સ એવ પશુપાલોભૂત્ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનોભવત્
એ જ પશુઓનો રક્ષક, ખેતરોનો રક્ષક અને વરસાદ સાથે જોડાઈને પરજન્ય જેવો અર્જુન બન્યો.
યોસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા। ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ
જેના હાથમાં એક હજાર બાણની તાકાત છે, તે શરદના સૂર્યની જેમ હજારો કિરણોથી તેજસ્વી છે.
એષ નામ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ। એષ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ભજેત વૈ
માહિષમતીમાં માનવોમાંથી આ મહાન તેજસ્વી પુરુષ વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્ર જેવી શક્તિ ધરાવે છે.
ક્રીડતે સ્વસુખા યે વિપ્રતિસ્રોતો મહીપતિઃ। લલનાઃ ક્રીડતા તેન પ્રતિબદ્ધોર્મિમાલિની
મહિપતિ પોતાનાં આનંદમાં વિમલ પ્રવાહ વચ્ચે રમે છે; તેની રમતમાં તરંગો ફેનથી શોભાયમાન છે અને બંધાય છે.
ઊર્મિભ્રુકુટિમાલા સા શંકિતાભ્યેતિ નર્મદા। એષ એવ મનોર્વંશે ત્વવગાહેન્મહાર્ણવમ્
ભયભીત તરંગોની માળાથી શોભાયમાન નર્મદા ધીમે ધીમે આવે છે; મનુના વંશમાં એ જ મહાસાગરમાં ડૂબે છે.
કરેણોદ્ધૃત્ય વેગં તુ કામિનીપ્રીણનેન તુ। તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ
હાથથી શક્તિ ઉઠાવી, પ્રિયાને પ્રસન્ન કરીને, તેના હજાર હાથથી મહાસાગર ઉથલાય છે.
ભવંતિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ। તદૂરુક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશંકિતાઃ
પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો તેની જાંઘની હલચલથી ડરાઈને શાંત અને ડૂબી જાય છે, અમૃત નીકળવાની આશંકા કરે છે.
નતા નિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો ભવંતિ ચ મહોરગાઃ। એષ ધન્વી ચ ચિક્ષેપ રાવણં પ્રતિ સાયકાન્
મહાનાગો નમેલા અને સ્થિર મસ્તકવાળા થાય છે; આ ધનુર્ધર રાવણ પર બાણો છોડે છે.
એષ ધન્વી ધનુર્ગૃહ્ય ઉત્સિક્તં પંચભિઃ શરૈઃ। લંકેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્
આ ધનુર્ધરે ધનુષ ઉઠાવી, પાંચ બાણોથી લંકેશને ભમાવી, રાવણ અને તેની સેના પર જોરથી જીત મેળવી.
નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ત્વાનીય માહિષ્મત્યામ્બબંધ તમ્। તતો ગતોહં તસ્યાગ્રે અર્જુનં સંપ્રસાદયન્
જીત્યા પછી તેને બાંધીને માહિષમતીમાં લાવ્યા અને કેદ કર્યો; પછી હું અર્જુનને શાંત કરવા ગયો.
મુમોચ રાજન્પૌત્રં મે સખ્યં કૃત્વા ચ પાર્થિવઃ। તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ
રાજાએ મારા પૌત્રને મુક્ત કર્યો અને મિત્રતા કરી; તેના હજાર હાથના ધનુષની તાણનો અવાજ ઉઠ્યો.
યુગાંતાગ્નેઃ પ્રવૃત્તસ્ય યથા જ્યાતલનિઃસ્વનઃ। અહો બલં વિધેર્વીર્યં ભાર્ગવઃ સ યદાચ્છિનત્
યુગના અંતે અગ્નિથી જેમ ધનુષની તાણનો અવાજ થાય છે, તેમ ભર્ગવની શક્તિ અને વિદિની બલથી એ તૂટ્યો.
મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા। યં વસિષ્ઠસ્તુ સંક્રુદ્ધો હ્યર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ
યુદ્ધમાં એક હજાર હાથ સુવર્ણ તાડના વન જેવું પડી ગયું; વશિષ્ઠે ક્રોધથી અર્જુનને શાપ આપ્યો.
યસ્માદ્વનં પ્રદગ્ધં તે વિશ્રુતં મમ હૈહય। તસ્માત્તે દુષ્કૃતં કર્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ
હે હૈહય, તું મારા વનને બળતાવ્યું છે, તેથી તારા દુષ્કર્મ માટે બીજો તને મારીને દંડ આપશે.
છિત્વા બાહુસહસ્રં તે પ્રમથ્ય તરસા બલી। તપસ્વી બ્રાહ્મણસ્ત્વાં વૈ વધિષ્યતિ સ ભાર્ગવઃ
તારા હજાર હાથ કાપીને અને તને બળથી દબાવી, શક્તિશાળી તપસ્વી બ્રાહ્મણ ભર્ગવ તને મારે છે.
તસ્ય રામોથ હંતાસીન્મુનિશાપેન ધીમતઃ। તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીત્પંચ તત્ર મહારથાઃ
વિદ્વાન મુનિના શાપથી રામે તેને મારો; તેના સો પુત્ર હતા, જેમાંથી પાંચ મહારથ હતા.
કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો મહાબલ। શૂરસેનશ્ચ શૂરશ્ચ ધૃષ્ટો વૈ કૃષ્ણ એવ ચ
હથિયારોમાં નિપુણ, શક્તિશાળી, બહાદુર અને ધર્મપ્રિય એવા મહાબલવાન શૂરસેન, શૂર, ધૃષ્ટ અને કૃષ્ણ હતા.
જયદ્ધ્વજઃ સ વૈ કર્તા અવન્તિશ્ચ રસાપતિઃ। જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજંઘો મહાબલઃ
જયધ્વજ મુખ્ય હતા, અને અવંતિ તથા રસાના સ્વામી પણ. જયધ્વજના પુત્ર તાળજંગ મહાબલવાન હતા.
તસ્ય પુત્રાશ્શતાન્યેવ તાલજંઘા ઇતિ સ્મૃતાઃ। તેષાં પંચકુલાન્યાસન્હૈહયાનાં મહાત્મનામ્
તાળજંગના પુત્રો શતોથી વધુ હતા અને તેઓ 'તાળજંગ' તરીકે ઓળખાતા. તેમાં હૈહયોના પાંચ મહાન કુળો હતા.
વીતિહોત્રાશ્ચ સંજાતા ભોજાશ્ચાવંતયસ્તથા। તુંડકેરાશ્ચ વિક્રાંતાસ્તાલજંઘાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
વીતિહોત્ર, ભોજ, અવંતિ અને તુંડકેરા જેવા પરાક્રમી તાળજંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.
વીતિહોત્રસુતશ્ચાપિ અનંતો નામ વીર્યવાન્। દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રકર્ષણઃ
વીતિહોત્રનો પુત્ર અનંત હતો, જે શક્તિશાળી હતો; અનંતનો પુત્ર દુર્જય હતો, જે દુશ્મનોને પરાજય આપતો હતો.
સદ્ભાવેન મહારાજઃ પ્રજાધર્મેણ પાલયન્। કાર્તવીર્યાર્જુનો નામ રાજા બાહુસહસ્રધૃત્
મહારાજા કૃતવીર્યાર્જુન નામે, સદભાવથી અને પ્રજાના ધર્મથી શાસન કરતા, હજારો હાથ ધરતા રાજા હતા.
યેન સાગરપર્યંતા ધનુષા નિર્જિતા મહી। યસ્તસ્યકીર્તયેન્નામ કલ્યમુત્થાય માનવઃ
જેના ધનુષથી સમુદ્ર સુધીની ધરતી જીતાઈ, અને જે માણસ સવારે તેનું નામ લે છે,
ન તસ્ય વિત્તનાશઃ સ્યાન્નષ્ટં ચ લભતે પુનઃ। કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ। યથા યષ્ટા યથા દાતા સ્વર્ગલોકે મહીયતે
તેના ધનનો નાશ થતો નથી અને ગુમાવેલું પુનઃ મળે છે; અહીં જે બુદ્ધિમાન કૃતવીર્યનું જન્મ વર્ણવે છે, તે સ્વર્ગમાં યજ્ઞ અને દાન કરનારની જેમ સન્માન પામે છે.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। ક્રોષ્ટોઃ શૃણુ ત્વં રાજેંદ્ર વંશમુત્તમપૂરુષમ્। યસ્યાન્વવાયે સંભૂતો વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: રાજેન્દ્ર, તમે ક્રોષ્ટુના ઉત્તમ વંશ વિશે સાંભળો, જેના વંશમાં વિષ્ણુ, વૃષ્ણિ કુળના શ્રેષ્ઠ, જન્મ્યા.
ક્રોષ્ટોરેવાભવત્પુત્રો વૃજિનીવાન્મહાયશાઃ। તસ્ય પુત્રોભવત્સ્વાતિઃ કુશંકુસ્તત્સુતોભવત્
ક્રોષ્ટુનો પુત્ર વ્રજિનીવાં હતો, જે ખુબ પ્રસિદ્ધ હતો; તેના પુત્ર સ્વાતિ અને સ્વાતિના પુત્ર કુશંકુ હતા.
કુશંકોરભવત્પુત્રો નામ્ના ચિત્રરથોસ્ય તુ। શશબિંદુરિતિ ખ્યાતશ્ચક્રવર્તી બભૂવ હ
કુશંકુનો પુત્ર ચિત્રરથ નામે હતો; અને તે શશબિંદુ તરીકે જાણીતા, ચક્રવર્તી બન્યા.
અત્રાનુવંશશ્લોકોયં ગીતસ્તસ્ય પુરાભવત્। શશબિંદોસ્તુ પુત્રાણાં શતાનામભવચ્છતમ્
અહીં એક વંશગીત છે, જે અગાઉ ગવાયું હતું: શશબિંદુના પુત્રો શત હતા અને દરેકના પણ શત પુત્રો હતા.
ધીમતાં ચારુરૂપાણાં ભૂરિદ્રવિણતેજસામ્। તેષાં શતપ્રધાનાનાં પૃથુસાહ્વા મહાબલાઃ
તેઓ બુદ્ધિમાન, સુંદર અને ઘણાં ધન-તેજ ધરાવતા હતા; આ શત મુખ્યોમાં પૃથુઓ મહાબલવાન હતા.
પૃથુશ્રવાઃ પૃથુયશાઃ પૃથુતેજાઃ પૃથૂદ્ભવઃ। પૃથુકીર્તિઃ પૃથુમતો રાજાનઃ શશબિંદવઃ
પૃથુશ્રવા, પૃથુયશ, પૃથુતેજ, પૃથુભવ અને પૃથુકીર્તિ — આ પૃથુમતના વંશજ, શશબિંદુ રાજાઓ હતા.