તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્ય ઉપાધ્વં તપસિ સ્થિતાઃ। નિરુત્સિક્તાસ્તપોયુક્તાઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકમ્
પછી કાવ્યએ એમ કહ્યું: 'હવે તમે તપમાં સ્થિર રહો, એકાગ્ર અને નિરંતર, જ્યાં સુધી તમારું કાર્ય પૂરું કરવા માટે યોગ્ય સમય ન આવે.'
પિતુરાશ્રમસંસ્થા વૈ માં પ્રતીક્ષથ દાનવાઃ। તાનુદ્દિશ્યાસુરાન્કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્યત
'હે દાનવો, મારા પિતાના આશ્રમમાં મારી રાહ જોવી.' આ રીતે અસુરોને કહીને, કાવ્ય મહાદેવ પાસે ગયો.
શુક્ર ઉવાચ। મંત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ યેન સન્તિ બૃહસ્પતૌ। પરાભવાય દેવાનામસુરાણાં જયાય ચ
શુક્રએ કહ્યું: 'હે દેવ, મને એ મંત્ર જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે છે, જેથી દેવોનો પરાભવ થાય અને અસુરોનો વિજય થાય.'
એવમુક્તોબ્રવીદ્દેવો વ્રતં ત્વં ચર ભાર્ગવ। પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ કણધૂમમધઃ શિરાઃ
એ રીતે કહ્યા પછી, દેવએ કહ્યું: 'હે ભારગવ, તું એક હજાર વર્ષનું વ્રત ધારણ કર, માથું નીચે રાખીને, ફક્ત ધૂમ પીને.'
યદિ પાસ્યસિ ભદ્રં તે તતો મંત્રાનવાપ્સ્યસિ। તથેતિ સમનુજ્ઞાપ્ય શુક્રસ્તુ ભૃગુનંદનઃ
'જો તું આ વ્રત પાળશે, તો તને મંત્ર મળશે.' શુક્ર, ભૃગુપુત્ર, એ વાતને સ્વીકારી.
પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ। વ્રતં ચરામ્યહં દેવ ત્વયાદિષ્ટોદ્ય વૈ પ્રભો
દેવના પગ સ્પર્શ કરીને, એણે કહ્યું: 'બસ, હું આજે થી તારા આદેશ મુજબ વ્રત પાળવા તૈયાર છું.'
આદિષ્ટો દેવદેવેન કૃતવાન્ભાર્ગવો મુનિઃ। તદા તસ્મિન્ગતે શુક્રે અસુરાણાં હિતાય વૈ
દેવોના સ્વામીના આદેશથી, ભારગવ મુનિએ વ્રત ધારણ કર્યું. શુક્ર અસુરોના હિત માટે ત્યાંથી ગયો.
મંત્રાર્થે તનુતે કાવ્યો બ્રહ્મચર્યં મહેશ્વરાત્। તદ્બુદ્ધ્વા નીતિપૂર્વં વૈ રાજન્યાસ્તુ તદા સુખં
મંત્ર મેળવવા માટે, કાવ્યએ મહાદેવ પાસેથી બ્રહ્મચર્ય શરૂ કર્યું. આ જાણીને, રાજાઓ નિયમથી સુખથી રહેવા લાગ્યા.
અસ્મિંશ્છિદ્રે તદામર્ષાદ્દેવાસ્તાનભિદુદ્રુવુઃ। દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ
આ અવસરમાં, ક્રોધથી, દેવોએ તેમને પર હુમલો કર્યો, બધા શસ્ત્રધારી અને બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં.
દૃષ્ટ્વા સુરગણા દેવાન્પ્રગૃહીતાયુધાન્પુનઃ। ઉત્પેતુસ્સહસા સર્વે સંત્રસ્તાસ્તાન્વચોબ્રુવત્
દેવોના સમૂહને ફરી શસ્ત્રો સાથે આવતાં જોઈ, બધા અસુરો અચાનક ભયથી ઊભા થયા અને એમને કહ્યું.
દૈત્યા ઊચુઃ। ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં દેવા આચાર્યે વ્રતમાસ્થિતે। દત્વા ભવંતસ્ત્વભયં સંપ્રાપ્તા નો જિઘાંસયા
દૈત્યોએ કહ્યું: હે દેવો, અમારે શસ્ત્રો મૂકી દીધા છે, જ્યારે અમારો ગુરુ પોતાના વ્રતમાં છે. તમે અમને સુરક્ષાનું વચન આપ્યું છે, અને હવે અમને મારવા માટે આવ્યા છો.
અનમર્ષા વયં સર્વે ત્યક્તશસ્ત્રાશ્ચ સંસ્થિતાઃ। ચીરકૃષ્ણાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ
અમે બધા આ અયોગ્યતા સહન કરી શકતા નથી, શસ્ત્રો છોડીને અહીં ઊભા છીએ, છાલ અને કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાં પહેરીને, કશું કામ નથી કરતા અને કશું ધરાવતાં નથી.
રણે વિજેતું દેવાંશ્ચ ન શક્ષ્યામઃ કથંચન। અયુદ્ધેન પ્રપત્સ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્
અમે દેવોને યુદ્ધમાં ક્યારેય જીતવા શકીશું નહીં; યુદ્ધ કર્યા વિના, અમે કવિની માતાના આશ્રયમાં જઈશું.
જ્ઞાપયામઃ કૃચ્છ્રમિદં યાવન્નાભ્યેતિ નો ગુરુઃ। નિવૃત્તે ચ તથા શુક્રે યોત્સ્યામો દંશિતાયુધાઃ
ચાલો, આપણા દુઃખ વિશે કવિની માતાને જણાવીએ, જ્યાં સુધી ગુરુ પાછા ન આવે; અને શુક્ર પાછા આવે ત્યારે, અમે ફરી શસ્ત્રો લઈને યુદ્ધ કરીશું.
એવમુક્ત્વા ચ તેન્યોન્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્। પ્રાપદ્યંત તતો ભીતાસ્તેભ્યોઽદાદભયં તુ સા
આ રીતે બોલીને, તેઓ બધા મળીને કવિની માતાના આશ્રયમાં ગયા; પછી, ભયથી, તેઓ તેના પાસે ગયા અને તેણે તેમને સુરક્ષા આપી.
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યં ભયં ત્યજત દાનવાઃ। મત્સન્નિધૌ વર્ત્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુર્મહતિ
તેણે કહ્યું: 'ડરશો નહીં, ડરશો નહીં; તમારો ભય છોડો, હે દાનવો. મારા присутствમાં રહો—તમને કોઈ મોટો ભય ન રહે.'
તયાભિરક્ષિતાંસ્તાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તદાઽસુરાન્। અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાનવિચાર્ય બલાબલમ્
તેના દ્વારા રક્ષિત દૈત્યોને જોઈને, દેવોએ પોતાની શક્તિ અને કમજોરી વિચારીને, જોરથી હુમલો કર્યો.
તતસ્તાન્બધ્યમાનાંસ્તુ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા। દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદ્દેવાન્નિદ્રયા મોહયામ્યહમ્
પછી, દેવોએ દૈત્યોને બાંધતા જોઈને, દેવીએ ગુસ્સે થઈને દેવોને કહ્યું: 'હું તમને ઊંઘથી ભટકાવી દઈશ.'
સંભૃત્ય સર્વસંભારાન્નિદ્રાં સા વ્યસૃજત્તદા। તસ્તંભ દેવી ચ બલાદ્યોગયુક્તા તપોધના
તેણે પોતાની બધી શક્તિઓ એકત્ર કરી અને ઊંઘ છોડીને, તપ અને યોગથી સશક્ત બની, દેવીઓને જોરથી સ્થંભિત કરી દીધા.
તતસ્તં સ્તભિતં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રં દેવાશ્ચ મૂઢવત્। પ્રાદ્રવંત તતો ભીતા ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા વશીકૃતમ્
પછી, ઇન્દ્રને સ્થંભિત જોઈને, દેવો મૂંઝાઈ ગયા; ઇન્દ્રને વશમાં જોઈને, ભયથી તેઓ ભાગી ગયા.
ગતેષુ સુરસંઘેષુ વિષ્ણુરિંદ્રમભાષત। વિષ્ણુરુવાચ। માં ત્વં પ્રવિશ ભદ્રં તે રક્ષિષ્યે ત્વાં સુરોત્તમ
દેવોની ટોળી ભાગી ગઈ ત્યારે, વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'મારા અંદર પ્રવેશો, તમારું ભલું થાય; હું તમને રક્ષીશ, હે શ્રેષ્ઠ દેવ.'
એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણું પ્રવિવેશ પુરંદરઃ। વિષ્ણુસંરક્ષિતં દૃષ્ટ્વા દેવી ક્રુદ્ધા વચોઽબ્રવીત્
આ રીતે કહ્યું પછી, પુરંદર વિષ્ણુમાં પ્રવેશી ગયો; ઇન્દ્રને વિષ્ણુ દ્વારા રક્ષિત જોઈને, દેવીએ ગુસ્સે થઈને આ શબ્દો કહ્યા:
એષ ત્વાં વિષ્ણુના સાર્ધં દહામિ મઘવન્બલાત્। મિષતાં સર્વભૂતાનાં દૃશ્યતાં મે તપોબલમ્
'હે મઘવન, હું તાકાતથી વિષ્ણુ સાથે તમને બળથી બળી દઈશ, બધા જીવોની સામે; મારા તપની શક્તિ જોઈ શકાય.'
તયાભિભૂતૌ તૌ દેવાવિંદ્રવિષ્ણૂ બભૂવતુઃ। કથં મુચ્યેય સહિતો વિષ્ણુરિંદ્રમભાષત
તેના દ્વારા બંને દેવો, ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, વશમાં થઈ ગયા; વિષ્ણુએ ઇન્દ્રને પૂછ્યું, 'હું કેવી રીતે તમારી સાથે મુક્ત થઈ શકું?'
ઇંદ્રોબ્રવીજ્જહિ હ્યેનાં યાવન્નૌ ન દહેત્પ્રભો। વિશેષેણાભિભૂતોસ્મિ જહીમાં જહિ મા ચિરમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: 'પ્રભુ, તે અમને બળી ન શકે, એ પહેલાં તેને મારો; હું ખાસ કરીને વશમાં છું—મારો, મારો, વિલંબ ન કરો.'
તતઃ સમીક્ષ્ય વિષ્ણુસ્તાંસ્ત્રીવધે કૃચ્છ્રમાસ્થિતઃ। અભિધ્યાય તતઃ શક્રમાપન્નં સત્વરં પ્રભુઃ
પછી, વિષ્ણુએ તેને જોઈને, સ્ત્રીને મારવું મુશ્કેલ લાગ્યું; પણ વિચાર કરીને, પ્રભુ ઝડપથી સંકટમાં આવેલા શક્રમાં પ્રવેશી ગયો.
તતઃ સ ત્વરયાયુક્તઃ શીઘ્રકારી ભયાન્વિતઃ। જ્ઞાત્વા વિષ્ણુસ્તતસ્તસ્યાઃ ક્રૂરં દેવ્યાશ્ચિકીર્ષિતમ્
પછી, તાત્કાલિકતા અને ભયથી, વિષ્ણુએ દેવીના ક્રૂર ઈરાદા સમજ્યા અને ઝડપથી કામ કર્યું.
ક્રુદ્ધશ્ચ ચક્રમાદાય શિરશ્ચિચ્છેદ વૈ ભયાત્। તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીવધં ઘોરં ચુક્રોધ ભૃગુરીશ્વરઃ
ગુસ્સે થઈને, તેણે પોતાનું ચક્ર લીધું અને ભયથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું; એ ભયાનક સ્ત્રીહત્યા જોઈને, ભૃગુ ભગવાન ગુસ્સે થઈ ગયા.
તતો હિ શપ્તો ભૃગુણા વિષ્ણુર્ભાર્યાવધે કૃતે। ભૃગુરુવાચ। યત્ત્વયા જાનતા ધર્મમવધ્યા સ્ત્રી નિષૂદિતા
પછી જ્યારે વિષ્ણુએ પોતાની પત્નીનો વધ કર્યો અને ભૃગુએ તેમને શાપ આપ્યો, ત્યારે ભૃગુ બોલ્યા: 'તમે ધર્મ જાણતા હોવા છતાં, જે સ્ત્રીને મારવું યોગ્ય નહોતું, તેને મારી નાખી.'
તસ્માત્ત્વં સપ્તકૃત્વો હિ માનુષેષૂપયાસ્યસિ। તતસ્તેનાભિશાપેન નષ્ટે ધર્મે પુનઃપુનઃ
આ શાપના કારણે, હવે તું સાત વાર માનવ રૂપે જન્મ લેશે; અને જ્યારે પણ ધર્મ નષ્ટ થશે, ત્યારે તું ફરીથી પૃથ્વી પર અવતરશે.