ચામરગ્રહણાકીર્તિઃ સ્વયં ચૈવાંગવાહિકા। બ્રહ્મપ્રસાદાદ્દેવેંદ્રો દદાવર્દ્ધાસનં તદા
ચામર પકડીને પ્રસિદ્ધ અને અંગવાહકો સાથે, બ્રહ્માની કૃપાથી, ઇન્દ્રએ તેને એ સમયે ઉચ્ચ આસન આપ્યું.
ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમવેતોભ્યપાલયત્। ધર્માર્થકામાસ્તં દ્રષ્ટુમાજગ્મુઃ કૌતુકાન્વિતાઃ
એણે ધર્મ, અર્થ અને કામમાં એકતા ધરાવનારાઓનું ધર્મપૂર્વક રક્ષણ કર્યું; અને એ ધર્મ, અર્થ, કામ સ્વરૂપ દેવતાઓ પણ તેને જોવા ઉત્સુક બની આવ્યા.
જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્। ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામર્ઘ્યપાદ્યાદિકં તતઃ
તેના વર્તન વિશે જાણવાની ઇચ્છાથી અને એ તેમને કેવી રીતે સમાન નજરે જુએ છે તે જોવા, એણે ભક્તિપૂર્વક તેમને અર્જ્ય, પાદ્ય વગેરે આપ્યાં.
આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષણમ્। નિવેશ્યાથાકરોત્પૂજામીષદ્ધર્મેધિકાં પુનઃ
દિવ્ય સોનાના આભૂષણોથી શોભિત ત્રણ આસન લાવી, એણે તેમને બેસાડ્યા અને પછી થોડી વધુ ઝુકાવ સાથે ધર્મની પૂજા કરી.
જગ્મતુસ્તૌ ચ કામાર્થાવતિકોપં નૃપં પ્રતિ। અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
કામ અને ધન રાજા પર ગુસ્સે થઈને તેની પાસે ગયા. ધને લોભવશે શાપ આપ્યો: 'તું વિનાશ પામશે.'
કામોપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગંધમાદને। કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાચ્ચોર્વશીભવાત્
કામે કહ્યું: 'તું ગંધમાદન પર્વત પર, યુવકોએ ભરેલા વનમાં, ઉર્વશીથી વિયોગમાં, તીવ્ર તરસમાં પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
ધર્મોપ્યાહ ચિરાયુસ્ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ। સંતતિસ્તવ રાજેંદ્ર યાવદાચંદ્રતારકમ્
ધર્મે કહ્યું: 'તું લાંબું આયુષ્ય અને ધર્મનિષ્ઠ રહેશે; હે રાજા, તારી વંશ પર ચાંદ્ર-તારાઓ જેટલી દીર્ઘકાલ સુધી ટકી રહેશે.'
શતશો વૃદ્ધિમાયાતિ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ। ષષ્ટિં વર્ષાણિ ચોન્માદ ઊર્વશીકામસંભવઃ
તે વંશ સૈંકડો ગણો વધશે અને પૃથ્વી પર કદી નાશ પામશે નહીં; અને તું ઉર્વશી માટેની તીવ્ર તરસમાં સાઠ વર્ષ સુધી પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
અચિરાદેવ ભાર્યાપિ વશમેષ્યતિ ચાપ્સરાઃ। ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદાન્વભૂત્
થોડા જ સમયમાં તારી પત્ની, તે અપ્સરા પણ તારા વશમાં આવી જશે; આવું કહીને બધા અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજાએ પોતાનું રાજ્ય સંભાળ્યું.
અહન્યહનિ દેવેંદ્રં દ્રષ્ટું યાતિ પુરૂરવાઃ। કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણાંબરચારિણા
દિવસે દિવસે પુરુરવા ઇન્દ્રને જોવા જતો; એક વખત તેણે રથમાં બેસીને દક્ષિણ આકાશમાં યાત્રા કરી.
સાર્ધં શક્રેણ સોઽપશ્યન્નીયમાનામથાંબરે। કેશિના દાનવેંદ્રેણ ચિત્રલેખામથોર્વશીમ્
ત્યાં તેણે ઇન્દ્ર સાથે મળીને, દાનવોના રાજા કેશિ દ્વારા ઉર્વશી અને ચિત્રલેખાને આકાશમાં લઈ જતી જોઈ.
તં વિનિર્જિત્ય સમરે વિવિધાયુધપાતનૈઃ। પુરા શક્રોપિ સમરે યેન વજ્રી વિનિર્જિતઃ
યુદ્ધમાં વિવિધ શસ્ત્રવર્ષાથી તેને હરાવ્યો; એ જ કેશિ, જેણે એક વખત યુદ્ધમાં વજ્રધારી ઇન્દ્રને પણ જીત્યો હતો.
મિત્રત્વમગમત્તેન પ્રાદાદિંદ્રાય ચોર્વશીં। તતઃપ્રભૃતિ મિત્રત્વમગમત્પાકશાસનઃ
પછી કેશિ સાથે મિત્રતા થઈ અને તેણે ઉર્વશીને ઇન્દ્રને આપી; ત્યારથી ઇન્દ્ર પણ તેનો મિત્ર બની ગયો.
સર્વલોકેતિશયિતં પુરૂરવસમેવ તમ્। પ્રાહ વજ્રી તુ સંતુષ્ટો નીયતામિયમેવ ચ
પછી વજ્રધારી ઇન્દ્ર, સર્વલોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુરવાને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'આને તારી પાસે લઈ જાવ.'
સા પુરૂરવસઃ પ્રીત્યૈ ચાગાયચ્ચરિતં મહત્। લક્ષ્મીસ્વયંવરંનામ ભરતેન પ્રવર્તિતમ્
પછી ઉર્વશીએ પુરુરવાને પ્રસન્ન કરવા માટે મહાન કથા ગાઈ—લક્ષ્મી સ્વયંવર નામે, જે ભરતે શરૂ કરી હતી.
મેનકાં ચોર્વશીં રંભાં નૃત્યધ્વમિતિ ચાદિશત્। નનર્ત સલયં તત્ર લક્ષ્મીરૂપેણ ચોર્વશી
તેણે મેનકા, ઉર્વશી અને રંભાને નૃત્ય કરવા કહ્યું; ત્યાં ઉર્વશીએ લક્ષ્મી રૂપે સુંદર રીતે નૃત્ય કર્યું.
સા પુરૂરવસં દૃષ્ટ્વા નૃત્યંતી કામપીડિતા। વિસ્મૃતાભિનયં સર્વં યત્પુરાતનચોદિતમ્
નૃત્ય કરતી વખતે, ઉર્વશી પુરુરવાને જોઈને કામવશ થઈ ગઈ અને તેને પ્રાચીનકાળમાં શીખવાડેલા બધા અભિનય ભૂલી ગઈ.
શશાપ ભરતઃ ક્રોધાદ્વિયોગાત્તસ્ય ભૂતલે। પંચપંચાશદબ્દાનિ લતાભૂતા ભવિષ્યસિ
ભરતે ગુસ્સામાં, તેના વિયોગથી, ઉર્વશીને શાપ આપ્યો: 'પંચાવન વર્ષ સુધી તું પૃથ્વી પર લતા બની રહેશે.'
તતસ્તમુર્વશી ગત્વા ભર્ત્તારમકરોચ્ચિરં। શાપાનુભવનાંતે ચ ઉર્વશી બુધસૂનુના
પછી ઉર્વશી પતિ પાસે ગઈ અને લાંબા સમય સુધી રહી; શાપનો અનુભવ કર્યા પછી, ઉર્વશી બુધના પુત્ર સાથે મળી ગઈ.
અજીજનત્સુતાનષ્ટૌ નામતસ્તાન્નિબોધ મે। આયુર્દૃઢાયુર્વશ્યાયુર્બલાયુર્ધૃતિમાન્વસુઃ
તેણે તેને આઠ પુત્રો આપ્યા; તેમના નામો સાંભળ: આયુ, દૃઢાયુ, વશ્યાયુ, બલાયુ, ધૃતિમાન, વસુ,
દિવ્યજાયુઃ શતાયુશ્ચ સર્વે દિવ્યબલૌજસઃ। આયુષો નહુષઃ પુત્રો વૃદ્ધશર્મા તથૈવ ચ
દિવ્યજાયુ અને શતાયુ—બધા દિવ્ય બળ અને તેજ ધરાવતા; આયુનો પુત્ર નહુષ અને વૃદ્ધશર્મા પણ.
રજિર્દંડો વિશાખશ્ચ વીરાઃ પંચમહારથાઃ। રજેઃ પુત્રશતં જજ્ઞે રાજેયા ઇતિ વિશ્રુતં
રજી, દંડ અને વિશાખ—આ પાંચ મહાન યોદ્ધા હતા; રજીને એક સો પુત્રો થયા, જેમને રાજેયા કહેવાય છે.
રજિરારાધયામાસ નારાયણમકલ્મષં। તપસા તોષિતો વિષ્ણુર્વરં પ્રાદાન્મહીપતેઃ
રાજીએ નિર્દોષ નારાયણની ભક્તિ કરી; તેના તપથી પ્રસન્ન થઈ વિષ્ણુએ રાજીને એક વરદાન આપ્યું, હે રાજા.
દેવાસુરમનુષ્યાણામભૂત્સ વિજયી તદા। અથ દેવાસુરં યુદ્ધમભૂદ્વર્ષશતત્રયમ્
પછી રાજી દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો પર વિજયી થયો; અને દેવો અને અસુરો વચ્ચે ત્રણસો વર્ષ સુધી યુદ્ધ થયું.
પ્રહ્લાદશક્રયોર્ભીમં ન કશ્ચિદ્વિજયી તયોઃ। તતો દેવાસુરૈઃ પૃષ્ટઃ પૃથગ્દેવશ્ચતુર્મુખઃ
પ્રહલાદ અને ઇન્દ્ર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, પણ કોઈ પણ જીત્યો નહીં; પછી દેવો અને અસુરોએ અલગ-અલગ ચતુરમુખ દેવને મળ્યા.
અનયોર્વિજયી કઃ સ્યાદ્રજિર્યત્રેતિ સોબ્રવીત્। જયાય પ્રાર્થિતો રાજા સહાયસ્ત્વં ભવસ્વ નઃ
તેઓએ પૂછ્યું, 'રાજી જ્યાં છે, ત્યાં આ બંનેમાં કોણ જીતશે?' વિજય માટે રાજાને સહયોગી બનવા વિનંતી કરી.
દૈત્યૈઃ પ્રાહ યદિ સ્વામી વો ભવામિ તતસ્ત્વલમ્। નાસુરૈઃ પ્રતિપન્નં તત્પ્રતિપન્નં સુરૈસ્તદા
રાજીએ અસુરોને કહ્યું, 'જો હું તમારો સ્વામી બની જાઉં, તો ઠીક છે.' અસુરોએ એ સ્વીકાર્યું નહીં, પણ દેવોએ એ સમયે સ્વીકારી લીધું.
સ્વામી ભવ ત્વમસ્માકં બલનાશય વિદ્વિષઃ। તતો વિનાશિતાઃ સર્વે યે વધ્યા વજ્રપાણિનઃ
'તમે અમારો સ્વામી બનો અને અમારા દુશ્મનોની શક્તિ નાશ કરો,' એમ દેવોએ કહ્યું; પછી વજ્રધારી દ્વારા જે મારવામાં આવવાના હતા, તેઓ બધા નાશ પામ્યા.
પુત્રત્વમગમત્તુષ્ટસ્તસ્યેંદ્રઃ કર્મણા તતઃ। દત્ત્વેંદ્રાય પુરા રાજ્યં જગામ તપસે રજિઃ
ઇન્દ્ર રાજીના કાર્યથી પ્રસન્ન થઈ, તેને પોતાનો પુત્ર બનાવ્યો; અગાઉ રાજીએ ઇન્દ્રને રાજ્ય આપ્યું હતું, પછી રાજી તપ કરવા ગયો.
રજિપુત્રૈસ્તદાછિન્નં બલાદિંદ્રસ્ય વૈયદા। યજ્ઞભાગશ્ચ રાજ્યં ચ તપોબલગુણાન્વિતૈઃ
પછી રાજીના પુત્રોએ તપની શક્તિ અને ગુણોથી ઇન્દ્રની શક્તિ, યજ્ઞમાં ભાગ અને રાજ્ય છીનવી લીધું.