તત્રાપિ પૂર્વતઃ કુર્યાદગ્નિકાર્યં વિમત્સરઃ। ઉભાભ્યામપિ હસ્તાભ્યામાહૃત્ય પરિવેષયેત્૧૫૦ 1.9.
ત્યાં પણ, પહેલાં જેવું, કોઈ ઈર્ષ્યા વિના અગ્નિનું કાર્ય કરવું જોઈએ અને બંને હાથથી ભોજન લાવીને ભક્તિપૂર્વક પીરસવું જોઈએ.
ઉશન્તસ્ત્વેતિ તં દર્ભં પાણિભક્તં વિશેષતઃ। ગુણાન્વિતૈશ્ચ શાકાદ્યૈર્નાનાભક્ષ્યૈસ્તથૈવ ચ
'ઉશંતસ્ત્વ' મંત્ર બોલતાં, ખાસ કરીને પાણીએ દર્ભ ઘાસ અર્પણ કરવું અને સાથે અનેક પ્રકારની સારા ગુણવાળી શાકભાજી તથા વિવિધ ભોજન પણ આપવું.
અન્નં ચ સદધિક્ષીરં ગોઘૃતં શર્કરાન્વિતં। માસં પ્રીણાતિ વૈ સર્વાન્પિતૄનિત્યાહ પદ્મજઃ
દહીં, દુધ, ગાયનું ઘી અને ખાંડ સાથે ભેળવેલું અન્ન, પિતૃઓને આખો મહિનો પ્રસન્ન કરે છે, એમ પદ્મજ કહે છે.
દ્વૌ માસૌ મત્સ્યમાંસેન ત્રીન્માસાન્હારિણેન તુ। ઔરભ્રેણાથ ચતુરઃ શાકુનેનાથ પંચ વૈ
માછલીના માંસથી બે મહિના, હરણના માંસથી ત્રણ મહિના, ઘેટાના માંસથી ચાર મહિના અને પક્ષીના માંસથી પાંચ મહિના સુધી પિતૃઓ તૃપ્ત રહે છે.
વારાહસ્ય તુ માંસેન ષણ્માસં તૃપ્તિરુત્તમા। સપ્તલોહસ્ય માંસેન તથાષ્ટાવાજકેન તુ
જંગલી ડુક્કરના માંસથી છ મહિના, સાત ખુરાવાળા પ્રાણીના માંસથી સાત મહિના અને બકરાના માંસથી આઠ મહિના સુધી શ્રેષ્ઠ તૃપ્તિ મળે છે.
પૃષતસ્ય તુ માંસેન તૃપ્તિર્માસાન્નવૈવ તુ। દશમાસાંશ્ચ તૃપ્યંતે વરાહમહિષામિષૈઃ
ચિતરેલા હરણના માંસથી નવ મહિના, અને ડુક્કર તથા મહિષીના માંસથી દસ મહિના સુધી પિતૃઓ તૃપ્ત રહે છે.
શશકૂર્મયોસ્તુ માંસેન માસાનેકાદશૈવ તુ। સંવત્સરં તુ ગવ્યેન પયસા પાયસેન વા
ખરગોશ અને કાચબાના માંસથી અગિયાર મહિના, જ્યારે ગાયના દુધ કે પાયસથી આખું વર્ષ પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે.
સૌકરેણ તુ તૃપ્યંતે માસાન્પંચદશૈવ તુ। વાર્ધ્રીણસસ્ય માંસેન તૃપ્તિર્દ્વાદશવાર્ષિકી
ડુક્કરના માંસથી પંદર મહિના સુધી અને ગેંડાના માંસથી બાર વર્ષ સુધી પિતૃઓ તૃપ્ત રહે છે.
કાલશાકેન ચાનંત્યં ખડ્ગમાંસેન ચૈવ હિ। યત્કિંચિન્મધુના મિશ્રં ગોક્ષીરં દધિપાયસમ્
કાળાં શાક અને ખડગમાછલીના માંસથી અનંત તૃપ્તિ મળે છે; અને મધ સાથે ભેળવેલું ગાયનું દુધ, દહીં કે પાયસ પણ એવી જ તૃપ્તિ આપે છે.
દત્તમક્ષયમિત્યાહુઃ પિતરઃ પૂર્વદેવતાઃ। સ્વાધ્યાયં શ્રાવયેત્પિત્ર્યં પુરાણાન્યખિલાનિ ચ
પૂર્વજ દેવતાઓ કહે છે કે આવું આપેલું ક્યારેય ખૂટતું નથી; પિતૃકર્મ, સ્વાધ્યાય અને બધા પુરાણોનું પાઠ કરાવવું જોઈએ.
બ્રહ્મવિષ્ણ્વર્કરુદ્રાણાં સ્તવાનિ વિવિધાનિ ચ। ઇંદ્રેશસોમસૂક્તાનિ પાવમાનીશ્ચ શક્તિતઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, સૂર્ય અને રુદ્રના વિવિધ સ્તોત્રો, તેમજ ઇન્દ્ર, ઈશ, સોમ અને પાવમાનીના સુક્તો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાઠ કરવું જોઈએ.
બૃહદ્રથંતરં તત્ર જ્યેષ્ઠસામાથ રૌરવં। તથૈવ શાંતિકાધ્યાયં મધુબ્રાહ્મણમેવ ચ
ત્યાં, બૃહત અને રથંતર સામ, જ્યેષ્ઠ સામ, રૌરવ, શાંતિ અધ્યાય અને મધુ બ્રાહ્મણ પણ પાઠ કરવું જોઈએ.
મણ્ડલબ્રાહ્મણં તદ્વત્પ્રીતિકારિ ચ યત્પુનઃ। વિપ્રાણામાત્મનશ્ચાપિ તત્સર્વં સમુદીરયેત્
એ જ રીતે, મંડલ બ્રાહ્મણ અને જે કંઈ પ્રસન્નતા આપે તે બધું, બ્રાહ્મણો અને પોતાના માટે વાંચવું જોઈએ.
ભારતાધ્યયનં કાર્યં પિતૄણાં પરમપ્રિયં। ભુક્તવત્સુ ચ વિપ્રેષુ ભોજ્યતોયાદિકં નૃપ
મહાભારતનું અધ્યયન કરવું જોઈએ, જે પિતૃઓને અત્યંત પ્રિય છે; અને જ્યારે બ્રાહ્મણો ભોજન કરી લે, પછી ભોજન, પાણી વગેરે અર્પણ કરવું, રાજન.
સાર્વવર્ણિકમન્નાદ્યમાનયેત્સાવધારણં। સમુત્સૃજેદ્ભુક્તવતામગ્રતો વિકિરાન્ભુવિ
બધા વર્ણના લોકો માટે યોગ્ય ભોજન સન્માનપૂર્વક લાવવું અને જેઓએ ભોજન કર્યું હોય તેમના આગળ જમીન પર ઉચ્છિષ્ટ છાંયવું.
અગ્નિદગ્ધાશ્ચ યે જીવા યેપ્યદગ્ધાઃ કુલે મમ। ભૂમૌ દત્તેન તૃપ્યંતુ તૃપ્તા યાંતુ પરાં ગતિં
મારા કુળમાં અગ્નિથી દહાયાં અને ન દહાયાં એવા સર્વ જીવાત્માઓ, પૃથ્વી પર આપેલા દાનથી તૃપ્ત થાય અને તૃપ્ત થઈને શ્રેષ્ઠ ગતિ પામે.
યેષાં ન માતા ન પિતા ન બંધુર્ન ચાપિ મિત્રં ન તથાન્નમસ્તિ। તત્તૄપ્તયેન્નં ભુવિ દત્તમેતત્પયાતુ યોગાય યતો યતસ્તે
જેઓને માતા, પિતા, સગા, મિત્ર કે અન્ન નથી, એવા સર્વેને પૃથ્વી પર આપેલું આ અન્ન તૃપ્તિ આપે અને તેઓ જ્યાં હોય ત્યાંથી યોગ્ય ગતિ તરફ જાય.
અસંસ્કૃતપ્રમીતાનાં ત્યાગિનાં કુલભાગિનાં। ઉછિષ્ટભાગધેયાનાં દર્ભેષુ વિકિરાસનં
જેઓ વિધિવિહીન મૃત્યુ પામ્યા, સંન્યાસ લીધા, કુળમાં ભાગીદાર હતા અથવા ઉચ્છિષ્ટના હકદાર છે, તેમના માટે દર્ભ ઘાસ પર અર્પણ છાંયવું જોઈએ.
તૃપ્તાન્જ્ઞાત્વોદકં દદ્યાત્સકૃદ્વિકિરણે તથા। વિપ્રલિપ્તમહીપૃષ્ટે ગોશકૃન્મૂત્રવારિણા
પિતૃઓને તૃપ્તિ માટે, એકવાર વિધાન મુજબ પાણી અર્પણ કરવું, એ માટે જમીન પર ગાયના છાણ, મૂત્ર કે પાણી લગાવેલું હોય તો પણ ચાલે છે.
નિધાય દર્ભાન્વિધિવદ્દક્ષિણાગ્રાન્પ્રયત્નતઃ। સર્વવર્ણવિધાનેન પિંડાંશ્ચ પિતૃયજ્ઞવત્
દક્ષિણ તરફ મૂકી, નિયમ પ્રમાણે, શ્રદ્ધાપૂર્વક દર્ભા ગાંસડી ગોઠવવી અને પિતૃયજ્ઞની રીત પ્રમાણે સર્વવિધિથી પિંડો તૈયાર કરવા.
અવનેજનપૂર્વં તુ નામગોત્રં તુ માનવઃ। ઉક્ત્વા પુષ્પાદિકં દત્વા કૃત્વા પ્રત્યવનેજનં
હાથ ધોવા પહેલાં, મનુષ્યે નામ અને ગોત્ર બોલવું, પુષ્પ વગેરે અર્પણ કરવું અને પછી અંતે હાથ ધોવા.
જ્ઞાત્વાપસવ્યં સવ્યેન પાણિના ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં। પિતૃવન્માતૃકં કાર્યં વિધિવદ્દર્ભપાણિના
જે વસ્તુ ડાબી તરફ રાખવાની હોય તે જાણી, જમણા હાથથી ત્રણ વાર ફરવું; પિતૃઓ માટે જે વિધિ હોય એ જ રીતે માતૃઓ માટે પણ, દર્ભા હાથમાં લઈને યોગ્ય રીતે કરવી.
દીપપ્રજ્વાલનં તદ્વત્કુર્યાત્પુષ્પાર્ચનં બુધઃ। તથા ચાંતેષુ ચાચમ્ય દદ્યાચ્ચાપઃ સકૃત્સકૃત્
એ જ રીતે, વિદ્વાન વ્યક્તિએ દીવો પ્રગટાવવો અને પુષ્પ અર્પણ કરવું; અને અંતે, આચમન કરીને, એકવાર અને ફરીથી પાણી અર્પણ કરવું.
તથા પુષ્પાક્ષતાન્પશ્ચાદક્ષય્યોદકમેવ ચ। સતિલં નામગોત્રેણ દદ્યાચ્છક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્
પછી, પુષ્પ, અક્ષત અને તિલવાળું અક્ષય પાણી, નામ અને ગોત્ર બોલીને અર્પણ કરવું અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દાન કરવું.
ગોભૂહિરણ્યવાસાંસિ ભવ્યાનિ શયનાનિ ચ। દદ્યાદ્યદિષ્ટં વિપ્રાણામાત્મનઃ પિતુરેવ ચ
ગાય, જમીન, સોનુ, વસ્ત્રો અને સુંદર શય્યા, પોતાની અને પિતાજી માટે, બ્રાહ્મણોને ઇચ્છા મુજબ દાન આપવું.
વિત્તશાઠ્યેન રહિતઃ પિતૃભ્યઃ પ્રીતિમાવહેત્। તતઃ સ્વધાવાચનકં વિશ્વેદેવેષુ ચોદકં
કંજૂસી વિના, પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવું; પછી સ્વધા બોલવી અને સર્વદેવતાઓને પણ પાણી અર્પણ કરવું.
દત્વાશીઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાદ્દ્વિજેભ્યોપિ યથા બુધઃ। અઘોરાઃ પિતરઃ સંતુ સંત્વિત્યુક્તઃ પુનર્દ્વિજૈઃ
બ્રાહ્મણો પાસેથી આશીર્વાદ મેળવી, યોગ્ય રીતે, 'પિતૃઓ શાંત રહે' એમ કહેવું અને બ્રાહ્મણો પણ એના જવાબમાં એવું જ બોલે.
ગોત્રં તથા વર્દ્ધતાં તુ તથેત્યુક્તશ્ચ તૈઃ પુનઃ। સ્વસ્તિવાચનકં કુર્યાત્પિંડાનુદ્ધૃત્ય ભક્તિતઃ
'ગોત્ર વધે' એવું બોલ્યા પછી, તેઓ 'એવુ જ થાવું' એમ જવાબ આપે; પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક પિંડો ઉઠાવી, શુભાશિષ આપવું.
ઉચ્છેષણં તુ તત્તિષ્ઠેદ્યાવદ્વિપ્રવિસર્જનમ્। તતો ગૃહબલિં કુર્યાદિતિ ધર્મો વ્યવસ્થિતઃ
પિંડના અવશેષો ત્યાં જ રહેવા દેવા, જ્યાં સુધી બ્રાહ્મણોને વિદાય ન આપવામાં આવે; પછી ઘરનું બલિ કાર્ય કરવું — આ નિયમ છે.
ઉચ્છેષણં ભૂમિગતમજિહ્મસ્યાશઠસ્ય ચ। દાસવર્ગસ્ય તત્પિંડં ભાગધેયં પ્રચક્ષતે
ભૂમિ પર રહેલા અવશેષો, સચ્ચરિત્ર અને નિષ્કપટ લોકો તથા દાસ વર્ગના લોકોનો ભાગ કહેવાય છે.