જાંબવત્યાઃ સુતો જજ્ઞે સાંબશ્ચૈવાતિશોભનઃ। સૌરશાસ્ત્રસ્ય કર્ત્તા વૈ પ્રતિમા મંદિરસ્ય ચ
જાંબવતીમાંથી ખૂબ જ સુંદર સાંબ જન્મ્યો, જે સૌરશાસ્ત્રનો રચયિતા અને મંદિરમાં પ્રતિમાની સ્થાપના કરનાર હતો.
મૂલસ્થાને નિવેશશ્ચ કૃતસ્તેન મહાત્મના। તુષ્ટેન દેવદેવેન કુષ્ઠરોગો વિનાશિતઃ
તે મહાન આત્માએ મૂળ સ્થાન પર સ્થાપના કરી; પ્રસન્ન દેવદેવતાએ કુષ્ટરોગનો નાશ કર્યો.
સુમિત્રં ચારુમિત્રં ચ મિત્રવિંદા વ્યજાયત। મિત્રબાહુઃ સુનીથશ્ચ નાગ્નજિત્યાં બભૂવતુઃ
સુમિત્ર, ચરુમિત્ર અને મિત્રવિંદા જન્મ્યા; મિત્રબાહુ અને સુનિથ નાગ્નજિતીમાંથી જન્મ્યા.
એવમાદીનિ પુત્રાણાંસહસ્રાણિ નિશામય। અશીતિશ્ચ સહસ્રાણાં વાસુદેવસુતાસ્તથા
આ રીતે, પુત્રોના હજારો જન્મ્યા; વાસુદેવના પુત્રો પણ અઠ્ઠાવન હજાર હતા.
પ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ દાયાદો વૈદર્ભ્યાં બુદ્ધિસત્તમઃ। અનિરુદ્ધો રણે યોદ્ધા જજ્ઞેસ્ય મૃગકેતનઃ
પ્રદ્યુમ્નનો વારસદાર, વૈદર્ભીમાંથી જન્મેલો, બુદ્ધિશાળી અનિરુદ્ધ, રણમાં યુદ્ધ કરનાર, મૃગકેતન તરીકે પણ ઓળખાય છે.
કામ્યા સુપાર્શ્વતનયા સાંબાલ્લેભે તરસ્વિનમ્। સત્ત્વપ્રકૃતયો દેવાઃ પરાઃ પંચ પ્રકીર્તિતાઃ
કામ્યા, સુપાર્શ્વની દીકરી, સાંબથી એક શક્તિશાળી પુત્રને પ્રાપ્ત કરી; સત્વપ્રકૃતિના પાંચ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ કહેવાયા છે.
તિસ્રઃ કોટ્યઃ પ્રવીરાણાં યાદવાનાં મહાત્મનાં। ષષ્ટિઃ શતસહસ્રાણિ વીર્યવંતો મહાબલાઃ
મોટા આત્માવાળા યાદવોના ત્રણ કરોડ અને સાઠ લાખ શક્તિશાળી અને બલવાન યાદવો હતા.
દેવાંશાઃ સર્વ એવેહ ઉત્પન્નાસ્તે મહૌજસઃ। દૈવાસુરે હતા યે વા અસુરાસ્તુ મહાબલાઃ
આ બધા મહા તેજસ્વી અહીં દેવોના અંશરૂપે જન્મ્યા; જે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં મર્યા, અને શક્તિશાળી અસુરો પણ.
ઇહોત્પન્ના મનુષ્યેષુ બાધંતે સર્વમાનવાન્। તેષામુદ્ધરણાર્થાય ઉત્પન્ના યાદવે કુલે
મનુષ્યોમાં જન્મેલા, તેઓ બધાં માનવોને કષ્ટ આપે છે; તેમના ઉદ્ધાર માટે યાદવ કુળમાં જન્મ લીધો.
કુલાનાં શતમેકં ચ યાદવાનાં મહાત્મનામ્। વિષ્ણુસ્તેષાં પ્રણેતા ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ
મહાન આત્માવાળા યાદવોના એક સો કુળ હતા; તેમાં વિષ્ણુ નેતા અને સ્વામી તરીકે સ્થિર થયા.
નિદેશસ્થાયિનસ્તસ્ય ઋદ્ધ્યંતે સર્વયાદવાઃ। ભીષ્મ ઉવાચ। સપ્તર્ષયઃ કુબેરશ્ચ યક્ષો મણિધરસ્તથા
તેના આદેશ હેઠળ બધા યાદવો ફૂલ્યા-ફાલ્યા; ભીષ્મે કહ્યું: સાત ઋષિ, કુબેર અને યક્ષ મણિધર પણ,
સાત્યકિર્નારદશ્ચૈવ શિવો ધન્વંતરિસ્તથા। આદિદેવસ્તથાવિષ્ણુરેભિસ્તુ સહ દૈવતૈઃ
સાત્યકી, નારદ, શિવ, ધન્વંતરી, પ્રાચીન દેવ અને વિષ્ણુ — આ દેવતાઓ સાથે,
કિમર્થં સહસંભૂતાઃ સુરસમ્ભૂતયઃ ક્ષિતૌ। ભવિષ્યાઃ કતિ વા ચાસ્ય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ
આ દેવોના અંશ ધરાવનારા પૃથ્વી પર અચાનક કેમ જન્મ્યા? અને આ મહાન આત્માની કેટલાય આવિર્ભાવો ભવિષ્યમાં થશે?
સર્વક્ષેત્રેષુ સર્વેષુ કિમર્થમિહ જાયતે। યદર્થમિહ સંભૂતો વિષ્ણુર્વૃષ્ણ્યંધકે કુલે
બધા સ્થળો અને ક્ષેત્રોમાં, તે અહીં કેમ જન્મે છે? વિષ્ણુ વૃષ્ણિ અને અંધક કુળમાં કેમ પ્રગટ થયો?
પુનઃપુનર્મનુષ્યેષુ તન્મે ત્વં બ્રૂહિ પૃચ્છતઃ। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। શૃણુ ભૂપ પ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યાતિરહસ્યકમ્। યથા દિવ્યતનુર્વિષ્ણુર્માનુષેષ્વિહ જાયતે
વારંવાર મનુષ્યોમાં — મને પૂછતા, તું મને કહો. પુલસ્ત્યે કહ્યું: રાજા, સાંભળો, હું તને સૌથી ગુપ્ત રહસ્ય કહું: કેવી રીતે દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનારો વિષ્ણુ અહીં મનુષ્યોમાં જન્મે છે.
યુગાંતે તુ પરાવૃત્તે કાલે પ્રશિથિલે પ્રભુઃ। દેવાસુરમનુષ્યેષુ જાયતે હરિરીશ્વરઃ
યુગના અંતે, જ્યારે સમય વળી જાય અને કમજોરી આવે, ત્યારે ભગવાન હરિ દેવ, અસુર અને મનુષ્યોમાં જન્મે છે.
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્ત્રૈલોક્યસ્ય પ્રશાસિતા। બલિનાધિષ્ઠિતે ચૈવ પુનર્લોકત્રયે ક્રમાત્
હિરણ્યકશિપુ નામનો દૈત્ય ત્રણેય લોકનો શાસક હતો; પછી બલીએ પણ ક્રમશઃ ત્રણેય લોક પર રાજ કર્યું.
સખ્યમાસીત્પરમકં દેવાનામસુરૈઃ સહ। યુગાખ્યા દશ સંપૂર્ણા આસીદવ્યાકુલં જગત્
દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે ખૂબ જ ગાઢ મિત્રતા હતી; દસ યુગો શાંતિથી પસાર થયા અને જગત નિરાકુલ રહ્યું.
નિદેશસ્થાયિનશ્ચાપિ તયોર્દેવાસુરા સ્વયં। બદ્ધો બલિર્વિમર્દોયં સુસંવૃત્તઃ સુદારુણઃ
દેવતાઓ અને અસુરો બંને તેમના આદેશનું પાલન કરતા; બલી બંધાયો અને આ ભયાનક યુદ્ધ પૂરુંપણે થયું.
દેવાનામસુરાણાં ચ ઘોરઃ ક્ષયકરો મહાન્। કર્તું ધર્મવ્યવસ્થાં ચ જાયતે માનુષેષ્વિહ
દેવતાઓ અને અસુરો વચ્ચે મોટું અને ભયાનક વિનાશ સર્જાયો; ધર્મની વ્યવસ્થા માટે એ માનવોમાં પણ થાય છે.
ભૃગોઃ શાપનિમિત્તં તુ દેવાસુરકૃતે તદા। ભીષ્મ ઉવાચ। કથં દેવાસુરકૃતે હરિર્દેહમવાપ્તવાન્
ભૃગુના શાપના કારણે, એ સમયે દેવ-અસુર માટે— ભીષ્મે પૂછ્યું: કેવી રીતે હરિએ દેવ-અસુર માટે શરીર પ્રાપ્ત કર્યું?
દૈવાસુરં યથાવૃત્તં તન્મે કથય સુવ્રત। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તેષાં જયનિમિત્તં વૈ સંગ્રામા સ્યુઃ સુદારુણાઃ
દયાળુ, મને કહો કે દેવ-અસુરની વાતો કેવી રીતે બની. પુલસ્ત્યે કહ્યું: તેમની જીત માટે ભયાનક યુદ્ધો થયા.
અવતારા દશદ્વૌ ચ શુદ્ધા મન્વંતરે સ્મૃતાઃ। નામધેયં સમાસેન શૃણુ તેષાં વિવક્ષિતમ્
મન્વંતરોમાં દસ પવિત્ર અવતારો યાદ કરવામાં આવે છે; હું જે વર્ણન કરવા ઈચ્છું છું, એના નામો સંક્ષિપ્તમાં સાંભળો.
પ્રથમો નારસિંહસ્તુ દ્વિતીયશ્ચાપિ વામનઃ। તૃતીયસ્તુ વરાહશ્ચ ચતુર્થોઽમૃતમંથનઃ
પ્રથમ અવતાર નરસિંહ છે, બીજો વામન; ત્રીજો વરાહ અને ચોથો અમૃતમંથન.
સંગ્રામઃ પંચમશ્ચૈવ સુઘોરસ્તારકામયઃ। ષષ્ઠો હ્યાડીબકાખ્યશ્ચ સપ્તમસ્ત્રૈપુરસ્તથા
પાંચમું તારક માટેનું ભયાનક યુદ્ધ છે; છઠ્ઠું આડીબક કહેવાય છે અને સાતમું ત્રિપુરાનું યુદ્ધ.
અષ્ટમશ્ચાંધકવધો નવમો વૃત્રઘાતનઃ। ધ્વજશ્ચ દશમસ્તેષાં હાલાહલસ્તતઃ પરં
આઠમું અંધકનો વધ, નવમું વૃત્રનો સંહાર; દસમું ધ્વજ અને પછી હાલાહલ.
પ્રથિતો દ્વાદશસ્તેષાં ઘોરઃ કોલાહલસ્તથા। હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો નરસિંહેન સૂદિતઃ
બારમું, જે પ્રસિદ્ધ છે, એ ભયાનક કોલાહલ; હિરણ્યકશિપુ દૈત્યને નરસિંહે માર્યો.
વામનેન બલિર્બદ્ધસ્ત્રૈલોક્યાક્રમણે પુરા। હિરણ્યાક્ષો હતો દ્વંદ્વે પ્રતિવાદે તુ દૈવતૈઃ
વામને બલિને ત્રણેય લોક જીતવા જતા સમયે બાંધ્યો; હિરણ્યાક્ષ દેવતાઓ સામે દ્વંદ્વ યુદ્ધમાં મારાયો.
દંષ્ટ્રયા તુ વરાહેણ સમુદ્રસ્થો દ્વિધા કૃતઃ। પ્રહ્લાદો નિર્જિતો યુદ્ધે ઇંદ્રેણામૃતમંથને
વરાહના દાંતથી સમુદ્રમાં રહેલું બે ભાગમાં વહેંચાયું; પ્રહલાદ અમૃતમંથન દરમિયાન ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધમાં હાર્યો.
વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિર્નિત્યમિન્દ્રવધોદ્યતઃ। ઇંદ્રેણૈવ ચ વિક્રમ્ય નિહતસ્તારકામયે
વિરોચન, પ્રહલાદનો પુત્ર, હંમેશા ઇન્દ્રને મારવા તત્પર હતો; અને તારક યુદ્ધમાં ઇન્દ્રે જ તેને માર્યો.