તથા દ્રુહ્યમણં પૂરું શર્મિષ્ઠાજનયત્સુતાન્। યદુઃ પૂરૂશ્ચ ભરતસ્તે વૈ વંશવિવર્દ્ધનાઃ
શર્મિષ્ઠાએ દુહ્યુ અને પૂરુને પુત્રો આપ્યા; યદુ અને પૂરુ, હે ભરત, પોતાના વંશને વધારનાર બન્યા.
પૂરોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતોસિ પાર્થિવ। યદોસ્તુ યાદવા જાતા યત્ર તૌ બલકેશવૌ
હે રાજા, હવે હું પૂરુના વંશની વાત કહું છું, જેમાં તમે જન્મ્યા છો; યદુમાંથી યાદવો ઉત્પન્ન થયા, જેમાં બલરામ અને કેશવ હતા.
ભારાવતારણાર્થાય પાંડવાનાં હિતાય ચ। યદોઃ પુત્રા બભૂવુશ્ચ પંચ દેવસુતોપમાઃ
પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અને પાંડવોના કલ્યાણ માટે, યદુના પાંચ પુત્રો થયા, જે દેવોના પુત્રો જેવી સમાનતા ધરાવતા હતા.
સહસ્રજિત્તથા જ્યેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટા નીલોઞ્જિકો રઘુઃ। સહસ્રજિતો દાયાદઃ શતજિન્નામ પાર્થિવઃ
સહસ્રજિત સૌથી મોટો હતો, પછી ક્રોષ્ટા, નીલ, અંજિક અને રઘુ; સહસ્રજિતનો વારસદાર શતજિત નામનો રાજા હતો.
શતજિતશ્ચ દાયાદાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ। હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ તથા તાલહયશ્ચ યઃ૧૦૦ 1.12.
શતજિતના ત્રણ વારસદાર હતા, જે અત્યંત ધર્મપરાયણ હતા: હૈહય, હય અને તાળહય.
હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મનેત્રઃ પ્રતિશ્રુતઃ। ધર્મનેત્રસ્ય કુંતિસ્તુ સંહતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
હૈહયનો વારસદાર ધર્મનેત્ર હતો, જે ધર્મમાં પ્રસિદ્ધ હતો; ધર્મનેત્રનો પુત્ર કુંતિ અને તેના પુત્ર સંહત હતો.
સંહતસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ। આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રસેનઃ પ્રતાપવાન્
સંહતનો વારસદાર મહિષમાન નામનો રાજા હતો; મહિષમાનનો પુત્ર ભદ્રસેન હતો, જે પરાક્રમી હતો.
વારાણસ્યામભૂદ્રાજા કથિતઃ પૂર્વમેવ હિ। ભદ્રસેનસ્ય પુત્રસ્તુ દુર્દમો નામ ધાર્મિકઃ
વારાણસીમાં, જેમ પહેલાં કહેવામાં આવ્યું છે, એક રાજા હતો; ભદ્રસેનનો પુત્ર દુર્દમ નામનો ધર્મી હતો.
દુર્દમસ્ય સુતો ભીમો ધનકો નામ વીર્યવાન્। ધનકસ્ય સુતા હ્યાસન્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ
દુર્દમનો પુત્ર ભીમ, જેને ધનક કહેવામાં આવે છે, શક્તિશાળી હતો; ધનકના ચાર પુત્રો હતા, જે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ હતા.
કૃતાગ્નિઃ કૃતવીર્યશ્ચ કૃતધર્મા તથૈવ ચ। કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થોભૂત્કૃતવીર્યાચ્ચ સોર્જુનઃ
કૃતાગ્નિ, કૃતવીર્ય, કૃતધર્મ અને કૃતૌજ – આ ચાર હતા; કૃતવીર્યમાંથી અર્જુન ઉત્પન્ન થયો.
જાતો બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ। વર્ષાયુતં તપસ્તેપે દુશ્ચરં પૃથિવીપતિઃ
તે રાજા હજારો હાથ સાથે જન્મ્યો, સાત દ્વીપોનો અધિપતિ હતો; પૃથ્વીપતિએ દસ હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું.
દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યોત્રિસંભવમ્। તસ્મૈ દત્તો વરાન્પ્રાદાચ્ચતુરઃ પુરુષોત્તમઃ
તે કૃતવીર્યના વંશમાંથી જન્મેલા દત્તાત્રેયની ઉપાસના કરી; દત્તાત્રેયે, સર્વોત્તમ પુરુષે, તેને ચાર વરદાન આપ્યા.
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે રાજસત્તમઃ। અધર્મં ધ્યાયમાનસ્ય ભીતિશ્ચાપિ નિવારણમ્
પ્રથમ, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ હજારો હાથ માંગ્યા; અને અધર્મનું ધ્યાન કરતાં ભય દૂર થવું પણ માંગ્યું.
યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણાવાપ્ય વૈ બલમ્। સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધશ્ચૈવાધિકાદ્ભવેત્
યુદ્ધ કરીને પૃથ્વી જીત્યા અને ધર્મથી શક્તિ મેળવી; યુદ્ધમાં, તે પોતાથી શ્રેષ્ઠને પણ મારવાનો અધિકાર પામ્યો.
એતેનેયં વસુમતી સપ્તદ્વીપા સપત્તના। સપ્તોદધિ પરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જિતા
આ રીતે, સાત દ્વીપો અને શહેરોવાળી પૃથ્વી, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી, ક્ષત્રિય ધર્મ પ્રમાણે જીતવામાં આવી.
જજ્ઞે બાહુસહસ્રં ચ ઇચ્છતસ્તસ્ય ધીમતઃ। સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ભૂરિદક્ષિણાઃ
તે વિવેકી રાજાને ઇચ્છા મુજબ હજારો હાથ મળ્યા; તેના બધા યજ્ઞો ભવ્ય દાનથી ભરપૂર હતા.
સર્વે કાંચનયૂપાસ્તે સર્વે કાંચનવેદિકાઃ। સર્વે દેવૈશ્ચ સંપ્રાપ્તા વિમાનસ્થૈરલંકૃતૈઃ
બધા યજ્ઞના યૂપો સોનાના હતા, બધા વેદિકા પણ સોનાની હતી; બધા દેવતાઓ વિમાનોમાં શણગારેલા આવી પહોંચ્યા.
ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવાપિ સેવિતાઃ। યસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથા ગંધંર્વો નારદસ્તથા
તેના યજ્ઞમાં ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ હંમેશા હાજર રહેતા; ગંધર્વ નારદે ત્યાં ગાથાઓ ગાઈ.
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ। સપ્તદ્વીપાનનુચરન્વેગેન પવનોપમઃ
યજ્ઞ, દાન, તપ, શૂરવીરતા અને જ્ઞાનથી, તેણે પવનની ઝડપથી સાત દ્વીપો ફર્યા.
પંચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં ચ નરાધિપઃ। સપ્તદ્વીપપૃથિવ્યાશ્ચ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
એ રાજાએ પચાસ હજાર વર્ષ સુધી સાત દ્વીપવાળી ધરતી પર ચક્રવર્તી તરીકે રાજ કર્યું.
સ એવ પશુપાલોભૂત્ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનોભવત્
એ જ પશુઓનો રક્ષક, ખેતરોનો રક્ષક અને વરસાદ સાથે જોડાઈને પરજન્ય જેવો અર્જુન બન્યો.
યોસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા। ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ
જેના હાથમાં એક હજાર બાણની તાકાત છે, તે શરદના સૂર્યની જેમ હજારો કિરણોથી તેજસ્વી છે.
એષ નામ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ। એષ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ભજેત વૈ
માહિષમતીમાં માનવોમાંથી આ મહાન તેજસ્વી પુરુષ વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્ર જેવી શક્તિ ધરાવે છે.
ક્રીડતે સ્વસુખા યે વિપ્રતિસ્રોતો મહીપતિઃ। લલનાઃ ક્રીડતા તેન પ્રતિબદ્ધોર્મિમાલિની
મહિપતિ પોતાનાં આનંદમાં વિમલ પ્રવાહ વચ્ચે રમે છે; તેની રમતમાં તરંગો ફેનથી શોભાયમાન છે અને બંધાય છે.
ઊર્મિભ્રુકુટિમાલા સા શંકિતાભ્યેતિ નર્મદા। એષ એવ મનોર્વંશે ત્વવગાહેન્મહાર્ણવમ્
ભયભીત તરંગોની માળાથી શોભાયમાન નર્મદા ધીમે ધીમે આવે છે; મનુના વંશમાં એ જ મહાસાગરમાં ડૂબે છે.
કરેણોદ્ધૃત્ય વેગં તુ કામિનીપ્રીણનેન તુ। તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ
હાથથી શક્તિ ઉઠાવી, પ્રિયાને પ્રસન્ન કરીને, તેના હજાર હાથથી મહાસાગર ઉથલાય છે.
ભવંતિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ। તદૂરુક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશંકિતાઃ
પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો તેની જાંઘની હલચલથી ડરાઈને શાંત અને ડૂબી જાય છે, અમૃત નીકળવાની આશંકા કરે છે.
નતા નિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો ભવંતિ ચ મહોરગાઃ। એષ ધન્વી ચ ચિક્ષેપ રાવણં પ્રતિ સાયકાન્
મહાનાગો નમેલા અને સ્થિર મસ્તકવાળા થાય છે; આ ધનુર્ધર રાવણ પર બાણો છોડે છે.
એષ ધન્વી ધનુર્ગૃહ્ય ઉત્સિક્તં પંચભિઃ શરૈઃ। લંકેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્
આ ધનુર્ધરે ધનુષ ઉઠાવી, પાંચ બાણોથી લંકેશને ભમાવી, રાવણ અને તેની સેના પર જોરથી જીત મેળવી.
નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ત્વાનીય માહિષ્મત્યામ્બબંધ તમ્। તતો ગતોહં તસ્યાગ્રે અર્જુનં સંપ્રસાદયન્
જીત્યા પછી તેને બાંધીને માહિષમતીમાં લાવ્યા અને કેદ કર્યો; પછી હું અર્જુનને શાંત કરવા ગયો.