જનાનાં તુ સ તેજાંસિ સર્વાણ્યેવાક્ષિપદ્બલી। બ્રહ્માદ્યાસ્તત્ર ચાજગ્મુર્દેવા દેવર્ષિભિઃ સહ
એ શક્તિશાળી પુત્રએ બધાં માનવોની તેજસ્વિતા પછાડી દીધી; ત્યારે બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ દેવર્ષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
બૃહસ્પતિગૃહે સર્વે જાતકર્મોત્સવે તદા। પપ્રચ્છુસ્તે સુરાસ્તારાં કેન જાતઃ કુમારકઃ
બૃહસ્પતિના ઘરે જયારે જન્મોત્સવ થયો ત્યારે બધાં દેવોએ તારાને પૂછ્યું: 'આ પુત્ર કોના દ્વારા જન્મ્યો છે?'
તતઃ સા લજ્જિતા તેષાં ન કિંચિદવદત્તદા। પુનઃ પુનસ્તદા પૃષ્ટા લજ્જયંતી વરાંગના
ત્યારે એ સ્ત્રી લજ્જાથી ચૂપ રહી, કંઈ બોલી નહીં; વારંવાર પૂછતાં પણ એ શ્રેષ્ઠાંગના શરમાતી રહી.
સોમસ્યેતિ ચિરાદાહ તતો ગૃહ્ણાદ્વિધુઃ સુતં। બુધ ઇત્યકરોન્નામ પ્રાદાદ્રાજ્યં ચ ભૂતલે
છેલ્લે એણે કહ્યું, 'સોમના દ્વારા,' અને પછી ચંદ્રદેવએ પોતાના પુત્રને સ્વીકાર્યો; એનું નામ બુધ રાખ્યું અને પૃથ્વી પર રાજ્ય આપ્યું.
અભિષેકં તતઃ કૃત્વા પ્રદાનમકરોદ્વિભુઃ। ગ્રહમધ્યં પ્રદાયાથ બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિભિર્યુતઃ૫૦ 1.12.
પછી, અભિષેક કરીને, એ મહાન એણે દાન આપ્યાં; બ્રહ્માએ બ્રહ્મર્ષિઓ સાથે મળીને તેને ગ્રહોમાં સ્થાન આપ્યું.
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાંતરધીયત। ઇલોદરે ચ ધર્મિષ્ઠં બુધઃ પુત્રમજીજનત્
બધાં જીવોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે એ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો; અને બુધે ઇલાના ગર્ભમાં ધર્મનિષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
અશ્વમેધશતંસાગ્રમકરોદ્યસ્સ્વતેજસા। પુરૂરવા ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
પોતાના તેજથી એણે પૂરા સો અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા; એ પુરૂરવા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, જેને બધાં લોકોએ સન્માન આપ્યું.
હિમવચ્છિખરે રમ્યે સમારાધ્ય પિતામહં। લોકૈશ્વર્યમગાદ્રાજન્સપ્તદ્વીપપતિસ્તદા
હિમાલયની સુંદર ચોટી પર પિતામહની પૂજા કરીને એ રાજાએ લોકઈશ્વર્ય મેળવ્યું અને સાત દ્વીપોનો અધિપતિ બન્યો.
કેશિપ્રભૃતયો દૈત્યાસ્તદ્ભૃત્યત્વં સમાગતાઃ। ઉર્વશી યસ્ય પત્નીત્વમગમદ્રૂપમોહિતા
કેશી વગેરે દૈત્યોએ તેની સેવા સ્વીકારી; અને ઉર્વશી, તેની સુંદરતાથી મોહિત થઈ, તેની પત્ની બની.
સપ્તદ્વીપાવસુમતી સશૈલવનકાનના। ધર્મેણ પાલિતા તેન સર્વલોકહિતૈષિણા
સાત દ્વીપોવાળી ધરા, તેના પર્વતો, વનો અને ઉદ્યાનો સહિત, એ સર્વલોકહિતેચ્છુ રાજાએ ધર્મપૂર્વક સંભાળી.
ચામરગ્રહણાકીર્તિઃ સ્વયં ચૈવાંગવાહિકા। બ્રહ્મપ્રસાદાદ્દેવેંદ્રો દદાવર્દ્ધાસનં તદા
ચામર પકડીને પ્રસિદ્ધ અને અંગવાહકો સાથે, બ્રહ્માની કૃપાથી, ઇન્દ્રએ તેને એ સમયે ઉચ્ચ આસન આપ્યું.
ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમવેતોભ્યપાલયત્। ધર્માર્થકામાસ્તં દ્રષ્ટુમાજગ્મુઃ કૌતુકાન્વિતાઃ
એણે ધર્મ, અર્થ અને કામમાં એકતા ધરાવનારાઓનું ધર્મપૂર્વક રક્ષણ કર્યું; અને એ ધર્મ, અર્થ, કામ સ્વરૂપ દેવતાઓ પણ તેને જોવા ઉત્સુક બની આવ્યા.
જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્। ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામર્ઘ્યપાદ્યાદિકં તતઃ
તેના વર્તન વિશે જાણવાની ઇચ્છાથી અને એ તેમને કેવી રીતે સમાન નજરે જુએ છે તે જોવા, એણે ભક્તિપૂર્વક તેમને અર્જ્ય, પાદ્ય વગેરે આપ્યાં.
આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષણમ્। નિવેશ્યાથાકરોત્પૂજામીષદ્ધર્મેધિકાં પુનઃ
દિવ્ય સોનાના આભૂષણોથી શોભિત ત્રણ આસન લાવી, એણે તેમને બેસાડ્યા અને પછી થોડી વધુ ઝુકાવ સાથે ધર્મની પૂજા કરી.
જગ્મતુસ્તૌ ચ કામાર્થાવતિકોપં નૃપં પ્રતિ। અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
કામ અને ધન રાજા પર ગુસ્સે થઈને તેની પાસે ગયા. ધને લોભવશે શાપ આપ્યો: 'તું વિનાશ પામશે.'
કામોપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગંધમાદને। કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાચ્ચોર્વશીભવાત્
કામે કહ્યું: 'તું ગંધમાદન પર્વત પર, યુવકોએ ભરેલા વનમાં, ઉર્વશીથી વિયોગમાં, તીવ્ર તરસમાં પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
ધર્મોપ્યાહ ચિરાયુસ્ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ। સંતતિસ્તવ રાજેંદ્ર યાવદાચંદ્રતારકમ્
ધર્મે કહ્યું: 'તું લાંબું આયુષ્ય અને ધર્મનિષ્ઠ રહેશે; હે રાજા, તારી વંશ પર ચાંદ્ર-તારાઓ જેટલી દીર્ઘકાલ સુધી ટકી રહેશે.'
શતશો વૃદ્ધિમાયાતિ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ। ષષ્ટિં વર્ષાણિ ચોન્માદ ઊર્વશીકામસંભવઃ
તે વંશ સૈંકડો ગણો વધશે અને પૃથ્વી પર કદી નાશ પામશે નહીં; અને તું ઉર્વશી માટેની તીવ્ર તરસમાં સાઠ વર્ષ સુધી પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
અચિરાદેવ ભાર્યાપિ વશમેષ્યતિ ચાપ્સરાઃ। ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદાન્વભૂત્
થોડા જ સમયમાં તારી પત્ની, તે અપ્સરા પણ તારા વશમાં આવી જશે; આવું કહીને બધા અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજાએ પોતાનું રાજ્ય સંભાળ્યું.
અહન્યહનિ દેવેંદ્રં દ્રષ્ટું યાતિ પુરૂરવાઃ। કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણાંબરચારિણા
દિવસે દિવસે પુરુરવા ઇન્દ્રને જોવા જતો; એક વખત તેણે રથમાં બેસીને દક્ષિણ આકાશમાં યાત્રા કરી.
સાર્ધં શક્રેણ સોઽપશ્યન્નીયમાનામથાંબરે। કેશિના દાનવેંદ્રેણ ચિત્રલેખામથોર્વશીમ્
ત્યાં તેણે ઇન્દ્ર સાથે મળીને, દાનવોના રાજા કેશિ દ્વારા ઉર્વશી અને ચિત્રલેખાને આકાશમાં લઈ જતી જોઈ.
તં વિનિર્જિત્ય સમરે વિવિધાયુધપાતનૈઃ। પુરા શક્રોપિ સમરે યેન વજ્રી વિનિર્જિતઃ
યુદ્ધમાં વિવિધ શસ્ત્રવર્ષાથી તેને હરાવ્યો; એ જ કેશિ, જેણે એક વખત યુદ્ધમાં વજ્રધારી ઇન્દ્રને પણ જીત્યો હતો.
મિત્રત્વમગમત્તેન પ્રાદાદિંદ્રાય ચોર્વશીં। તતઃપ્રભૃતિ મિત્રત્વમગમત્પાકશાસનઃ
પછી કેશિ સાથે મિત્રતા થઈ અને તેણે ઉર્વશીને ઇન્દ્રને આપી; ત્યારથી ઇન્દ્ર પણ તેનો મિત્ર બની ગયો.
સર્વલોકેતિશયિતં પુરૂરવસમેવ તમ્। પ્રાહ વજ્રી તુ સંતુષ્ટો નીયતામિયમેવ ચ
પછી વજ્રધારી ઇન્દ્ર, સર્વલોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુરવાને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'આને તારી પાસે લઈ જાવ.'
સા પુરૂરવસઃ પ્રીત્યૈ ચાગાયચ્ચરિતં મહત્। લક્ષ્મીસ્વયંવરંનામ ભરતેન પ્રવર્તિતમ્
પછી ઉર્વશીએ પુરુરવાને પ્રસન્ન કરવા માટે મહાન કથા ગાઈ—લક્ષ્મી સ્વયંવર નામે, જે ભરતે શરૂ કરી હતી.
મેનકાં ચોર્વશીં રંભાં નૃત્યધ્વમિતિ ચાદિશત્। નનર્ત સલયં તત્ર લક્ષ્મીરૂપેણ ચોર્વશી
તેણે મેનકા, ઉર્વશી અને રંભાને નૃત્ય કરવા કહ્યું; ત્યાં ઉર્વશીએ લક્ષ્મી રૂપે સુંદર રીતે નૃત્ય કર્યું.
સા પુરૂરવસં દૃષ્ટ્વા નૃત્યંતી કામપીડિતા। વિસ્મૃતાભિનયં સર્વં યત્પુરાતનચોદિતમ્
નૃત્ય કરતી વખતે, ઉર્વશી પુરુરવાને જોઈને કામવશ થઈ ગઈ અને તેને પ્રાચીનકાળમાં શીખવાડેલા બધા અભિનય ભૂલી ગઈ.
શશાપ ભરતઃ ક્રોધાદ્વિયોગાત્તસ્ય ભૂતલે। પંચપંચાશદબ્દાનિ લતાભૂતા ભવિષ્યસિ
ભરતે ગુસ્સામાં, તેના વિયોગથી, ઉર્વશીને શાપ આપ્યો: 'પંચાવન વર્ષ સુધી તું પૃથ્વી પર લતા બની રહેશે.'
તતસ્તમુર્વશી ગત્વા ભર્ત્તારમકરોચ્ચિરં। શાપાનુભવનાંતે ચ ઉર્વશી બુધસૂનુના
પછી ઉર્વશી પતિ પાસે ગઈ અને લાંબા સમય સુધી રહી; શાપનો અનુભવ કર્યા પછી, ઉર્વશી બુધના પુત્ર સાથે મળી ગઈ.
અજીજનત્સુતાનષ્ટૌ નામતસ્તાન્નિબોધ મે। આયુર્દૃઢાયુર્વશ્યાયુર્બલાયુર્ધૃતિમાન્વસુઃ
તેણે તેને આઠ પુત્રો આપ્યા; તેમના નામો સાંભળ: આયુ, દૃઢાયુ, વશ્યાયુ, બલાયુ, ધૃતિમાન, વસુ,