તતઃ કાવ્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં દેવૈરભિદ્રુતાન્। રક્ષાકાર્યેણ સંહૃત્ય દેવેભ્યસ્તાન્સુરાર્દિતાન્
કવિએ દેવો દ્વારા ઝડપથી પીછા કરાતા દાનવોને જોઈ, રક્ષા માટે તેમને એકત્ર કર્યા અને દેવોથી દૂર કર્યા.
કાવ્યં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં દેવા નિર્વિશંકાસ્તુ તે જહુઃ। તતઃ કાવ્યોનુચિંત્યાથ બ્રહ્મણો વચનં હિતમ્
કવિને સ્થિર જોઈને દેવોએ નિશ્ચિંત થઈને પાછા ગયા; પછી કવિએ બ્રહ્માના હિતના વચન પર વિચાર કર્યો.
તાનુવાચ તતઃ કાવ્યઃ પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્। ત્રૈલોક્યં વો હૃતં સર્વં વામનેન ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ
પછી કાવ્યએ, પહેલાં જે બન્યું હતું તે યાદ કરીને, એમ કહ્યું: 'વામનએ ત્રણ પગલાંમાં તમારું આખું ત્રિલોક લઈ લીધું છે.'
બલિર્બદ્ધો હતો જંભો નિહતશ્ચ વિરોચનઃ। મહાસુરા દ્વાદશસુ સંગ્રામેષુ સુરૈર્હતાઃ
બલિ બાંધવામાં આવ્યો છે, જંભ મારવામાં આવ્યો છે, અને વિરોચન પણ મૃત્યુ પામ્યો છે; બાર મોટા અસુરો દેવો સાથેના યુદ્ધમાં હાર્યા છે.
તૈસ્તૈરુપાયૈર્ભૂયિષ્ઠા નિહતાસ્તુ પ્રધાનતઃ। કેચિચ્છિષ્ટાશ્ચ યૂયં વૈ યુદ્ધં નાસ્તીતિ મે મતમ્
વિવિધ રીતે મોટા નેતાઓનો નાશ થયો છે; હવે થોડા જ તમે બાકી છો. મારા મત પ્રમાણે, હવે યુદ્ધ રહી નથી.
નીતયો વો વિધાતવ્યા ઉપાસે કાલપર્યયાત્। યાસ્યામ્યહં મહાદેવં મંત્રાર્થં વિજયાવહમ્
હવે તમારે કૌશલ અને સમયની રાહ જોવી પડશે. હું મહાદેવ પાસે જઈને વિજય આપતા મંત્ર મેળવવા જઈ રહ્યો છું.
અપ્રતીપાંસ્તતો દેવાન્મંત્રાન્પ્રાપ્ય મહેશ્વરાત્। યોત્સ્યામહે પુનર્દેવૈસ્તતઃ પ્રાપ્સ્યથ વૈ જયમ્
મહેશ્વર પાસેથી અચૂક મંત્ર મેળવીને, અમે ફરી દેવો સામે યુદ્ધ કરીશું; પછી તમારે ચોક્કસ વિજય મળશે.
તતસ્તે કૃતસંવાદા દેવાનૂચુસ્તદાસુરાઃ। ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં સર્વે નિઃસ્સન્નાહા રથૈર્વિના
મંત્રણાને સ્વીકારી, અસુરોએ દેવોને કહ્યું: 'અમે બધા શસ્ત્રો મૂકી દીધા છે, થાકી ગયા છીએ અને રથ વગર છીએ.'
વયં તપશ્ચરિષ્યામઃ સંવૃતા વલ્કલૈસ્તથા। દેવાસ્તેષાં વચઃ શ્રુત્વા સત્યાભિવ્યાહૃતં તતઃ
'અમે વલકળ પહેરીને તપ કરશું.' તેમનો સત્યવચન સાંભળીને દેવોએ તેને સ્વીકારી લીધા.
તતોન્યવર્તયન્સર્વે વિજ્વરા મુદિતાશ્ચ તે। ન્યસ્તશસ્ત્રેષુ દૈત્યેષુ વિનિવૃત્તાસ્તદા સુરાઃ
પછી બધા, દુઃખથી મુક્ત અને આનંદિત, પાછા ફર્યા; દૈત્યોએ શસ્ત્રો મૂકી દીધાં, ત્યારે દેવોએ પણ પછડાટ લીધી.
તતસ્તાનબ્રવીત્કાવ્ય ઉપાધ્વં તપસિ સ્થિતાઃ। નિરુત્સિક્તાસ્તપોયુક્તાઃ કાલં કાર્યાર્થસાધકમ્
પછી કાવ્યએ એમ કહ્યું: 'હવે તમે તપમાં સ્થિર રહો, એકાગ્ર અને નિરંતર, જ્યાં સુધી તમારું કાર્ય પૂરું કરવા માટે યોગ્ય સમય ન આવે.'
પિતુરાશ્રમસંસ્થા વૈ માં પ્રતીક્ષથ દાનવાઃ। તાનુદ્દિશ્યાસુરાન્કાવ્યો મહાદેવં પ્રપદ્યત
'હે દાનવો, મારા પિતાના આશ્રમમાં મારી રાહ જોવી.' આ રીતે અસુરોને કહીને, કાવ્ય મહાદેવ પાસે ગયો.
શુક્ર ઉવાચ। મંત્રાનિચ્છામ્યહં દેવ યેન સન્તિ બૃહસ્પતૌ। પરાભવાય દેવાનામસુરાણાં જયાય ચ
શુક્રએ કહ્યું: 'હે દેવ, મને એ મંત્ર જોઈએ છે જે બૃહસ્પતિ પાસે છે, જેથી દેવોનો પરાભવ થાય અને અસુરોનો વિજય થાય.'
એવમુક્તોબ્રવીદ્દેવો વ્રતં ત્વં ચર ભાર્ગવ। પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ કણધૂમમધઃ શિરાઃ
એ રીતે કહ્યા પછી, દેવએ કહ્યું: 'હે ભારગવ, તું એક હજાર વર્ષનું વ્રત ધારણ કર, માથું નીચે રાખીને, ફક્ત ધૂમ પીને.'
યદિ પાસ્યસિ ભદ્રં તે તતો મંત્રાનવાપ્સ્યસિ। તથેતિ સમનુજ્ઞાપ્ય શુક્રસ્તુ ભૃગુનંદનઃ
'જો તું આ વ્રત પાળશે, તો તને મંત્ર મળશે.' શુક્ર, ભૃગુપુત્ર, એ વાતને સ્વીકારી.
પાદૌ સંસ્પૃશ્ય દેવસ્ય બાઢમિત્યબ્રવીદ્વચઃ। વ્રતં ચરામ્યહં દેવ ત્વયાદિષ્ટોદ્ય વૈ પ્રભો
દેવના પગ સ્પર્શ કરીને, એણે કહ્યું: 'બસ, હું આજે થી તારા આદેશ મુજબ વ્રત પાળવા તૈયાર છું.'
આદિષ્ટો દેવદેવેન કૃતવાન્ભાર્ગવો મુનિઃ। તદા તસ્મિન્ગતે શુક્રે અસુરાણાં હિતાય વૈ
દેવોના સ્વામીના આદેશથી, ભારગવ મુનિએ વ્રત ધારણ કર્યું. શુક્ર અસુરોના હિત માટે ત્યાંથી ગયો.
મંત્રાર્થે તનુતે કાવ્યો બ્રહ્મચર્યં મહેશ્વરાત્। તદ્બુદ્ધ્વા નીતિપૂર્વં વૈ રાજન્યાસ્તુ તદા સુખં
મંત્ર મેળવવા માટે, કાવ્યએ મહાદેવ પાસેથી બ્રહ્મચર્ય શરૂ કર્યું. આ જાણીને, રાજાઓ નિયમથી સુખથી રહેવા લાગ્યા.
અસ્મિંશ્છિદ્રે તદામર્ષાદ્દેવાસ્તાનભિદુદ્રુવુઃ। દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ
આ અવસરમાં, ક્રોધથી, દેવોએ તેમને પર હુમલો કર્યો, બધા શસ્ત્રધારી અને બૃહસ્પતિના નેતૃત્વમાં.
દૃષ્ટ્વા સુરગણા દેવાન્પ્રગૃહીતાયુધાન્પુનઃ। ઉત્પેતુસ્સહસા સર્વે સંત્રસ્તાસ્તાન્વચોબ્રુવત્
દેવોના સમૂહને ફરી શસ્ત્રો સાથે આવતાં જોઈ, બધા અસુરો અચાનક ભયથી ઊભા થયા અને એમને કહ્યું.
દૈત્યા ઊચુઃ। ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં દેવા આચાર્યે વ્રતમાસ્થિતે। દત્વા ભવંતસ્ત્વભયં સંપ્રાપ્તા નો જિઘાંસયા
દૈત્યોએ કહ્યું: હે દેવો, અમારે શસ્ત્રો મૂકી દીધા છે, જ્યારે અમારો ગુરુ પોતાના વ્રતમાં છે. તમે અમને સુરક્ષાનું વચન આપ્યું છે, અને હવે અમને મારવા માટે આવ્યા છો.
અનમર્ષા વયં સર્વે ત્યક્તશસ્ત્રાશ્ચ સંસ્થિતાઃ। ચીરકૃષ્ણાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ
અમે બધા આ અયોગ્યતા સહન કરી શકતા નથી, શસ્ત્રો છોડીને અહીં ઊભા છીએ, છાલ અને કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાં પહેરીને, કશું કામ નથી કરતા અને કશું ધરાવતાં નથી.
રણે વિજેતું દેવાંશ્ચ ન શક્ષ્યામઃ કથંચન। અયુદ્ધેન પ્રપત્સ્યામઃ શરણં કાવ્યમાતરમ્
અમે દેવોને યુદ્ધમાં ક્યારેય જીતવા શકીશું નહીં; યુદ્ધ કર્યા વિના, અમે કવિની માતાના આશ્રયમાં જઈશું.
જ્ઞાપયામઃ કૃચ્છ્રમિદં યાવન્નાભ્યેતિ નો ગુરુઃ। નિવૃત્તે ચ તથા શુક્રે યોત્સ્યામો દંશિતાયુધાઃ
ચાલો, આપણા દુઃખ વિશે કવિની માતાને જણાવીએ, જ્યાં સુધી ગુરુ પાછા ન આવે; અને શુક્ર પાછા આવે ત્યારે, અમે ફરી શસ્ત્રો લઈને યુદ્ધ કરીશું.
એવમુક્ત્વા ચ તેન્યોન્યં શરણં કાવ્યમાતરમ્। પ્રાપદ્યંત તતો ભીતાસ્તેભ્યોઽદાદભયં તુ સા
આ રીતે બોલીને, તેઓ બધા મળીને કવિની માતાના આશ્રયમાં ગયા; પછી, ભયથી, તેઓ તેના પાસે ગયા અને તેણે તેમને સુરક્ષા આપી.
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યં ભયં ત્યજત દાનવાઃ। મત્સન્નિધૌ વર્ત્તતાં વો ન ભીર્ભવિતુર્મહતિ
તેણે કહ્યું: 'ડરશો નહીં, ડરશો નહીં; તમારો ભય છોડો, હે દાનવો. મારા присутствમાં રહો—તમને કોઈ મોટો ભય ન રહે.'
તયાભિરક્ષિતાંસ્તાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા દેવાસ્તદાઽસુરાન્। અભિજગ્મુઃ પ્રસહ્યૈતાનવિચાર્ય બલાબલમ્
તેના દ્વારા રક્ષિત દૈત્યોને જોઈને, દેવોએ પોતાની શક્તિ અને કમજોરી વિચારીને, જોરથી હુમલો કર્યો.
તતસ્તાન્બધ્યમાનાંસ્તુ દેવૈર્દૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તદા। દેવી ક્રુદ્ધાબ્રવીદ્દેવાન્નિદ્રયા મોહયામ્યહમ્
પછી, દેવોએ દૈત્યોને બાંધતા જોઈને, દેવીએ ગુસ્સે થઈને દેવોને કહ્યું: 'હું તમને ઊંઘથી ભટકાવી દઈશ.'
સંભૃત્ય સર્વસંભારાન્નિદ્રાં સા વ્યસૃજત્તદા। તસ્તંભ દેવી ચ બલાદ્યોગયુક્તા તપોધના
તેણે પોતાની બધી શક્તિઓ એકત્ર કરી અને ઊંઘ છોડીને, તપ અને યોગથી સશક્ત બની, દેવીઓને જોરથી સ્થંભિત કરી દીધા.
તતસ્તં સ્તભિતં દૃષ્ટ્વા ઇન્દ્રં દેવાશ્ચ મૂઢવત્। પ્રાદ્રવંત તતો ભીતા ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા વશીકૃતમ્
પછી, ઇન્દ્રને સ્થંભિત જોઈને, દેવો મૂંઝાઈ ગયા; ઇન્દ્રને વશમાં જોઈને, ભયથી તેઓ ભાગી ગયા.