તસ્માત્પ્રસાદં કુરુ મે યદ્યનુગ્રહભાગહમ્। અપનેષ્યામિ તે તેજઃ કૃત્વા યંત્રે દિવાકરમ્
એટલે, જો હું તારી કૃપાની લાયક હોઉં તો કૃપા કર; હું તારો તેજ દૂર કરીશ અને સૂર્યને યંત્રમાં મૂકી દઈશ.
રૂપં તવ કરિષ્યામિ લોકાનંદકરં પ્રભો। તથેત્યુક્તઃ સ રવિણા ભ્રમે કૃત્વા દિવાકરં
હે પ્રભુ, હું તારો સ્વરૂપ વિશ્વને આનંદ આપનારું બનાવીશ; આવું કહેતાં સૂર્ય ભગવાન ગૂંચવાઈને સંમત થયા.
પૃથક્ચકાર તેજશ્ચ ચક્રં વિષ્ણોઃ પ્રકલ્પયત્। ત્રિશૂલં ચાપિ રુદ્રસ્ય વજ્રમિંદ્રસ્ય ચાપરં
તે પછી તેણે પોતાનું તેજ અલગ કર્યું, વિષ્ણુનું ચક્ર, રુદ્રનું ત્રિશૂલ અને ઇન્દ્રનું વજ્ર પણ બનાવ્યું.
દૈત્યદાનવસંહર્તૃ સહસ્રકિરણાત્મકં। રૂપં ચાપ્રતિમં ચક્રે ત્વષ્ટા પદ્ભ્યામૃતે મહત્
તવષ્ટાએ પછી અસમાન્ય સ્વરૂપ બનાવ્યું, જે દૈત્ય અને દાનવોનો સંહારક અને હજારો કિરણોથી ભરપૂર હતું, ફક્ત પગો સિવાય, જે વિશાળ હતા.
ન શશાક ચ તદ્દ્રષ્ટું પાદરૂપં રવેઃ પુનઃ। અદ્યાપિ ચ તતઃ પાદૌ ન કશ્ચિત્કારયેત્ક્વચિત્
પછી કોઈ પણ સૂર્યના પગનું સ્વરૂપ ફરીથી જોઈ શક્યું નહીં; તેથી આજ સુધી કોઈ પણ જગ્યા પર પગ બનાવવામાં આવતાં નથી.
યઃ કરોતિ સ પાપિષ્ઠો ગતિમાપ્નોતિ નિંદિતાં। કુષ્ઠરોગમવાપ્નોતિ લોકેસ્મિન્દુઃખસંજ્ઞિતં
જે વ્યક્તિ એવું કરે છે તે મહાપાપી ગણાય છે, દુષ્ટ અવસ્થામાં જાય છે, કુષ્ઠરોગ પામે છે અને લોકોમાં દુઃખી તરીકે ઓળખાય છે.
તસ્માન્ન ધર્મકામાર્થી ચિત્રેષ્વાયતનેષુ ચ। ન ક્વચિત્કારયેત્પાદૌ દેવદેવસ્ય ધીમતઃ
એટલે જે ધર્મ, કામ કે અર્થની ઈચ્છા રાખે છે, તેણે ક્યારેય, ક્યાંય, દેવદેવ મહાત્મા ભગવાનના પગ ચિત્રોમાં કે મંદિરોમાં બનાવવું નહીં.
તતઃ સ ભગવાન્ગત્વા ભૂર્લોકમમરાધિપઃ। કામયામાસ કામાર્તો મુખ એવ દિવાકરઃ
પછી તે ભગવંત, અમરરાજા, ભૂલોકમાં આવ્યા; અને કામથી વ્યાકુળ થઈને સૂર્યે તેના મુખ માટે ઇચ્છા રાખી.
અશ્વરૂપેણ મહતા તેજસા ચ સમન્વિતઃ। સંજ્ઞા ચ મનસા ક્ષોભમગમદ્ભયવિહ્વલા
ઘોડાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને અને મહાન તેજ સાથે, સંજ્ઞા મનમાં ભયથી વ્યાકુળ થઈ અને ગભરાઈ ગઈ.
નાસાપુટાભ્યામુત્સૃષ્ટં પરોયમિતિ શંકયા। તસ્યાથ રેતસો જાતાવશ્વિનાવિતિ નઃ શ્રુતમ્
નાકમાંથી નીકળેલું બીજ પરકું છે એવી શંકાથી, તેના રેતસમાંથી અશ્વિનીકુમારો જન્મ્યા, એમ આપણે સાંભળ્યું છે.
દસ્રૌ શ્રુતિત્વાત્સંજાતૌ નાસત્યૌ નાસિકાગ્રતઃ। જ્ઞાત્વા ચિરાચ્ચ તં દેવં સંતોષમગમત્પરં
નાકમાંથી જન્મ્યા હોવાથી તેમને દસ્રા, નાસત્ય કહેવામાં આવ્યા; લાંબા સમય પછી, એ જાણીને દેવીને પરમ સંતોષ થયો.
વિમાનેનાગમત્સ્વર્ગે પત્ન્યા સહ મુદાન્વિતઃ। સાવર્ણ્યોપિ મનુર્મેરાવદ્યાપિ તપતે તપઃ
પછી તે આનંદપૂર્વક પત્ની સાથે વિમાનમાં સ્વર્ગે ગયા; અને સૌરવર્ણી મનુ આજેય મેરુ પર્વત પર તપ કરે છે.
શનિસ્તપોબલાચ્ચાપિ ગ્રહાણાં સમતાં ગતઃ। યમુના તપતી ચૈવ પુનર્નદ્યૌ બભૂવતુઃ
શનિ તપની શક્તિથી ગ્રહોમાં સમાન થયો; યમુના અને તપતી ફરીથી નદીઓ બની.
વિષ્ઠિર્ઘોરાત્મિકા તદ્વત્કાલત્વેન વ્યવસ્થિતા। મનોર્વૈવસ્વતસ્યાપિ દશ પુત્રા મહાબલાઃ
વિષ્ઠિ, ભયાનક સ્વરૂપવાળી, સમય રૂપે સ્થિર થઈ; વૈવસ્વત મનુના દસ પુત્રો મહાબળવાન હતા.
ઇલસ્તુ પ્રથમસ્તેષાં પુત્રેષ્ટ્યા સમકલ્પિ યઃ। ઇક્ષ્વાકુઃ કુશનાભશ્ચ અરિષ્ટો ધૃષ્ટ એવ ચ
એમાં સૌપ્રથમ ઇલા હતા, જે પુત્રયજ્ઞથી સ્થાપિત થયા; પછી ઇક્ષ્વાકુ, કુશનાભ, અરીષ્ટ અને ધૃષ્ટ.
નરિષ્યંતઃ કરૂષશ્ચ શર્યાતિશ્ચ મહાબલઃ। પૃષધ્રશ્ચાથ નાભાગઃ સર્વે તે દિવ્યમાનુષાઃ
નરિષ્યંત, કરૂષ, મહાબળશાળી શર્યાતિ, પૃષધ્ર અને નાભાગ—આ બધા દિવ્ય અને માનવ હતા.
અભિષિચ્ય મનુઃ પૂર્વમિલં પુત્રં સ ધાર્મિકમ્। જગામ તપસે ભૂયઃ પુષ્કરં સ તપોવનં
મનુએ પોતાના ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર ઇલાને રાજ્યાભિષેક કરીને, ફરી પુષ્કરના તપોવનમાં તપ કરવા ગયા.
અથાજગામ સિધ્યર્થં તસ્ય બ્રહ્મા વરપ્રદઃ। વરં વરય ભદ્રં તે માનવેય યથેપ્સિતં
પછી મનુના ઇચ્છિત કાર્યની સિદ્ધિ માટે, વરદાન આપનાર બ્રહ્મા પ્રગટ થયા અને કહ્યું: 'મનુના વંશજ, તારે જે ઇચ્છા હોય તે વર માંગ, તારા માટે શુભ થાય.'
ઉવાચ સ તદા દેવં પદ્માક્ષં પદ્મજં વિભું। વંશે મે ધર્મસંયુક્તાઃ પૃથિવ્યાં સર્વપાર્થિવાઃ
ત્યારે મનુએ કમળની આંખો અને કમળમાંથી જન્મેલા દેવને કહ્યું: 'મારા વંશના બધા રાજાઓ પૃથ્વી પર ધર્મથી જોડાયેલા રહે.'
ભવેયુરીશ્વરાઃ સ્વામિન્પ્રસાદાત્તવ કંજજ। તથેત્યુક્ત્વા તુ દેવેશસ્તત્રૈવાંતરધીયત
'કમળમાંથી જન્મેલા, તમારા કૃપાથી તેઓ સર્વે રાજા બને,' એવું કહેતા દેવોના સ્વામી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતોયોધ્યાં સમાગત્ય સમતિષ્ઠદ્યથા પુરા। અથૈકદા રથારૂઢ ઇલો નિજ સુતો મનોઃ
પછી મનુ અયોધ્યામાં પાછા આવી ગયા અને અગાઉ જે રીતે રાજ્ય ચલાવ્યું હતું એ જ રીતે ફરીથી સંભાળ્યું. એક દિવસ મનુના પોતાના પુત્ર ઇલા રથ પર ચઢ્યા.
નિર્જગામાર્થસિધ્યર્થમિનપ્રાયાં મહીમિમાં। ભ્રમન્દ્વીપાનિ સર્વાણિ ક્ષ્માભૃતઃ સંપ્રસાધયન્
ઇલાએ પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે આ પૃથ્વી પર નીકળ્યા, બધા દ્વીપોમાં ફર્યા અને ભૂમિના રાજાઓને જીત્યા.
જગામોપવનં શંભોરથાકૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્। કલ્પદ્રુમલતાકીર્ણં નામ્ના શરવણં મહત્
પછી તે પોતાની પ્રતિષ્ઠાથી શિવજીના પાવન વનમાં, કલ્પવૃક્ષની લતાથી ભરેલા અને 'શરવણ' નામના મહાન વનમાં ગયા.
રમતે યત્ર દેવેશઃ સોમઃ સોમાર્દ્ધશેખરઃ। ઉમયા સમયસ્તત્ર પુરા શરવણે કૃતઃ
જ્યાં દેવોના સ્વામી, ચંદ્રકલા ધારણ કરનાર શિવ, ઉમા સાથે આનંદથી વિહાર કરે છે; એ શરવણમાં પ્રાચીન સમયમાં ઉમા સાથે સંમતિ થયેલી હતી.
પુંનામસંજ્ઞં યત્કિંચિદાગમિષ્યતિ નો વનં। સ્ત્રીત્વમેષ્યતિ તત્સર્વં દશયોજનમંડલે
આ વનમાં masculine નામ ધરાવતો જે પણ પ્રવેશ કરશે, તે બધું દશ યોજનના વિસ્તારમાં સ્ત્રી બની જશે.
અજ્ઞાતસમયો રાજા ઇલઃ શરવણં ગતઃ। સ્ત્રીત્વં જગામ સહસા બડવાશ્વોઽભવત્ક્ષણાત્
એ સંમતિ જાણ્યા વિના રાજા ઇલા શરવણમાં ગયા અને તુરંત જ સ્ત્રી બની ગયા, એક ક્ષણે ઘોડી જેવી રૂપાંતર પામ્યા.
પુરુષત્વે કૃતં સર્વં સ્ત્રીકાયે વિસ્મૃતં તતઃ। ઇલેતિ સાભવન્નારી પીનોન્નતઘનસ્તની
પુરૂષ અવસ્થામાં કરેલું બધું સ્ત્રી શરીરમાં ભૂલી ગયા; હવે એ 'ઇલા' નામે જાણીતી, ઊંચા ઘણા અને ગોળ સ્તનોવાળી સ્ત્રી બની.
ઉન્નતશ્રોણિજઘના પદ્મપત્રાયતેક્ષણા। પૂર્ણેન્દુવદના તન્વી વિલાસિન્યસિતેક્ષણા
એના ઊંચા નિતંબ અને જાંઘો, કમળપાંદડાની જેમ વિશાળ આંખો, પાતળી કાયા, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું ચહેરું અને રમૂજી, કાળી આંખો હતી.
પીનોન્નતાયતભુજા નીલકુંચિતમૂર્દ્ધજા। તનુલોમા સુવદના મૃદુગદ્ગદભાષિણી
પુષ્ટ અને લાંબા હાથ, વાળ ઘાટા અને વાંકડિયા, શરીર પર નરમ વાળ, સુંદર ચહેરો અને મૃદુ, ગૂંજીને બોલતી હતી.
શ્યામાગૌરેણ વર્ણેન તનુતામ્રનખાંકુરા। કાર્મુકભ્રૂયુગોપેતા હંસાવરણગામિની
ક્યારેક શ્યામ, ક્યારેક ગૌરવર્ણ, પાતળી તાંબાગોળ નખ, ધનુષ્ય જેવી વાંકી ભ્રૂઓ અને હંસની ચાલ જેવી ગતિ ધરાવતી હતી.