જાતો બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ। વર્ષાયુતં તપસ્તેપે દુશ્ચરં પૃથિવીપતિઃ
તે રાજા હજારો હાથ સાથે જન્મ્યો, સાત દ્વીપોનો અધિપતિ હતો; પૃથ્વીપતિએ દસ હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું.
દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યોત્રિસંભવમ્। તસ્મૈ દત્તો વરાન્પ્રાદાચ્ચતુરઃ પુરુષોત્તમઃ
તે કૃતવીર્યના વંશમાંથી જન્મેલા દત્તાત્રેયની ઉપાસના કરી; દત્તાત્રેયે, સર્વોત્તમ પુરુષે, તેને ચાર વરદાન આપ્યા.
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે રાજસત્તમઃ। અધર્મં ધ્યાયમાનસ્ય ભીતિશ્ચાપિ નિવારણમ્
પ્રથમ, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ હજારો હાથ માંગ્યા; અને અધર્મનું ધ્યાન કરતાં ભય દૂર થવું પણ માંગ્યું.
યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણાવાપ્ય વૈ બલમ્। સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધશ્ચૈવાધિકાદ્ભવેત્
યુદ્ધ કરીને પૃથ્વી જીત્યા અને ધર્મથી શક્તિ મેળવી; યુદ્ધમાં, તે પોતાથી શ્રેષ્ઠને પણ મારવાનો અધિકાર પામ્યો.
એતેનેયં વસુમતી સપ્તદ્વીપા સપત્તના। સપ્તોદધિ પરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જિતા
આ રીતે, સાત દ્વીપો અને શહેરોવાળી પૃથ્વી, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી, ક્ષત્રિય ધર્મ પ્રમાણે જીતવામાં આવી.
જજ્ઞે બાહુસહસ્રં ચ ઇચ્છતસ્તસ્ય ધીમતઃ। સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ભૂરિદક્ષિણાઃ
તે વિવેકી રાજાને ઇચ્છા મુજબ હજારો હાથ મળ્યા; તેના બધા યજ્ઞો ભવ્ય દાનથી ભરપૂર હતા.
સર્વે કાંચનયૂપાસ્તે સર્વે કાંચનવેદિકાઃ। સર્વે દેવૈશ્ચ સંપ્રાપ્તા વિમાનસ્થૈરલંકૃતૈઃ
બધા યજ્ઞના યૂપો સોનાના હતા, બધા વેદિકા પણ સોનાની હતી; બધા દેવતાઓ વિમાનોમાં શણગારેલા આવી પહોંચ્યા.
ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવાપિ સેવિતાઃ। યસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથા ગંધંર્વો નારદસ્તથા
તેના યજ્ઞમાં ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ હંમેશા હાજર રહેતા; ગંધર્વ નારદે ત્યાં ગાથાઓ ગાઈ.
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ। સપ્તદ્વીપાનનુચરન્વેગેન પવનોપમઃ
યજ્ઞ, દાન, તપ, શૂરવીરતા અને જ્ઞાનથી, તેણે પવનની ઝડપથી સાત દ્વીપો ફર્યા.
પંચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં ચ નરાધિપઃ। સપ્તદ્વીપપૃથિવ્યાશ્ચ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
એ રાજાએ પચાસ હજાર વર્ષ સુધી સાત દ્વીપવાળી ધરતી પર ચક્રવર્તી તરીકે રાજ કર્યું.
સ એવ પશુપાલોભૂત્ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનોભવત્
એ જ પશુઓનો રક્ષક, ખેતરોનો રક્ષક અને વરસાદ સાથે જોડાઈને પરજન્ય જેવો અર્જુન બન્યો.
યોસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા। ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ
જેના હાથમાં એક હજાર બાણની તાકાત છે, તે શરદના સૂર્યની જેમ હજારો કિરણોથી તેજસ્વી છે.
એષ નામ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ। એષ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ભજેત વૈ
માહિષમતીમાં માનવોમાંથી આ મહાન તેજસ્વી પુરુષ વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્ર જેવી શક્તિ ધરાવે છે.
ક્રીડતે સ્વસુખા યે વિપ્રતિસ્રોતો મહીપતિઃ। લલનાઃ ક્રીડતા તેન પ્રતિબદ્ધોર્મિમાલિની
મહિપતિ પોતાનાં આનંદમાં વિમલ પ્રવાહ વચ્ચે રમે છે; તેની રમતમાં તરંગો ફેનથી શોભાયમાન છે અને બંધાય છે.
ઊર્મિભ્રુકુટિમાલા સા શંકિતાભ્યેતિ નર્મદા। એષ એવ મનોર્વંશે ત્વવગાહેન્મહાર્ણવમ્
ભયભીત તરંગોની માળાથી શોભાયમાન નર્મદા ધીમે ધીમે આવે છે; મનુના વંશમાં એ જ મહાસાગરમાં ડૂબે છે.
કરેણોદ્ધૃત્ય વેગં તુ કામિનીપ્રીણનેન તુ। તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ
હાથથી શક્તિ ઉઠાવી, પ્રિયાને પ્રસન્ન કરીને, તેના હજાર હાથથી મહાસાગર ઉથલાય છે.
ભવંતિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ। તદૂરુક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશંકિતાઃ
પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો તેની જાંઘની હલચલથી ડરાઈને શાંત અને ડૂબી જાય છે, અમૃત નીકળવાની આશંકા કરે છે.
નતા નિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો ભવંતિ ચ મહોરગાઃ। એષ ધન્વી ચ ચિક્ષેપ રાવણં પ્રતિ સાયકાન્
મહાનાગો નમેલા અને સ્થિર મસ્તકવાળા થાય છે; આ ધનુર્ધર રાવણ પર બાણો છોડે છે.
એષ ધન્વી ધનુર્ગૃહ્ય ઉત્સિક્તં પંચભિઃ શરૈઃ। લંકેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્
આ ધનુર્ધરે ધનુષ ઉઠાવી, પાંચ બાણોથી લંકેશને ભમાવી, રાવણ અને તેની સેના પર જોરથી જીત મેળવી.
નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ત્વાનીય માહિષ્મત્યામ્બબંધ તમ્। તતો ગતોહં તસ્યાગ્રે અર્જુનં સંપ્રસાદયન્
જીત્યા પછી તેને બાંધીને માહિષમતીમાં લાવ્યા અને કેદ કર્યો; પછી હું અર્જુનને શાંત કરવા ગયો.
મુમોચ રાજન્પૌત્રં મે સખ્યં કૃત્વા ચ પાર્થિવઃ। તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ
રાજાએ મારા પૌત્રને મુક્ત કર્યો અને મિત્રતા કરી; તેના હજાર હાથના ધનુષની તાણનો અવાજ ઉઠ્યો.
યુગાંતાગ્નેઃ પ્રવૃત્તસ્ય યથા જ્યાતલનિઃસ્વનઃ। અહો બલં વિધેર્વીર્યં ભાર્ગવઃ સ યદાચ્છિનત્
યુગના અંતે અગ્નિથી જેમ ધનુષની તાણનો અવાજ થાય છે, તેમ ભર્ગવની શક્તિ અને વિદિની બલથી એ તૂટ્યો.
મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા। યં વસિષ્ઠસ્તુ સંક્રુદ્ધો હ્યર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ
યુદ્ધમાં એક હજાર હાથ સુવર્ણ તાડના વન જેવું પડી ગયું; વશિષ્ઠે ક્રોધથી અર્જુનને શાપ આપ્યો.
યસ્માદ્વનં પ્રદગ્ધં તે વિશ્રુતં મમ હૈહય। તસ્માત્તે દુષ્કૃતં કર્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ
હે હૈહય, તું મારા વનને બળતાવ્યું છે, તેથી તારા દુષ્કર્મ માટે બીજો તને મારીને દંડ આપશે.
છિત્વા બાહુસહસ્રં તે પ્રમથ્ય તરસા બલી। તપસ્વી બ્રાહ્મણસ્ત્વાં વૈ વધિષ્યતિ સ ભાર્ગવઃ
તારા હજાર હાથ કાપીને અને તને બળથી દબાવી, શક્તિશાળી તપસ્વી બ્રાહ્મણ ભર્ગવ તને મારે છે.
તસ્ય રામોથ હંતાસીન્મુનિશાપેન ધીમતઃ। તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીત્પંચ તત્ર મહારથાઃ
વિદ્વાન મુનિના શાપથી રામે તેને મારો; તેના સો પુત્ર હતા, જેમાંથી પાંચ મહારથ હતા.
કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો મહાબલ। શૂરસેનશ્ચ શૂરશ્ચ ધૃષ્ટો વૈ કૃષ્ણ એવ ચ
હથિયારોમાં નિપુણ, શક્તિશાળી, બહાદુર અને ધર્મપ્રિય એવા મહાબલવાન શૂરસેન, શૂર, ધૃષ્ટ અને કૃષ્ણ હતા.
જયદ્ધ્વજઃ સ વૈ કર્તા અવન્તિશ્ચ રસાપતિઃ। જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજંઘો મહાબલઃ
જયધ્વજ મુખ્ય હતા, અને અવંતિ તથા રસાના સ્વામી પણ. જયધ્વજના પુત્ર તાળજંગ મહાબલવાન હતા.
તસ્ય પુત્રાશ્શતાન્યેવ તાલજંઘા ઇતિ સ્મૃતાઃ। તેષાં પંચકુલાન્યાસન્હૈહયાનાં મહાત્મનામ્
તાળજંગના પુત્રો શતોથી વધુ હતા અને તેઓ 'તાળજંગ' તરીકે ઓળખાતા. તેમાં હૈહયોના પાંચ મહાન કુળો હતા.
વીતિહોત્રાશ્ચ સંજાતા ભોજાશ્ચાવંતયસ્તથા। તુંડકેરાશ્ચ વિક્રાંતાસ્તાલજંઘાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
વીતિહોત્ર, ભોજ, અવંતિ અને તુંડકેરા જેવા પરાક્રમી તાળજંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.