પંચવક્ત્રં દશભુજં નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્ । દેવીવિરહિતં મૂર્ધ્નિ ચંદ્રલેખાવિભૂષિતમ્
પાંચ મુખ, દસ હાથ, સાપના યજ્ઞોપવીતથી સજ્જ, દેવી વગર, અને માથા પર ચાંદની કટિ ધરાવતાં તેમને જોયા.
ઉચ્છ્વાસોચ્છ્વાસનિર્મુંચત્પૃદાકુગણસેવિતમ્ । સર્વદેવગણોપેતં સેવિતં ગણકોટિભિઃ
શ્વાસ લેતા અને છોડતા, પ્રમથ ગણે સેવા કરતા, બધા દેવગણોથી ઘેરાયેલા, અનેક સહાયકોએ પૂજાયેલા એવા શંભુને જોયા.
પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા તતો દૂતં શંભુરાલોક્ય ચાગ્રતઃ । પ્રાહ બ્રૂહિ તદા રાહુર્વક્તું સમુપચક્રમે
દૂત આવ્યા છે અને સામે ઊભા છે, એવું જોઈને શંભુએ કહ્યું: 'બોલો.' ત્યારે રાહુ બોલવા લાગ્યા.
રાહુરુવાચ-। દેવ જાલંધરેણાહં પ્રેષિતસ્તવ સન્નિધૌ । તસ્ય શિવવચઃ શ્રુત્વા મન્મુખેન દ્રુતં કુરુ
રાહુએ કહ્યું: દેવ, જાલંધરે મને તમારી પાસે મોકલ્યા છે. તેનો સંદેશો મારા મોઢેથી સાંભળો અને તરત જ કરો.
ગિરિશત્વં તપોનિષ્ઠો નિર્ગુણો ધર્મવર્જિતઃ । તવ નાસ્તિ પિતા માતા વસુ ગોત્રાદિ વર્જિતઃ
પર્વતના સ્વામી, તમે તપમાં લીન છો, ગુણથી રહિત, ધર્મથી વિમુખ; તમારો પિતા કે માતા નથી, વંશ કે કુળ પણ નથી.
જાલંધરો મહાબાહુર્ભુંક્તેઽસૌ ભુવનત્રયમ્ । તસ્યૈવ વશ્યસ્ત્વમપિ તતશ્ચોક્તં સમાચર
મહાબળવાન જાલંધર ત્રણેય લોકમાં આનંદ કરે છે; તમે પણ તેના વશમાં છો, તેથી જે કહ્યું છે, તે કરો.
પુરાણપુરુષઃ કામી વૃષારૂઢઃ કથં ભવાન્ । એવં વદતિ સંપ્રાપ્તૌ સુતૌ સ્કંદવિનાયકૌ
કેમ, પુરાતન અને કામી, વૃષભ પર સવાર એવા તમે, હવે સ્કંદ અને વિનાયક જેવા પુત્રો ધરાવો છો?
તસ્મિન્કાલે દેવદેવો યતવાગંગમર્દનમ્ । ચકાર ચ કરૈર્વ્યસ્તૈર્વાસુકિર્ભૂતલેઽપતત્
એ સમયે દેવોના દેવ શાંત રહી, અંગો સંયમમાં રાખી, હાથથી સંકેત કર્યો, અને વાસુકી ભૂમિ પર પડી ગયો.
હેરંબવાહનસ્યાખોઃ પુચ્છં ગ્રસ્તમથાહિના । સ્વપત્રં ગ્રસ્તમાલોક્ય મુંચમુંચેત્યુવાચ હ
પછી હેરંબના વાહન ઉંદરનો પૂંછડો સાપે પકડી લીધો; પોતાનું પાંખ પકડાયું જોઈને, 'છોડો, છોડો' એમ બોલ્યો.
અત્રાંતરે સ્કંદવાહં ક્ષુબ્ધં વીક્ષ્ય મહાસ્વરમ્ । તદ્ભયાદ્વાસુકિર્ગ્રસ્તમાખુપુચ્છમથોદ્ગિરત્
એ વચ્ચે, સ્કંદના વાહનને ગભરાયેલું અને મોટું અવાજ કરતા જોઈને, વાસુકીએ ડરથી ઉંદરનો પકડેલો પૂંછડો છોડી દીધો.
અથારુહ્ય હરસ્યાંગં ગલમાવેષ્ટ્ય સંસ્થિતઃ । તસ્ય નિશ્વાસપવનૈરથ જાતો હુતાશનઃ
પછી, શિવજીના શરીર પર ચડી, ગળે લપેટાઈને રહી ગયો; તેના શ્વાસથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો.
તસ્યોષ્મણા ચંદ્ર લેખા જટાજૂટાટવી સ્થિતા । સાર્દ્રતાં તુ તદા સાયાત્પ્લાવિતં તદ્વપુર્યથા
તેના ઉષ્માથી, જટામાં રહેલી ચાંદની કટિ ભીંજાઈ ગઈ, અને એ શરીર પાણીથી તરબતર થઈ ગયું.
તસ્યાહ્યમૃતધારાભિર્બ્રહ્મમસ્તકમાલિકા । હરમૌલિકપાલાનામભૂત્સંજીવિતા તદા
તેના અમૃતની ધારાઓથી બ્રહ્મા અને હરાના માથાના રક્ષકોના શીરો પર માળ સજાઈ, અને એ સમયે તેઓ ફરી જીવંત થયા.
પપાઠ પૂર્વમભ્યસ્તં સર્વયોગશ્રુતિક્રમમ્ । શ્રુત્વા પરસ્પરાધીતં વિવદંતિ શિરાંસ્યથ
તે પહેલા શીખેલા સર્વ યોગ અને શાસ્ત્રના ક્રમો વાંચ્યા; એકબીજાએ શું અભ્યાસ કર્યું તે સાંભળીને, શીરો વચ્ચે વિવાદ શરૂ થયો.
અહમાદિરહં પૂર્વમહમેવ પરાત્પરઃ । અહં સ્રષ્ટા અહં પાતેત્યુત્સુકાનિ પરસ્પરમ્
હું પ્રથમ છું, હું શરૂઆત છું, હું જ સર્વથી પર છું; હું સર્જનહાર છું, હું પોષક છું—એ રીતે તેઓ એકબીજાથી ઉત્સુક થઈ દલીલ કરતા.
શોચંત્યેતાનિ નો દત્તં નો ભુક્તં ન હુતં મયા । લોભગ્રસ્તેન મનસા નો વિત્તં બ્રહ્મણેઽપિ તમ્
તેઓ દુ:ખી થઈ બોલ્યા: 'આ વસ્તુઓ મેં આપી નથી, ભોગવી નથી, યજ્ઞમાં અર્પણ કરી નથી; લોભમાં ફસાયેલા મનથી, બ્રહ્માને પણ ધન આપ્યું નથી.'
અથેશ્વરજટાજૂટાદાવિરાસીદ્ગણો મહાન્ । ત્ર્યાનનસ્ત્રિચરણસ્ત્રિપુચ્છઃ સપ્તહસ્તવાન્
પછી, ભગવાનની જટામાંથી એક મહાન ગણા પ્રગટ થયો, ત્રણ મુખ, ત્રણ પગ, ત્રણ પૂંછ અને સાત હાથ ધરતો.
સ ચ કીર્તિમુખો નામ પિંગલો જટિલો મહાન્ । તં દૃષ્ટ્વા સા કપાલાલી ભયાત્તસ્થૌ મૃતેવ સા ૩૭*। પુરતઃ પ્રાહ સગણસ્તતઃ કીર્તિમુખઃ પ્રભુમ્ । પ્રણિપત્ય શિવં દેવમત્યર્થં ક્ષુધિતઃ પ્રભો
તેનો નામ કીર્તિમુખ હતો, પીળા વાળ અને જટાવાળો મહાન; તેને જોઈને, કપાળની માળ ડરથી સ્થિર રહી, જાણે મૃત જેવી. પછી, ગણો સાથે, કીર્તિમુખે ભગવાનને પ્રણામ કરીને, ખૂબ ભૂખ્યો થઈ શિવને કહ્યું.
તદોક્તઃ શંકરેણાહો ભક્ષય ત્વં રણે હતાન્ । ક્ષણં વિચાર્ય સ ગણઃ ક્વાપ્યદૃષ્ટ્વા રણં તદા
શંકરે એમ કહ્યું: 'યુદ્ધમાં મરેલા લોકોને ખાઈ લે.' થોડું વિચાર્યા પછી, એ ગણે યુદ્ધ ક્યાંય દેખાયું નહીં, એટલે મરેલા કોઈ દેખાયા નહીં.
બ્રહ્માણં ભક્ષિતું પ્રાપ્તઃ શંકરેણ નિવારિતઃ । તતઃ કીર્તિમુખેનાથ સ્વાંગં સર્વં ચ ભક્ષિતમ્
તે બ્રહ્માને ખાવા માટે આગળ વધ્યો, પણ શંકરે અટકાવ્યો; પછી કીર્તિમુખે પોતાનું આખું શરીર જ ખાઈ નાખ્યું.
બુભુક્ષિતેન ચાત્યંતં નિષિદ્ધેન ચ સર્વતઃ । તત્સાહસં તદા દૃષ્ટ્વા ભક્તિં કીર્ત્તિમુખસ્ય ચ
અતિશય ભૂખ અને સર્વત્ર મનાઈ થતાં, એ સાહસ અને કીર્તિમુખની ભક્તિ જોઈને,
તમુવાચેશ્વરઃ પ્રીતઃ પ્રાસાદે તિષ્ઠ મે સદા । ત્વચ્ચિત્તરહિતો યશ્ચ ભવિષ્યતિ મમાલયે
ભગવાન પ્રસન્ન થઈ કહ્યું: 'મારા મંદિરમાં હંમેશા રહે; જે મારા ધામમાં તારી યાદ વગર રહેશે—'
સ પતિષ્યતિ શીઘ્રં હીત્યુક્તઃ સોંઽતર્હિતોઽભવત્ । શંભોર્મૂધ્નિ તદા દેવા વવૃષુઃ પુષ્પવૃષ્ટિભિઃ
'તે ઝડપથી પતન કરશે,' એમ કહી, તે અદૃશ્ય થઈ ગયો; એ સમયે દેવોએ શંભુના માથા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરી.
એવમત્યદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા સભાયાં તુ ત્રિશૂલિનઃ । સ્વર્ભાનુરપિ દેવેશં પુનઃ પ્રોવાચ વિસ્મિતઃ
ત્રિશૂલીની સભામાં એવું અદભુત દૃશ્ય જોઈને, સ્વર્ભાનુ પણ આશ્ચર્યથી ફરી દેવોના સ્વામીને સંબોધન કર્યો.
સ્પૃશંતિ ત્વાં કથં ભાવં સ્વાધીનં યોગિનં બલાત્ । ઇંદ્રિયૈઃ પૂજ્યસે ત્વં હિ પ્રાપ્યોઽયં વિષયૈઃ કથમ્
'ભવ, યોગીઓ જે સ્વાધીન છે, તેમને તું કેવી રીતે ઇન્દ્રિયોથી સ્પર્શાય છે? તું ઇન્દ્રિયોથી પૂજાય છે, પણ વિષયોથી તને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય?'
બ્રાહ્માદિલોકપાલાનાં પૂજાં ગૃહ્ણાસિ સર્વતઃ । ન ત્વં પશ્યસિ કં દેવં ત્વં પૂજયસિ કંચન
'બ્રહ્મા સહિત બધા લોકપાલોની પૂજા તું સ્વીકારે છે; પણ તું કોઈ દેવને જોઈ નથી, કોઈની પૂજા પણ નથી કરતો.'
ઈશ્વરોઽસિ કથં લોકે ભિક્ષાભોજી પ્રતિષ્ઠિતઃ । સંગોપયસિ યોગીન્દ્ર ગૌરીં રમ્યાં પ્રયચ્છ મે
'તુ ભગવાન હોવા છતાં દુનિયામાં ભિક્ષા માટે સ્થાયી છે, યોગીઓના સ્વામી, તું ગૌરીને છુપાવે છે—મને એ સુંદર ગૌરી આપે.'
સ્કંદલંબોદરાભ્યાં ત્વં પુત્રાભ્યાં સહિતોઽધુના । ભિક્ષાપાત્રં ગૃહીત્વા તુ ભ્રમ નિત્યં ગૃહેગૃહે
'હવે, તારા પુત્રો સ્કંદ અને લંબોદર સાથે, ભિક્ષાપાત્ર લઈ, હંમેશા ઘર-ઘર ભટક.'
એવં બહુવિધં તત્ર રાહુરાહેશ્વરં પ્રતિ । ભગવાનપિ તચ્છ્રુત્વા નોત્તરં કિંચિદબ્રવીત્
એ રીતે, ત્યાં રાહુએ ભગવાનને અનેક રીતે કહ્યું; પણ ભગવાને એ સાંભળીને કંઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
અથેશં મૌનિનં ત્યક્ત્વા રાહુર્નંદિનમબ્રવીત્ । ત્વ મંત્રી હ્યસિ સેનાનીર્વિકટાનન બિંબધૃક્ 6.10.
પછી, મૌન ભગવાનને છોડીને, રાહુએ નંદીને કહ્યું: 'તું મંત્રી અને સેના-પતિ છે, વિકટ ચહેરાવાળો, ચિહ્ન ધારણ કરનાર.'