બુધઃ પ્રોવાચ તાં તન્વીમિલા ત્વં વરવર્ણિની। અહં ચ કામુકો નામ બહુવિદ્યો બુધઃ સ્મૃતઃ
બુધએ તે સુકુમારીને કહ્યું: 'તુ ઇલા છે, ઓ સુંદર! અને હું બુધ છું, જે અનેક વિદ્યા જાણે છે અને પ્રેમાળ કહેવાય છે.'
તેજસ્વિનઃ કુલે જાતઃ પિતા મે બ્રાહ્મણાધિપઃ। ઇતિ સા તસ્યવચનાત્પ્રવિષ્ટા બુધમંદિરમ્
'હું તેજસ્વી કુળમાં જન્મેલો છું, મારા પિતા બ્રાહ્મણોમાં પ્રમુખ છે.' એના વચનથી ઇલા બુધના ઘરમાં પ્રવેશી.
રત્નસ્તંભસમાકીર્ણં દિવ્યમાયાવિનિર્મિતમ્। ઇલા કૃતાર્થમાત્માનં મેને તદ્ભવને સ્થિતા
રત્નના સ્તંભોથી શોભાયમાન, દિવ્ય માયાથી બનેલા એ ઘરમાં રહી ઇલાએ પોતાને પૂર્ણ માન્યું.
અહો વૃત્તમહોરૂપમહો ધનમહોકુલમ્। મમ ચાસ્ય ચ ભર્ત્તુર્વા અહો લાવણ્યમુત્તમમ્
'આહ, કેવું ઉત્તમ વર્તન! આહ, કેટલું ધન અને મહાન કુળ! મારા અને મારા પતિ માટે પણ—આહ, કેવું અદભુત સૌંદર્ય!'
રેમે ચ સા તેન સમમતિકાલમિલા વને। સર્વભોગમયે ગેહે યથેંદ્રભવને તથા
ત્યાં ઇલાએ બુધ સાથે લાંબા સમય સુધી જંગલમાં આનંદ માણ્યો, સર્વ સુખોથી ભરેલા ઘરમાં, જાણે ઇન્દ્રના મહેલમાં હોય તેમ.
અથાન્વિષ્યંતો રાજાનં ભ્રાતરસ્તસ્ય માનવાઃ। ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા જગ્મુસ્તદા શરવણાંતિકમ્
પછી રાજાને શોધવા માટે, તેના ભાઈઓ—મનુપુત્રો, ઇક્ષ્વાકુના નેતૃત્વમાં—શરવન પાસે ગયા.
તતસ્તે દદૃશુઃ સર્વે વડવામગ્રતઃ સ્થિતામ્। રત્નપર્યંતકિરણદીપ્યમાનામનુત્તમામ્
ત્યાં સૌએ સામે એક અદભુત ઘોડીને જોયો, જે રત્નોથી શોભાતા કિરણોથી ઝગમગતો અને સર્વોત્તમ હતો.
સંપ્રાપ્ય પ્રત્યભિજ્ઞાનાત્સર્વે વિસ્મયમાગતાઃ। અયં ચંદ્રપ્રભો નામ વાજી તસ્ય મહાત્મનઃ
તેમણે તેને ઓળખીને આશ્ચર્યચકિત થયા: 'આ તો ચંદ્રપ્રભા છે, તે મહાન આત્માવાળા રાજાનો ઘોડો.'
અગમદ્વડવારૂપમુત્તમં કેન હેતુના। તતસ્તુ મૈત્રાવરુણિં પપ્રચ્છુઃ સ્વપુરોહિતમ્
'આ શ્રેષ્ઠ ઘોડો ઘોડણીનું રૂપ કેમ ધારણ કરી બેઠો?' પછી તેમણે પોતાના પુરોહિત, મૈત્રાવરુણીને પૂછ્યું.
કિમેતદિત્યભૂચ્ચિત્રં વદ યોગવિદાં વર। વસિષ્ઠોપ્યબ્રવીત્સર્વં દૃષ્ટ્વા તં ધ્યાનચક્ષુષા
'આ શું અજાયબી છે?' એમ તેમણે યોગજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વશિષ્ઠજીને પૂછ્યું. વશિષ્ઠે ધ્યાનથી બધું જોઈને સમજાવ્યું.
સમયઃ શંભુદયિતા કૃતઃ શરવણે પુરા। યઃ પુમાન્પ્રવિશેચ્ચાત્ર સ નારીત્વમવાપ્સ્યતિ
'પૂર્વે શરવનમાં શિવપત્નીએ એક નિયમ રાખ્યો હતો—અહીં જે પુરુષ પ્રવેશે તે સ્ત્રી બની જાય.'
અયમશ્વોપિ નારીત્વમગાદ્રાજ્ઞા સહૈવ તુ। ઇલઃ પુરુષતામેતિ યથાસૌ ધનદોપમઃ
'આ ઘોડો પણ રાજા સાથે સ્ત્રીરૂપે થયો હતો; ઇલા ફરીથી પુરુષ બની જાય છે, જેમ તે પહેલા હતો, કુબેર જેવો.'
તથૈવ યત્નઃ કર્ત્તવ્ય આરાધ્ય ચ પિનાકિનમ્। તતસ્તે માનવા જગ્મુર્યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ
એ જ રીતે પ્રયત્ન કરવો અને પિનાકધારી ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ. પછી એ લોકો મહાદેવ મહેશ્વર જ્યાં હતા ત્યાં ગયા.
તુષ્ટવુર્વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પાર્વતીપરમેશ્વરૌ। તાવૂચતુરલં ચૈષ સમયઃ કિં નુ સાંપ્રતં
એમણે પાર્વતી અને પરમેશ્વરને અનેક સ્તોત્રોથી પ્રસન્ન કર્યા. ત્યારે એ બંનેએ કહ્યું: 'બસ, હવે નિર્ધારિત સમય આવી ગયો છે, હવે શું કરવું?'
ઇક્ષ્વાકોરશ્વમેધેન યત્ફલં સ્યાત્તદાવયોઃ। દત્વા કિંપુરુષો વીરઃ સ ભવિષ્યત્યસંશયમ્
ઇક્ષ્વાકુએ અશ્વમેઘ યજ્ઞથી જે ફળ મેળવ્યું, એ બંને અમને મળશે; એ ફળ આપવાથી, શું એ વીર નિશ્ચિતપણે કિમ્પુરુષ બનશે?
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે જગ્મુર્વૈવસ્વતાત્મજાઃ। ઇષ્ટ્વાશ્વમેધેન તત ઇલા કિંપુરુષોભવત્
'એવું જ થાઓ' એમ કહી, બધા વૈવસ્વતના પુત્રો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. પછી અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરીને ઇલા કિમ્પુરુષ બની.
માસમેકં પુમાન્વીરઃ સ્ત્રીત્વં માસમભૂત્પુનઃ। બુધસ્ય ભવને તિષ્ઠન્નિલો ગર્ભધરોભવત્
એક માસ સુધી એ વીર પુરુષ રહ્યો અને બીજો માસ ફરી સ્ત્રી થયો; બુધના ઘરે રહેતાં ઇલાએ ગર્ભ ધારણ કર્યો.
અજીજનત્પુત્રમેકમનેકગુણસંયુતમ્। બુધ ઉત્પાદ્ય તં પૂરું સ સ્વર્ગમગમત્પુનઃ
એણે અનેક ગુણોથી યુક્ત એક પુત્રને જન્મ આપ્યો; બુધે એ પુત્ર, પૂરુને જન્મ આપ્યા પછી, ફરી સ્વર્ગે ગયા.
ઇલસ્ય નામ્ના તદ્વર્ષમિલાવૃતમભૂત્તદા। સોમાર્કવંશજો રાજા ઇલોભૂદ્વંશવર્દ્ધનઃ
ઇલાના નામ પરથી એ પ્રદેશ ઇલાવૃત કહેવાયો; ચંદ્રવંશ અને સૂર્યવંશમાં જન્મેલો રાજા ઇલા વંશને વધારનાર બન્યો.
એવં પુરૂરવાઃ પૂરોરભવદ્વંશવર્દ્ધનઃ। ઇક્ષ્વાકુરર્કવંશસ્ય તથૈવોક્તો નરેશ્વરઃ
એ રીતે, પૂરુનો પુત્ર પુરૂરવા વંશને વધારનાર થયો; એ જ રીતે, ઇક્ષ્વાકુ અને સૂર્યવંશના રાજા કહેવાય છે.
ઇલઃ કિંપુરુષત્વે ચ સુદ્યુમ્ન ઇતિ ચોચ્યતે। પુનઃ પુત્રત્રયમભૂત્સુદ્યુમ્નસ્યાપરાજિતમ્
ઇલા કિમ્પુરુષ બન્યા પછી સુદ્યુમ્ન પણ કહેવાય છે; પછી સુદ્યુમ્નને ત્રણ અજેય પુત્રો થયા.
ઉત્કલોથ ગયસ્તદ્વદ્ધરિતાશ્વશ્ચ વીર્યવાન્। ઉત્કલસ્યોત્કલા નામ ગયસ્ય તુ ગયાપુરી
ઉત્કલ, પછી ગય અને એ જ રીતે પરાક્રમી હરિતાશ્વ; ઉત્કલના પ્રદેશનું નામ ઉત્કલા અને ગયાના શહેરનું નામ ગયાપુરી છે.
હરિતાશ્વસ્ય દિગ્યામ્યા સંજ્ઞાતા કુરુભિઃ સહ। પ્રતિષ્ઠાનેભિષિચ્યાથ સ પુરૂરવસં સુતમ્
હરિતાશ્વના દક્ષિણના પ્રદેશને કુરુઓ સાથે ઓળખાય છે; પછી એણે પોતાના પુત્ર પુરૂરવાસને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યો.
જગામેલાવૃતં ભોક્તું દિવ્યં વર્ષં ફલાશનઃ। ઇક્ષ્વાકુર્જ્યેષ્ઠદાયાદો મધ્યદેશમવાપ્તવાન્
એ ફળ ખાઈને ઇલાવૃત નામના દિવ્ય પ્રદેશમાં ભોગવવા ગયો; ઇક્ષ્વાકુનો મોટો વારસદાર મધ્યદેશ પ્રાપ્ત કર્યો.
નરિષ્યંતસ્ય પુત્રોભૂચ્છુકો નામ મહાબલઃ। નાભાગાદંબરીષસ્તુ ધૃષ્ટસ્ય તુ સુતત્રયમ્
નરિષ્યંતનો પુત્ર મહાબલવાન શુક થયો; ધૃષ્ટના ત્રણ પુત્રોમાં નાભાગ અને અંબરીષ હતા.
ધૃષ્ટકેતુઃ સ્વધર્માથો રણધૃષ્ટશ્ચ વીર્યવાન્। આનર્તો નામ શર્યાતેઃ સુકન્યા ચૈવ દારિકા
ધૃષ્ટકેતુ પોતાના ધર્મમાં સ્થિર અને રણધૃષ્ટ પરાક્રમી હતા; શર્યાતિનો પુત્ર આનંદ અને પુત્રી સુકન્યા હતી.
આનર્તસ્યાભવત્પુત્રો રોચમાનઃ પ્રતાપવાન્। આનર્તો નામ દેશોભૂન્નગરી ચ કુશસ્થલી
આનર્તનો પુત્ર તેજસ્વી રોચમાન હતો; આનંદના પ્રદેશનું નામ આનંદ અને શહેરનું નામ કુશસ્થળી પડ્યું.
રોચમાનસ્ય રેવોભૂદ્રેવાદ્રૈવત એવ ચ। કકુદ્મી ચાપરં નામ જ્યેષ્ઠઃ પુત્રશતસ્ય ચ
રોચમાનનો પુત્ર રેવા અને રેવાથી રૈવત થયો; કકુદ્મી એના સો પુત્રોમાંથી મોટો હતો.
રેવતી તસ્ય સા કન્યા ભાર્યા રામસ્ય વિશ્રુતા। કરૂષાચ્ચૈવ કારૂષા બહવઃ પ્રથિતા ભુવિ
એની પુત્રી રેવતી, જે રામની પ્રસિદ્ધ પત્ની હતી; અને કરૂષથી ઘણા પ્રસિદ્ધ કારૂષો પૃથ્વી પર થયા.
પૃષધ્રો ગોવધાચ્છૂદ્રો ગુરુશાપાદજાયત। ઇક્ષ્વાકુપુત્રા નામ્નાથ વિકુક્ષિ નિમિદંડકાઃ
પૃષધ્રે ગાયનો વધ કર્યો હોવાથી ગુરુના શાપથી શૂદ્ર બન્યો; ઇક્ષ્વાકુના પુત્રોનું નામ વિકુક્ષિ, નિમિ અને દંડક હતું.