અથાભવદ્ભીષણ ભીમ સોમ સૈન્યદ્વયસ્યાથ મહાહવોસૌ। અશેષસત્વક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધસ્તીક્ષ્ણપ્રધાનો જ્વલનૈકરૂપઃ
પછી ચંદ્ર અને શિવની બંને સેનાઓ વચ્ચે ભયાનક અને ભીષણ મહાયુદ્ધ શરૂ થયું; તે યુદ્ધ ખૂબ જ ઉગ્ર બની ગયું, સર્વ જીવોને ભસ્મ કરી નાખતું, તીક્ષ્ણ અને અગ્નિસ્વરૂપ બની ગયું.
શસ્ત્રૈરથાન્યોન્યમશેષસૈન્યં દ્વયોર્જગામક્ષયમુગ્રતીક્ષ્ણૈઃ। પતંતિ શસ્ત્રાણિ તથોજ્વલાનિ સ્વર્ભૂમિપાતાલમલં દહંતિ
પછી, બંને પક્ષે ઉગ્ર અને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી, એકબીજાની સેનાઓ સંપૂર્ણપણે નાશ પામી; તેજસ્વી શસ્ત્રો પડતાં, આકાશ, ધરા અને પાતાળ બધું જ ભસ્મ થઈ ગયું.
રુદ્રઃ ક્રોધાદ્બ્રહ્મશિરો મુમોચ સોમોપિ સોમાસ્ત્રમમોઘવીર્યં। તયોર્નિપાતેન સમુદ્રભૂમ્યોરથાંતરિક્ષસ્ય ચ ભીતિરાસીત્
રુદ્રે ક્રોધથી બ્રહ્માશિર શસ્ત્ર છોડ્યું, અને ચંદ્રે પણ અમોઘ શક્તિ ધરાવતું ચંદ્રાસ્ત્ર છોડ્યું; બંનેના પાતનથી સમુદ્ર, ધરા અને આકાશમાં ભય ફેલાઈ ગયો.
તદા સુયુદ્ધં જગતાં ક્ષયાય પ્રવૃદ્ધમાલોક્ય પિતામહોપિ। તતઃ પ્રવિશ્યાથ કથંચિદેવ નિવારયામાસ સુરૈઃ સહૈવ
પછી, સમગ્ર જગતના વિનાશ માટે યુદ્ધ વધતું જોઈને, પિતામહ બ્રહ્મા પણ દેવો સાથે આવ્યા અને કઈ રીતેક યુદ્ધને રોકી દીધું.
અકારણં કિં ક્ષયકૃજ્જનાનાં સોમ ત્વયાપીદમકાર્યકાર્યં। યસ્માત્પરસ્ત્રીહરણાય સોમ ત્વયા કૃતં યુદ્ધમતીવ ભીમમ્
હે ચંદ્ર, કેમ તું નિમિત્ત વિના, લોકોએ વિનાશ પામે તેવું ભયાનક કાર્ય કર્યું? બીજાની પત્નીને અપહરણ કરીને, તું આ અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ કર્યુ છે.
પાપગ્રહસ્ત્વં ભવિતા જનેષુ પાપોસ્યલં વહ્નિમુખાશિનાં ત્વં। ભાર્યામિમામર્પય વાક્પતેસ્ત્વં પ્રમાણયન્નેવ મદીય વાચમ્
લોકોમાં તું પાપી ગ્રહ તરીકે ઓળખાશે, અગ્નિગ્રાસી ગ્રહોમાં સૌથી પાપી રહેશે; હવે આ સ્ત્રીને વાક્પતિને પાછી આપ, અને મારી આજ્ઞાને માન્ય રાખ.
તથેતિ ચોવાચ હિમાંશુમાલી યુદ્ધાદપાક્રામદતઃ પ્રશાંતઃ। બૃહસ્પતિસ્તામથ ગૃહ્ય તારાં હૃષ્ટો જગામ સ્વગૃહં ચ રુદ્રઃ
ચમકતા મુકુટધારી એ 'જેમ તું કહેશે તેમ' કહીને યુદ્ધમાંથી શાંત થઈ પાછો ફર્યો. પછી બૃહસ્પતિ આનંદથી તારાને લઈને પોતાના ઘરે ગયો અને રુદ્ર પણ એમ જ પોતાના ઘરે ગયા.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તતઃ સંવત્સરસ્યાંતે દ્વાદશાદિત્યસન્નિભઃ। દિવ્યપીતામ્બરધરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
પુલસ્ત્યએ કહ્યું: પછી, એક વર્ષ પૂરૂં થવા પર, બાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી, દિવ્ય પીળા વસ્ત્રો અને દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ એક પુત્ર પ્રગટ થયો.
તારોદરવિનિષ્ક્રાન્તઃ કુમારસ્સૂર્યસન્નિભઃ। સર્વાર્થશાસ્ત્રવિદ્વિદ્વાન્હસ્તિશાસ્ત્રપ્રવર્ત્તકઃ
તારાના ગર્ભમાંથી સૂર્ય જેવો તેજસ્વી પુત્ર જન્મ્યો, જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત અને હસ્તિ-વિદ્યાનો પ્રચારક હતો.
નામયદ્રાજપુત્રોયં વિશ્રુતો રાજવૈદ્યકઃ। રાજ્ઞઃ સોમસ્ય પુત્રત્વાદ્રાજપુત્રો બુધઃ સ્મૃતઃ
એને રાજકુમાર નામ મળ્યું અને રાજવૈદ્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો; રાજા સોમનો પુત્ર હોવાથી એનું નામ બુધ પડ્યું.
જનાનાં તુ સ તેજાંસિ સર્વાણ્યેવાક્ષિપદ્બલી। બ્રહ્માદ્યાસ્તત્ર ચાજગ્મુર્દેવા દેવર્ષિભિઃ સહ
એ શક્તિશાળી પુત્રએ બધાં માનવોની તેજસ્વિતા પછાડી દીધી; ત્યારે બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ દેવર્ષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
બૃહસ્પતિગૃહે સર્વે જાતકર્મોત્સવે તદા। પપ્રચ્છુસ્તે સુરાસ્તારાં કેન જાતઃ કુમારકઃ
બૃહસ્પતિના ઘરે જયારે જન્મોત્સવ થયો ત્યારે બધાં દેવોએ તારાને પૂછ્યું: 'આ પુત્ર કોના દ્વારા જન્મ્યો છે?'
તતઃ સા લજ્જિતા તેષાં ન કિંચિદવદત્તદા। પુનઃ પુનસ્તદા પૃષ્ટા લજ્જયંતી વરાંગના
ત્યારે એ સ્ત્રી લજ્જાથી ચૂપ રહી, કંઈ બોલી નહીં; વારંવાર પૂછતાં પણ એ શ્રેષ્ઠાંગના શરમાતી રહી.
સોમસ્યેતિ ચિરાદાહ તતો ગૃહ્ણાદ્વિધુઃ સુતં। બુધ ઇત્યકરોન્નામ પ્રાદાદ્રાજ્યં ચ ભૂતલે
છેલ્લે એણે કહ્યું, 'સોમના દ્વારા,' અને પછી ચંદ્રદેવએ પોતાના પુત્રને સ્વીકાર્યો; એનું નામ બુધ રાખ્યું અને પૃથ્વી પર રાજ્ય આપ્યું.
અભિષેકં તતઃ કૃત્વા પ્રદાનમકરોદ્વિભુઃ। ગ્રહમધ્યં પ્રદાયાથ બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિભિર્યુતઃ૫૦ 1.12.
પછી, અભિષેક કરીને, એ મહાન એણે દાન આપ્યાં; બ્રહ્માએ બ્રહ્મર્ષિઓ સાથે મળીને તેને ગ્રહોમાં સ્થાન આપ્યું.
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાંતરધીયત। ઇલોદરે ચ ધર્મિષ્ઠં બુધઃ પુત્રમજીજનત્
બધાં જીવોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે એ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો; અને બુધે ઇલાના ગર્ભમાં ધર્મનિષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
અશ્વમેધશતંસાગ્રમકરોદ્યસ્સ્વતેજસા। પુરૂરવા ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
પોતાના તેજથી એણે પૂરા સો અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા; એ પુરૂરવા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, જેને બધાં લોકોએ સન્માન આપ્યું.
હિમવચ્છિખરે રમ્યે સમારાધ્ય પિતામહં। લોકૈશ્વર્યમગાદ્રાજન્સપ્તદ્વીપપતિસ્તદા
હિમાલયની સુંદર ચોટી પર પિતામહની પૂજા કરીને એ રાજાએ લોકઈશ્વર્ય મેળવ્યું અને સાત દ્વીપોનો અધિપતિ બન્યો.
કેશિપ્રભૃતયો દૈત્યાસ્તદ્ભૃત્યત્વં સમાગતાઃ। ઉર્વશી યસ્ય પત્નીત્વમગમદ્રૂપમોહિતા
કેશી વગેરે દૈત્યોએ તેની સેવા સ્વીકારી; અને ઉર્વશી, તેની સુંદરતાથી મોહિત થઈ, તેની પત્ની બની.
સપ્તદ્વીપાવસુમતી સશૈલવનકાનના। ધર્મેણ પાલિતા તેન સર્વલોકહિતૈષિણા
સાત દ્વીપોવાળી ધરા, તેના પર્વતો, વનો અને ઉદ્યાનો સહિત, એ સર્વલોકહિતેચ્છુ રાજાએ ધર્મપૂર્વક સંભાળી.
ચામરગ્રહણાકીર્તિઃ સ્વયં ચૈવાંગવાહિકા। બ્રહ્મપ્રસાદાદ્દેવેંદ્રો દદાવર્દ્ધાસનં તદા
ચામર પકડીને પ્રસિદ્ધ અને અંગવાહકો સાથે, બ્રહ્માની કૃપાથી, ઇન્દ્રએ તેને એ સમયે ઉચ્ચ આસન આપ્યું.
ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમવેતોભ્યપાલયત્। ધર્માર્થકામાસ્તં દ્રષ્ટુમાજગ્મુઃ કૌતુકાન્વિતાઃ
એણે ધર્મ, અર્થ અને કામમાં એકતા ધરાવનારાઓનું ધર્મપૂર્વક રક્ષણ કર્યું; અને એ ધર્મ, અર્થ, કામ સ્વરૂપ દેવતાઓ પણ તેને જોવા ઉત્સુક બની આવ્યા.
જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્। ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામર્ઘ્યપાદ્યાદિકં તતઃ
તેના વર્તન વિશે જાણવાની ઇચ્છાથી અને એ તેમને કેવી રીતે સમાન નજરે જુએ છે તે જોવા, એણે ભક્તિપૂર્વક તેમને અર્જ્ય, પાદ્ય વગેરે આપ્યાં.
આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષણમ્। નિવેશ્યાથાકરોત્પૂજામીષદ્ધર્મેધિકાં પુનઃ
દિવ્ય સોનાના આભૂષણોથી શોભિત ત્રણ આસન લાવી, એણે તેમને બેસાડ્યા અને પછી થોડી વધુ ઝુકાવ સાથે ધર્મની પૂજા કરી.
જગ્મતુસ્તૌ ચ કામાર્થાવતિકોપં નૃપં પ્રતિ। અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
કામ અને ધન રાજા પર ગુસ્સે થઈને તેની પાસે ગયા. ધને લોભવશે શાપ આપ્યો: 'તું વિનાશ પામશે.'
કામોપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગંધમાદને। કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાચ્ચોર્વશીભવાત્
કામે કહ્યું: 'તું ગંધમાદન પર્વત પર, યુવકોએ ભરેલા વનમાં, ઉર્વશીથી વિયોગમાં, તીવ્ર તરસમાં પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
ધર્મોપ્યાહ ચિરાયુસ્ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ। સંતતિસ્તવ રાજેંદ્ર યાવદાચંદ્રતારકમ્
ધર્મે કહ્યું: 'તું લાંબું આયુષ્ય અને ધર્મનિષ્ઠ રહેશે; હે રાજા, તારી વંશ પર ચાંદ્ર-તારાઓ જેટલી દીર્ઘકાલ સુધી ટકી રહેશે.'
શતશો વૃદ્ધિમાયાતિ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ। ષષ્ટિં વર્ષાણિ ચોન્માદ ઊર્વશીકામસંભવઃ
તે વંશ સૈંકડો ગણો વધશે અને પૃથ્વી પર કદી નાશ પામશે નહીં; અને તું ઉર્વશી માટેની તીવ્ર તરસમાં સાઠ વર્ષ સુધી પીડાયેલી સ્થિતિમાં રહેશે.'
અચિરાદેવ ભાર્યાપિ વશમેષ્યતિ ચાપ્સરાઃ। ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદાન્વભૂત્
થોડા જ સમયમાં તારી પત્ની, તે અપ્સરા પણ તારા વશમાં આવી જશે; આવું કહીને બધા અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજાએ પોતાનું રાજ્ય સંભાળ્યું.
અહન્યહનિ દેવેંદ્રં દ્રષ્ટું યાતિ પુરૂરવાઃ। કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણાંબરચારિણા
દિવસે દિવસે પુરુરવા ઇન્દ્રને જોવા જતો; એક વખત તેણે રથમાં બેસીને દક્ષિણ આકાશમાં યાત્રા કરી.