છું.'
તૈસ્તૈર્મનોનુકૂલૈશ્ચ ઉપચારૈરતંદ્રિતા। આરાધય તથા પુત્રિ યથા તુષ્યેત સ દ્વિજઃ
'બધા પ્રકારની મનગમતી સેવા કરીને, મારી દીકરી, તું એ બ્રાહ્મણને ખુશ થાશે એવી રીતે સતત સેવા કર.'
ગચ્છ ત્વં તસ્ય દત્તાસિ પ્રયત્નં કુરુ મત્કૃતે। એવમુક્તા જયંતી સા વચઃ સંગૃહ્ય વૈ પિતુઃ
'જા, હું તને એની પાસે પાઠવી રહ્યો છું; મારા માટે પૂરી મહેનત કર.' એમ પિતાના વચન સ્વીકારી જયંતીએ સંમતિ આપી.
અગચ્છદ્યત્ર ઘોરં સ તપો હ્યારભ્ય તિષ્ઠતિ। તં દૃષ્ટ્વા ચ પિબંતં સા કણધૂમમધોમુખમ્
પછી તે ત્યાં ગઈ, જ્યાં કાવ્યે ઘોર તપ કરી રહ્યો હતો; અને તેને જોયું કે તે ફક્ત ધૂમ્રપાન કરીને, માથું નીચે કરીને બેઠો છે.
યક્ષેણ પાત્યમાનં ચ કુંડધારેણ પાવનમ્। દૃષ્ટ્વા તં યતમાનં તુ દેવી કાવ્યમવસ્થિતમ્
અને યક્ષ દ્વારા કુંડમાંથી વહેતા પવિત્ર જળથી શુદ્ધ થતો હતો, એ જોઈ દેવી કાવ્યને તપમાં સ્થિર જોઈ રહી.
શત્રૂપઘાતે શ્રામ્યંન્તં દુર્બલસ્થિતિમાસ્થિતમ્। પિત્રા યથોક્તં વાક્યં સા કાવ્યે કૃતવતી તદા
શત્રુઓના વિનાશથી થાકેલો અને દુર્બળ થયેલો કાવ્ય બેઠો હતો; ત્યારે પિતાએ જે કહ્યું હતું, તે પ્રમાણે જયંતીએ કાવ્યની સેવા કરી.
ગીર્ભિશ્ચૈવાનુકૂલાભિઃ સ્તુવંતી વલ્ગુભાષિણી। ગાત્રસંવાહનૈઃ કાલે સેવમાના ત્વચઃ સુખૈઃ
મીઠા અને સુખદ વચનો બોલીને, સુંદર રીતે પ્રશંસા કરી, અને યોગ્ય સમયે શરીર પર હળવા સ્પર્શથી આરામ આપતી રહી.
વ્રતચર્યાનુકૂલાભિરુપાસ્ય બહુલાઃ સમાઃ। પૂર્ણે ધૂમવ્રતે તસ્મિન્ઘોરે વર્ષસહસ્રકે
વ્રતને અનુરૂપ સેવા કરીને, ઘણા વર્ષો સુધી તેની સેવા કરી; અને જ્યારે એ ભયાનક હજાર વર્ષનું ધૂમ્રવ્રત પૂર્ણ થયું,
વરેણ છંદયામાસ શિવઃ પ્રીતોભવત્તદા। મહેશ્વર ઉવાચ। એતદ્વ્રતં ત્વયૈકેન ચીર્ણં નાન્યેન કેનચિત્
શિવજી એ સમયે પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'આ વ્રત તું એકલાએ જ કર્યું છે, બીજાએ કોઈએ નહીં.'
તસ્માદ્વૈ તપસા બુદ્ધ્યા શ્રુતેન ચ બલેન ચ। તેજસા ચ સુરાન્સર્વાંસ્ત્વમેકોભિભવિષ્યસિ
એટલે તારી તપશ્ચર્યા, બુદ્ધિ, શીખેલા જ્ઞાન, બળ અને તેજથી તું એકલો જ બધા દેવતાઓને પછાડી દેશે.
યચ્ચ કિંચિન્મયિ બ્રહ્મન્વિદ્યતે ભૃગુનંદન। પ્રતિદાસ્યામિ તત્સર્વં ત્વયા વાચ્યં ન કસ્યચિત્
હે બ્રાહ્મણ, ભૃગુપુત્ર, મારામાં જે કંઈ છે, એ બધું હું તને આપીશ; પણ તું આ વાત બીજાને ક્યારેય કહેવી નહીં.
કિં ભાષિતેન બહુના અવધ્યસ્ત્વં ભવિષ્યસિ। તાન્દત્વા તુ વરાંસ્તસ્મૈ ભાર્ગવાય પુનઃ પુનઃ
ઘણી વાત કરવાની શું જરૂર છે? તું અજય બનશે. એમ કહીને એ ભર્ગવને વારંવાર એ વરદાન આપ્યાં.
પ્રજેશત્વં ધનેશત્વમવધ્યત્વં ચ વૈ દદૌ। એતાન્લબ્ધ્વા વરાન્કાવ્યઃ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ
પ્રજાપતિપદ, ધનના સ્વામીપદ અને અજયતા એ બધાં વરદાન આપ્યાં. આ વરદાન મળતાં કાવ્ય ખૂબ આનંદિત થયો.
એવમાભાષ્ય દેવેશમીશ્વરં નીલલોહિતમ્। પ્રજ્ઞાન્વિતસ્તતસ્તસ્મૈ પ્રાઞ્જલિ પ્રણતો ઽભવત્
એ રીતે દેવોના સ્વામી, નીલલોહિત ભગવાનને કહીને, જ્ઞાનથી ભરપૂર એ વ્યક્તિ હાથ જોડીને નમન કરવા લાગ્યો.
તતઃ સોંઽતર્હિતે દેવે જયંતીમિદમબ્રવીત્। કસ્ય ત્વં સુભગે કા વા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા
પછી જ્યારે ભગવાન અદૃશ્ય થયા, ત્યારે એ જયંતીને પૂછ્યું: 'હે સુભાગ્યવતી, તું કોણ છે? હું દુઃખી છું ત્યારે તને પણ દુઃખ કેમ છે?'
મહતા તપસા યુક્તા કિમર્થં માં જિગીષસિ। અનયા સંસ્થિતા ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ
'તને મહાન તપ છે, પણ તું મને જીતવા માટે શું ઈચ્છે છે? તું ભક્તિ, વિનમ્રતા અને સંયમથી અહીં ઊભી છે,'
સ્નેહેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતોસ્મિ વરવર્ણિનિ। કિમિચ્છસિ વરારોહે કસ્તે કામઃ સમુદ્યતઃ
'અને પ્રેમથી પણ, હે સુંદર કટિવાળી, હું તારી પર પ્રસન્ન છું, હે રૂપવતી. તું શું ઈચ્છે છે, હે સુંદરાં? તારો શું મનસુબો છે?'
તં તે સંપાદયામ્યદ્ય યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્। એવમુક્તાબ્રવીદેનં તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ
'તારી ઈચ્છા આજે હું પૂરી કરીશ, ભલે એ બહુ કઠિન હોય.' એમ કહેતાં, તેણે જવાબ આપ્યો: 'તપથી તું સમજવા યોગ્ય છે.'
ચિકીર્ષિતં હિ મે બ્રહ્મંસ્ત્વં વૈ વદ યથાતથમ્। એવમુક્તોબ્રવીદેનં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા
'હા, મને કંઈક કરવું છે, હે બ્રાહ્મણ. તું સાચું કહેજે.' એમ કહેતાં, તેણે દિવ્ય દ્રષ્ટિથી જોઈને જવાબ આપ્યો:
મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ શતવર્ષાણિ ભામિનિ। સર્વભૂતૈરદૃશ્યાંતઃ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ
'મારી સાથે, હે સુંદર કટિવાળી, હે તેજસ્વિ, તું અહીં સૌ જીવોથી અદૃશ્ય રહીને, સો વર્ષ સુધી સંગ થવા માગે છે.'
દેવિ ઇંદીવરશ્યામે વરાર્હે વામલોચને। એવં વૃણોષિ કામાંસ્ત્વં દદે વૈ વલ્ગુભાષિતે
'હે દેવી, નીલકમળ જેવું શ્યામવર્ણ, વરદાનને યોગ્ય, વામનેત્રવાળી, તું આવી રીતે ઈચ્છા માંગે છે. હે મીઠા બોલનાર, હું તને એ ઈચ્છા આપું છું.'
એવં ભવતુ ગચ્છાવ ગૃહં મે મત્તકાશિનિ। તતઃ સ ગૃહમાગમ્ય જયંત્યા સહ ચોશના
'એવું જ થાવું. ચાલ, મારા ઘરે જઈએ, હે મસ્ત મનવાળી.' પછી એ જયંતી અને ઉશનાસ સાથે ઘરે ગયો.