પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તસ્મિન્નેવ પુરે જાતાશ્ચક્રવાકા અથો નૃપ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: એ જ શહેરમાં, હે રાજા, ચક્રવાક પક્ષીઓ જન્મ્યા હતા.
વૃદ્ધદ્વિજસ્ય દાયાદા વિપ્રા જાતિસ્મરા બુધાઃ। ધૃતિમાંસ્તત્ત્વદર્શી ચ વિદ્યાવર્ણસ્તપોધિકઃ
તે બધા વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના પુત્રો હતા, જ્ઞાની, પોતાના ભૂતકાળના જન્મોને યાદ રાખનારા, સ્થિર મનવાળા, સત્યને ઓળખનારા, વિદ્વાન, સારા સ્વભાવવાળા અને તપસ્યામાં તત્પર હતા.
નામતઃ કર્મતશ્ચૈવ સુદરિદ્રસ્ય તે સુતાઃ। તપસે બુદ્ધિરભવત્તેષાં વૈ દ્વિજજન્મનાં
નામથી અને કામથી, તેઓ અત્યંત ગરીબ માણસના પુત્રો હતા; અને દ્વિજ તરીકે તેમનું મન તપસ્યામાં લાગી ગયું હતું.
યાસ્યામઃ પરમાં સિદ્ધિમૂચુસ્તે દ્વિજસત્તમાઃ। તત્તેષાં વચનં શ્રુત્વા સુદરિદ્રો મહાતપાઃ
સારા બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'અમે સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ મેળવવા જઈશું.' તેમના આ શબ્દો સાંભળી, સુદરિદ્ર મહાન તપસ્વીએ—
ઉવાચ દીનયા વાચા કિમેતદિતિ પુત્રકાઃ। અધર્મ એષ વઃ પુત્રા પિતા તાનિત્યુવાચ હ
દુઃખી અવાજે કહ્યું: 'આ શું, મારા પુત્રો? આ તો અધર્મ છે, પુત્રો,' એમ પિતાએ કહ્યું.
વૃદ્ધં પિતરમુત્સૃજ્ય દરિદ્રં વનવાસિનમ્। ક્વ નુ ધર્મોત્ર ભવિતા માં ત્યક્ત્વા ગતિમેવ ચ
'તમારા વૃદ્ધ, ગરીબ, જંગલમાં રહેતા પિતાને છોડીને—આમાં ધર્મ ક્યાં છે? તમે મને છોડી દઈને જશો પછી મારું શું થશે?'
ઊચુસ્તે કલ્પિતા વૃત્તિસ્તવ તાત વચશ્શૃણુ। વ્રતમેતત્પુરા રાજ્ઞઃ સ તે દાસ્યતિ પુષ્કલં
તેમણે કહ્યું: 'પપ્પા, તમારી ગુજરાન માટે વ્યવસ્થા કરી છે, અમારા શબ્દો સાંભળો. આ વ્રત પહેલાં રાજાનું હતું; એ તમને ઘણું ધન આપશે.'
ધનં ગ્રામ સહસ્રાણિ પ્રભાતે પઠતસ્તવ। કુરુક્ષેત્રે તુ યે વિપ્રા વ્યાધા દશપુરે તુ યે
'સવારના સમયે પાઠ કરશો ત્યારે તે તમને ધન અને હજારો ગામો આપશે. કુરુક્ષેત્રના બ્રાહ્મણો અને દશપુરના શિકારીઓ—'
કાલંજરે મૃગા ભૂતાશ્ચક્રવાકાસ્તુ માનસે। ઇત્યુક્ત્વા પિતરં જગ્મુસ્તે વનં તપસે પુનઃ
'કાલંજરના પ્રાણીઓ અને માનસના ચક્રવાક પક્ષીઓ—' આમ કહીને, તેઓ ફરી તપ માટે જંગલમાં ગયા અને પિતાને છોડ્યા.
વૃદ્ધોપિ સ દ્વિજો રાજન્જગામ સ્વાર્થસિદ્ધયે। અણુહો નામ વૈભ્રાજઃ પઞ્ચાલાધિપતિઃ પુરા
વૃદ્ધ હોવા છતાં, એ બ્રાહ્મણ રાજા, પોતાના હિત માટે ગયો. પહેલાં પંચાલ દેશનો રાજા, અણુહ નામે, રાજા હતો.
પુત્રાર્થી દેવદેવેશં પદ્મયોનિં પિતામહમ્। આરાધયામાસ વિભું તીવ્રવ્રતપરાયણઃ
પુત્રની ઈચ્છાથી, તેણે દેવોના દેવ, કમળમાંથી જન્મેલા પિતામહની તીવ્ર વ્રત અને ભક્તિથી આરાધના કરી.
તતઃ કાલેન મહતા તુષ્ટસ્તસ્ય પિતામહઃ। વરં વરય ભદ્રં તે હૃદયેભીપ્સિતં નૃપ
લાંબા સમય પછી, પિતામહ પ્રસન્ન થયા અને કહ્યું: 'માગ, તને કલ્યાણ મળે; રાજા, જે thing તારા હૃદયમાં છે તે વર માંગ.'
અણુહ ઉવાચ। પુત્રં મે દેહિ દેવેશ મહાબલપરાક્રમમ્। પારગં સર્વવિદ્યાનાં ધાર્મિકં યોગિનાં વરમ્૧૦૦ 1.10.
અણુહએ કહ્યું: 'હે દેવોના દેવ, મને એવો પુત્ર આપો જે મહાન બળવાન, પરાક્રમી, સર્વ વિદ્યા જાણનારો, ધર્મમાં સ્થિર અને યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ હોય.'
સર્વસત્વરુતજ્ઞં મે દેહિ યોગિનમાત્મજમ્। એવમસ્ત્વિતિ વિશ્વાત્મા તમાહ પરમેશ્વરઃ
'મને એવો પુત્ર આપો જે બધા જીવોની ભાષા જાણતો અને યોગી હોય.' પરમેશ્વરે કહ્યું: 'એવું જ થશે.'
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાંતરધીયત। તતઃ સ તસ્ય પુત્રોભૂદ્બ્રહ્મદત્તઃ પ્રતાપવાન્
બધા જીવજંતુઓની સામે જ તે ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો; પછી તેના પુત્ર બ્રહ્મદત્તનો જન્મ થયો, જે ખૂબ જ પરાક્રમી હતો.
સર્વસત્વાનુકંપી ચ સર્વસત્વબલાધિકઃ। સર્વસત્વરુતજ્ઞશ્ચ સર્વસત્વેશ્વરેશ્વરઃ
તે બધા જીવજંતુઓ પર દયાળુ હતો, બધાથી વધારે શક્તિશાળી હતો, બધા જીવજંતુઓની ભાષા સમજતો હતો અને બધા જીવજંતુઓના રાજા હતો.
અથ સત્વેન યોગાત્મા સ પિપીલકમાગતઃ। યત્ર તત્કીટમિથુનં રમમાણમવસ્થિતમ્
પછી, સારા ગુણોથી ભરપૂર અને યોગમાં સ્થિર થયેલો તે આત્મા, પિપીલિકા પાસે ગયો, જ્યાં તે જીવજંતુઓનું જોડી આનંદમાં મગ્ન હતું.
તતઃ સા સન્નતિર્દૃષ્ટ્વા પ્રહસંતં સુવિસ્મિતં। કિમપ્યાશંકમાના સા તમપૃચ્છન્નરેશ્વરમ્
પછી, તેને આશ્ચર્યથી હસતા જોઈ, તે સ્ત્રીએ કંઈક શંકા કરીને રાજાને પ્રશ્ન કર્યો.
સન્નતિરુવાચ। અકસ્માદતિહાસોયં કિમર્થમભવન્નૃપ। હાસ્યહેતું ન જાનામિ યદકાલે કૃતં ત્વયા
સન્નતિએ કહ્યું: 'રાજા, તમે અચાનક કેમ હસ્યા? હું તો આ હાસ્યનું કારણ જાણતી નથી, જે તમે આવા સમયે કર્યું.'
અવદદ્રાજપુત્રોસૌ તં પિપીલિકભાષિતમ્। રાગવદ્વિરસોત્પન્નમેતદ્ધાસ્યં વરાનને
રાજકુમારે કહ્યું: 'સુંદર ચહેરાવાળી, આ હાસ્ય પિપીલિકા બોલી તે વાત પરથી આવ્યું છે, જે રાગ અને સ્વાદહીનતાથી ઉદ્ભવ્યું.'
ન ચાન્યત્કારણં કિંચિદ્ધાસ્યહેતુઃ શુચિસ્મિતે। ન સામન્યતતં દેવી પ્રાહાલીકમિદં તવ
હસતાં ચહેરાવાળી, આ હાસ્યનું બીજું કોઈ કારણ નથી; અને રાણી એ તને ખોટું પણ કશું કહ્યું નથી.
અહમેવેહ હસિતા ન જીવિષ્યે ત્વયાધુના। કથં પિપીલિકાલાપં મર્ત્યો વેત્તિ સુરાદૃતે
હું અહીં એકલો જ હસ્યો છું; હવે હું તારા સાથે જીવતો નથી. દેવતા સિવાય કોઈ મનુષ્ય પિપીલિકાની વાત કેવી રીતે જાણે?
તસ્માત્ત્વયાહમેવાદ્ય હસિતા કિમતઃ પરમ્। તતો નિરુત્તરો રાજા જિજ્ઞાસુસ્તદ્વચો હરેઃ
આથી, આજે તું જ મારા પર હસ્યો છે—હવે વધુ શું કહેવું? પછી રાજા મૌન રહ્યો અને તેના શબ્દનો અર્થ જાણવા ઇચ્છ્યો.
આસ્થાય નિયમં તસ્થૌ સપ્તરાત્રમકલ્મષઃ। સ્વપ્નાન્તે પ્રાહ તં બ્રહ્મા પ્રભાતે પર્યટન્પુરમ્
પછી તેણે સાત રાત સુધી નિયમ પાળ્યો અને પવિત્ર રહ્યો; સ્વપ્નના અંતે, સવારે શહેરમાં ફરતો હતો ત્યારે બ્રહ્માએ તેને કહ્યું.
વૃદ્ધદ્વિજોત્તમાદ્વાક્યં સર્વં જ્ઞાસ્યતિ તે પ્રિયા। ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે બ્રહ્મા પ્રભાતે ચ નૃપઃ પુરાત્
'તારી પ્રિયાને બધું જ્ઞાન એક વૃદ્ધ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પાસેથી મળશે.' એવું કહીને બ્રહ્મા અદૃશ્ય થયો અને સવારે રાજા શહેરમાંથી નીકળી ગયો.
નિર્ગચ્છન્મન્ત્રિસહિતઃ સભાર્યો વૃદ્ધમગ્રતઃ। ગદંતં વિપ્રમાયાંતં વૃદ્ધં ચ સ દદર્શ હ
મંત્રીઓ અને પત્ની સાથે બહાર નીકળતા, તેણે આગળ એક વૃદ્ધ બ્રાહ્મણને બોલતા અને આવતાં જોયો અને એ વૃદ્ધને નિહાળ્યો.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ। યે વિપ્રમુખ્યાઃ કુરુજાંગલેષુ દાશાસ્તથા દાશપુરે મૃગાશ્ચ। કાલંજરે સપ્ત ચ ચક્રવાકા યે માનસે તેત્ર વસંતિ સિદ્ધાઃ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'કુરુજાંગલમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દાશપુરમાં દાશો, કાળંજરમાં હરણો અને સાત ચક્રવાક પક્ષીઓ, અને માનસ સરોવર ખાતે વસતા સિદ્ધો—'
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સ પપાત શુચાન્વિતઃ। જાતિસ્મરત્વમગમત્તૌ ચ મંત્રિવરાત્મજૌ
એના શબ્દો સાંભળીને, રાજા દુઃખથી જમીન પર પડી ગયો; મંત્રીપુત્રોએ પણ પોતાના પૂર્વજન્મને યાદ કરી લીધું.
કામશાસ્ત્રપ્રણેતા તુ બાભ્રવ્યઃ સ તુ બાલકઃ। પંચાલ ઇતિ લોકેષુ વિશ્રુતઃ સર્વશાસ્ત્રવિત્
કામશાસ્ત્રના રચયિતા બાભ્રવ્ય એ બાળક હતો, જે પંચાલા નામે પ્રસિદ્ધ અને સર્વશાસ્ત્રવિદ્ હતો.
પુંડરીકોપિ ધર્માત્મા વેદશાસ્ત્રપ્રવર્તકઃ। ભૂત્વા જાતિસ્મરૌ શોકાત્પતિતાવગ્રતસ્તથા
પુંડરીક પણ ધર્મનિષ્ઠ અને વેદશાસ્ત્રના પ્રચારક હતો; તેણે પણ પૂર્વજન્મની સ્મૃતિ મેળવી અને દુઃખથી જમીન પર પડ્યો.