શ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયસુતો વિધિવાક્યવિશારદઃ। સર્વજ્ઞો વેદવાન્મંત્રી જ્ઞાનવંશકુલાન્વિતઃ
શ્રોત્રીય, શ્રોત્રીયનો પુત્ર, વિધિના વાક્યોમાં નિપુણ, સર્વજ્ઞ, વેદજ્ઞ, મંત્રોનો જ્ઞાન ધરાવનાર અને જ્ઞાનવંશમાં જન્મેલો.
ત્રિણાચિકેતસ્ત્રિમધુઃ શ્રુતેષ્વન્યેષુ સંસ્થિતઃ। પુરાણવેત્તા બ્રહ્મજ્ઞઃ સ્વાધ્યાયી જપતત્પરઃ
ત્રણ નાચિકેત અગ્નિ કરનાર, ત્રણ મધુ યજ્ઞ કરનાર, અન્ય શ્રુતિવિધિમાં સ્થિર, પુરાણ જાણનાર, બ્રહ્મજ્ઞાની, સ્વાધ્યાયમાં તત્પર અને જપમાં મન મૂકનાર.
બ્રહ્મભક્તઃ પિતૃપરઃ સૂર્યભક્તોથ વૈષ્ણવઃ। બ્રાહ્મણો યોગનિષ્ઠાત્મા વિજિતાત્મા સુશીલવાન્
બ્રહ્મભક્ત, પિતૃભક્ત, સૂર્યભક્ત અથવા વૈષ્ણવ, યોગમાં સ્થિર, આત્મસંયમી અને સારા સ્વભાવ ધરાવતો બ્રાહ્મણ.
એતે તોષ્યાઃ પ્રયત્નેન વર્જનીયાનિમાન્શૃણુ। પતિતસ્તત્સુતઃ ક્લીબઃ પિશુનો વ્યંગરોગિતઃ
આ બધા મહેનતપૂર્વક સન્માન કરવા યોગ્ય છે; હવે સાંભળો કોને ટાળવા જોઈએ: પતિત, તેનો પુત્ર, નિર્બળ, દુષણ આપનાર અને દેખાતા રોગવાળા.
સર્વે તે શ્રાદ્ધકાલે તુ ત્યાજ્યા વૈ ધર્મદર્શિભિઃ। પૂર્વેદ્યુરપરેદ્યુર્વા વિનીતાંશ્ચ નિમંત્રયેત્
ધર્મને જાણનારા લોકો શ્રાદ્ધકાળે આવા બધાને ટાળે; અગાઉના કે પછીના દિવસે, વિનમ્ર લોકોને આમંત્રિત કરવું.
નિમંત્રિતાંશ્ચ પિતર ઉપતિષ્ઠંતિ તાન્દ્વિજાન્। વાયુભૂતાનિ ગચ્છંતિ તથાસીનાનુપાસતે
જ્યારે બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરવામાં આવે છે ત્યારે પિતૃઓ આવે છે; વાયુરૂપ થયેલા પણ આવે છે અને બેઠેલા બ્રાહ્મણોની સેવા કરે છે.
દક્ષિણં જાનુચાલભ્ય વામં પાત્યનિમંત્રયેત્। અક્રોધનૈઃ શૌચપરૈઃ સુસ્નાતૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ
જમણું ઘૂંટણ સ્પર્શી, ડાબા હાથથી આમંત્રિત કરવું; ક્રોધરહિત, શુદ્ધિપ્રિય, સ્નાન કરેલા અને બ્રહ્મવિદ્યા બોલનારા સાથે.
ભવિતવ્યં ભવદ્ભિસ્તુ મયા ચ શ્રાદ્ધકર્મણિ। પિતૃયજ્ઞં વિનિર્વર્ત્ય તર્પણાખ્યં તુ યોગ્નિમાન્
શ્રાદ્ધકર્મમાં તમારે અને મને આવું જ કરવું જોઈએ; પિતૃયજ્ઞ પૂરો કરી, તર્પણ નામનું કાર્ય યોગ્ય રીતે અગ્નિ સાથે કરવું.
પિંડાન્વાહાર્યકં કુર્યાચ્છ્રાદ્ધમિંદુક્ષયે તથા। ગોમયેનાનુલિપ્તે તુ દક્ષિણાપ્લવનસ્થલે
ચંદ્રક્ષય સમયે, ગોમયથી લિપેલા દક્ષિણ બાથના સ્થાન પર, પિંડ અને વાહાર્યક શ્રાદ્ધ કરવું.
શ્રાદ્ધં સમારભેદ્ભક્ત્યા ગોષ્ઠે વા જલસન્નિધૌ। અગ્નિમાન્નિર્વપેત્પિત્ર્યં ચરું વા સક્તુમુષ્ટિભિઃ
ભક્તિપૂર્વક, ગૌશાળામાં કે પાણીની નજીક શ્રાદ્ધ આરંભવું; અગ્નિ સાથે પિતૃકારુ અર્પણ કરવું અથવા સક્તુના મુઠ્ઠીથી કરવું.
પિતૃભ્યો નિર્વપામીતિ સર્વં દક્ષિણતો ન્યસેત્। અભિઘાર્ય તતઃ કુર્યાન્નિર્વાપત્રયમગ્રતઃ
'હું પિતૃઓને અર્પણ કરું છું' એમ કહી, બધું દક્ષિણ તરફ મૂકી દેવું; હાથ ધોઈ, પછી આગળ ત્રણ અર્પણ કરવું.
તે વિતસ્ત્યાયતાઃ કાર્યાશ્ચતુરઙ્ગુલવિસ્તૃતાઃ। દર્વીત્રયં ચ કુર્વીત ખાદિરં રજતાન્વિતમ્
પિંડો એક વિતસ્તી લાંબા અને ચાર આંગળા પહોળા હોવા જોઈએ; ખાદિરની અને ચાંદીથી શોભિત એવી ત્રણ દર્વી તૈયાર કરવી.
રત્નિમાત્રં પરિશ્લક્ષ્ણં હસ્તાકારાગ્રમુત્તમમ્। ઉદપાત્રાણિ કાંસ્યસ્ય મેક્ષણં ચ સમિત્કુશમ્
દરેક દર્વી રત્નિ જેટલી મોટી, મસૃણ અને હાથના આકારની ટોચવાળી હોવી જોઈએ; કાંસ્યના જળપાત્ર, છાણણી, સમિદ્ધ અને કુશ પણ હોવા જોઈએ.
તિલપાત્રાણિ સદ્વાસો ગંધધૂપાનુલેપનમ્। આહરેદપસવ્યં ચ સર્વં દક્ષિણતઃ શનૈઃ
તિલના પાનના પાત્રો, સ્વચ્છ વસ્ત્રો, સુગંધિત ધૂપ અને લિપન લાવવું; બધું ધીમે ધીમે દક્ષિણ તરફ ગોઠવવું.
એવમાસાદ્ય તત્સર્વં ભવનસ્યોત્તરેંતરે। ગોમયેનાનુલિપ્તાયાં ગોમૂત્રેણ ચ મંડલમ્
આ રીતે બધું ગોઠવી, ઘરના ઉત્તર ભાગમાં ગોમયથી લિપેલા સ્થાને, ગૌમૂત્રથી મંડળ દોરવું.
સાક્ષતાભિઃ સપુષ્પાભિરદ્ભિઃ સવ્યાપસવ્યવત્। વિપ્રાણાં ક્ષાલયેત્પાદાવભિવંદ્ય પુનઃપુનઃ
પુષ્પયુક્ત શુદ્ધ જળથી, જમણા અને ડાબા બંને હાથથી, બ્રાહ્મણોના પગ ધોઈ, વારંવાર નમન કરવું.
આસનેષૂપવિષ્ટેષુ દર્ભવત્સુ વિધાનતઃ। ઉપસ્પૃષ્ટોદકાન્વિપ્રાનુપવેશ્યાનુમંત્રયેત્
જ્યારે બેસવાના સ્થાનો પર યોગ્ય રીતે દર્ભ ઘાસ પાથરીને તૈયાર કરવામાં આવે અને બ્રાહ્મણોએ પોતાને પાણીથી શુદ્ધ કરી લીધા હોય, ત્યારે તેમને બેસાડીને યોગ્ય મંત્રો ઉચ્ચારવા.
દ્વૌ દૈવે પિતૃકૃત્યે ત્રીનેકૈકં ચોભયત્ર વા। ભોજયેદીશ્વરોપીહ ન કુર્યાદ્વિસ્તરં બુધઃ
દૈવી કાર્યો માટે બે, પિતૃ કાર્ય માટે ત્રણ, અથવા બંને માટે એક-એક, અથવા જરૂર પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું, પણ વિદ્વાન વ્યક્તિએ આ વિધિ વધારે જટિલ ન બનાવવી.
દૈવપૂર્વં નિવેદ્યાથ વિપ્રાનર્ઘાદિના બુધૈઃ। અગ્નૌ કુર્યાદનુજ્ઞાતો વિપ્રૈર્વિપ્રો યથાવિધિ
પહેલાં દૈવી કાર્ય માટે અર્પણ કરવું, પછી પરંપરા પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને અર્ઘ્ય વગેરેથી સન્માન આપવું અને તેમની મંજૂરીથી આગમાં વિધિ પ્રમાણે હવન કરવું.
સ્વગૃહ્યોક્તેન વિધિના કાલે કૃત્વા સમંતતઃ। અગ્નીષોમમયાભ્યાં તુ કુર્યાદાપ્યાયનં બુધઃ
પોતાની પરંપરા પ્રમાણે, યોગ્ય સમયે અને જગ્યા પર, વિદ્વાન વ્યક્તિએ અગ્નિ અને સોમના સહારે આ પોષણ વિધિ કરવી.
દક્ષિણાગ્નૌ પ્રણીતેન સ એવાગ્નિર્દ્વિજોત્તમઃ। યજ્ઞોપવીતાન્નિર્વર્ત્ય તતઃ પર્યુક્ષણાદિકમ્
દક્ષિણ અગ્નિ યોગ્ય રીતે સ્થાપિત કરીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને વિધિ પૂર્ણ કરવી અને પછી છાંટવું વગેરે કરવું.
પ્રાચીનાવીતિના કાર્યમેતત્સર્વં વિજાનતા। લબ્ધ્વા તસ્માદ્વિશેષેણ પિંડાન્કુર્વીત ચોદકં૧૦૦ 1.9.
જેને પ્રાચીનાવીત સ્થિતિની જાણ હોય, એ બધું કાર્ય કરવું; પછી વિશેષ અર્પણ મેળવીને પિંડ અને પાણી તૈયાર કરવું.
દદ્યાદુદકપાત્રૈસ્તુ સલિલં સવ્યપાણિના। દદ્યાત્સર્વં પ્રયત્નેન દમયુક્તો વિમત્સરઃ
પાણીના પાત્રમાં પાણી લઈને ડાબા હાથથી અર્પણ કરવું; દરેક કાર્ય ધ્યાનથી, સંયમપૂર્વક અને ઈર્ષા વિના કરવું.
વિધાય રેખાં યત્નેન નિર્વપેદવનેજનં। દક્ષિણાભિમુખઃ કુર્યાત્તતો દર્ભાન્નિધાય વૈ
યત્નપૂર્વક રેખા દોરીને પિતૃઓ માટે અર્પણ મૂકવું; દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું રાખીને દર્ભ પાથરવા.
નિધાય પિંડમેકૈકં સર્વં દર્ભોપરિક્રમાત્। નિર્વપેદથ દર્ભેષુ નામગોત્રાનુકીર્તનૈઃ
દરેક પિંડ દર્ભ પર મૂકીને તેની પરિભ્રમણા કરવી; પછી નામ અને ગોત્ર બોલીને પિંડ દર્ભ પર મૂકવા.
તેષુ દર્ભેષુ તં હસ્તં વિમૃજ્યાલ્લેપભાગિનાં। તથૈવ ચ જપં કુર્યાત્પુનઃ પ્રત્યવનેજનમ્
એ દર્ભ પર, જેમને અર્પણ મળવાનું છે, તેમના માટે હાથ પુંછવો; એ જ રીતે મંત્ર જપવું અને ફરીથી શુદ્ધિકરણ કરવું.
જલયુક્તં નમસ્કૃત્ય ગંધધૂપાર્ચનાદિભિઃ। એવમાવાહ્ય તત્સર્વં વેદમંત્રૈર્યથોદિતૈઃ
પહેલાં પાણી અર્પણ કરીને, પછી સુગંધ, ધૂપ અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજા કરવી; પછી વેદમંત્રો દ્વારા બધાનું આહ્વાન કરવું.
એકાગ્નરેકએવાદ્ભિર્નિર્વપેદ્દર્વિકાં તથા। તતઃ કૃત્વા નરો દદ્યાત્પિતૃભ્યસ્તુ કુશાન્બુધઃ
એક અગ્નિ અને એક જ પાણીના પાત્રથી પિંડ મૂકવા; પછી વિદ્વાન વ્યક્તિએ પિતૃઓને કુશ અર્પણ કરવું.
તતઃ પિંડાદિકં કુર્યાદાવાહનવિસર્જનમ્। તતો ગૃહીત્વા પિંડેભ્યો માત્રાઃ સર્વાઃ ક્રમેણ તુ
પછી પિંડ અને અન્ય અર્પણ માટે આહ્વાન અને વિસર્જન કરવું; પછી પિંડમાંથી ભાગો ક્રમશઃ લેવા.
તાનેવ વિપ્રાન્પ્રથમમાશયિત્વા ચ માનવઃ। વર્ણયન્ભોજયેદન્નમિષ્ટં પૂર્તં ચ સર્વદા
પહેલાં બ્રાહ્મણોને બેસાડીને તેમનું સ્તુતિ કરવી; પછી તેમને ઇચ્છિત અને પુણ્ય માટેનું ભોજન સતત આપવું.