કથયંતુ ભવંતો મે પુત્રશોકવિનાશનમ્। વ્રતં સૌભાગ્યફલદમિહલોકે પરત્ર ચ
દિતીએ કહ્યું: 'મારે એવું વ્રત કહો, જે પુત્રશોકને નાશ કરે અને આ લોક તથા પરલોકમાં સુખ અને શુભ ફળ આપે.'
ઊચુર્વસિષ્ઠપ્રમુખા જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાવ્રતમ્। યસ્ય પ્રસાદાદભવત્સુતશોકવિવર્જિતા
વશિષ્ઠ અને અન્ય ઋષિઓએ કહ્યું: 'જ્યેષ્ઠ મહિનાની પૂર્ણિમાનું વ્રત રાખવાથી પુત્રશોક દૂર થાય છે.'
ભીષ્મ ઉવાચ। શ્રોતુમિચ્છામ્યહં બ્રહ્મન્જ્યેષ્ઠસ્ય પૂર્ણિમાવ્રતમ્। સુતાનેકોનપંચાશદ્યેન લેભે પુનર્દિતિઃ
ભીષ્મે કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે એ જ્યેષ્ઠ મહિનાની પૂર્ણિમાનું વ્રત શું છે, જેના ફળે દિતીને ફરી ઉનપચાસ પુત્રો મળ્યા.'
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। યદ્વસિષ્ઠાદિભિઃ પૂર્વં દિત્યૈ સંકથિતં વ્રતમ્। વિસ્તરેણ તદેવેદં મત્સકાશાન્નિશામય
પુલસ્ત્યે કહ્યું: 'વશિષ્ઠ અને અન્ય ઋષિઓએ દિતીને જે વ્રત કહેલું, એ હું હવે વિગતે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.'
જ્યેષ્ઠે માસિ સિતે પક્ષે પૌર્ણમાસ્યાં યતવ્રતા। સ્થાપયેદવ્રણં કુંભં સિતતણ્ડુલપૂરિતમ્
જ્યેષ્ઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમાએ, વ્રત રાખનારએ સફેદ તાંદળથી ભરેલો અખંડ કુંભ સ્થાપવો.
નાનાફલયુતં તદ્વદિક્ષુદંડસમન્વિતમ્। સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નંસિતચંદનચર્ચિતમ્
એ કુંભને વિવિધ ફળો, ઈખના ટુકડા, સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકી, સફેદ ચંદનથી સુશોભિત કરવો.
નાનાભક્ષ્યસમોપેતં સહિરણ્યં તુ શક્તિતઃ। તામ્રપાત્રં ગુડોપેતં તસ્યોપરિ નિવેશયેત્
વિવિધ પ્રકારના ભોજનને, શક્ય હોય તેટલું સોનાં સાથે ગોઠવો; તેના ઉપર ગોળથી ભરેલું તાંબાનું વાસણ મૂકો.
તસ્માદુપરિ બ્રહ્માણં સૌવર્ણં પદ્મકોટરે। કુર્યાત્શર્કરયોપેતાં સાવિત્રીં તસ્ય વામતઃ
તેના ઉપર, કમળાકાર ખાડામાં, સોનાંથી બ્રહ્માની પ્રતિમા બનાવો; તેની ડાબી બાજુએ સાકરથી શોભિત સાવિત્રી મૂકો.
ગંધંધૂપં તયોર્દદ્યાદ્ગીતં વાદ્યં ચ કારયેત્। તદભાવે કથં કુર્યાદ્યથા પદ્મે પિતામહઃ
બન્નેને સુગંધ અને ધૂપ અર્પણ કરો, અને ગીત-વાદ્યનું આયોજન કરો; જો એ શક્ય ન હોય, તો કમળ માટે પિતામહે જે રીતે કર્યું હતું, એ પ્રમાણે કરો.
બ્રહ્માહ્વયાં ચ પ્રતિમાં કૃત્વા ગુડમયીં શુભામ્। શુક્લપુષ્પાક્ષતતિલૈરર્ચયેત્પદ્મસંભવમ્
ગોળથી સુંદર બ્રહ્મા નામની પ્રતિમા બનાવી, કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાનને સફેદ ફૂલો, અખૂટ ચોખા અને તલથી પૂજા કરો.
બ્રાહ્માય પાદૌ સંપૂજ્ય જંઘે સૌભાગ્યદાય ચ। વિરિંચાયોરુયુગ્મં ચ મન્મથાયેતિ વૈ કટિમ્
બ્રાહ્માને પગની પૂજા કરો, સૌભાગ્યદાયીને જાંઘની, વિરીંચિને ઘૂંટણની અને મનમથને કમરના ભાગની પૂજા કરો.
સ્વચ્છોદરાયેત્યુદરમતંદ્રાયેત્યુરો વિધેઃ। મુખં પદ્મમુખાયેતિ બાહૂ વૈ વેદપાણયે
પારદર્શક પેટેવાળાને પેટની, થાક ન લાગતા સર્જનહારને છાતીની, કમળમુખીને મુખની અને વેદધારીને બાહુની પૂજા કરો.
નમઃ સર્વાત્મને મૌલિમર્ચ્ચયેચ્ચાપિ પંકજમ્। તતઃ પ્રભાતે તત્કુંભં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્
સર્વવ્યાપકને નમન કરો અને માથા પરના કમળની પૂજા કરો; પછી સવારમાં એ કુંભ બ્રાહ્મણને અર્પણ કરો.
બ્રાહ્મણં ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં તુ લવણં વિના। ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણં દદ્યાદિમં મંત્રમુદીરયેત્
ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવો, પોતે મીઠું ન ખાઓ; ભક્તિથી પ્રદક્ષિણ કરો અને આ મંત્ર બોલો.
પ્રીયતામત્ર ભગવાન્સર્વલોકપિતામહઃ। હૃદયે સર્વલોકાનાં યસ્ત્વાનંદોભિધીયતે
સર્વલોકોના પિતામહ, સર્વહૃદયમાં આનંદરૂપ ભગવાન અહીં પ્રસન્ન થાય.
અનેન વિધિના સર્વં માસિમાસિ સમાચરેત્। ઉપવાસી પૌર્ણમાસ્યામર્ચયેદ્બ્રાહ્મમવ્યયમ્
આ વિધિ પ્રમાણે દર મહિને બધું કરો; ઉપવાસી વ્યક્તિ પૂર્ણિમાને અવ્યય બ્રહ્માની પૂજા કરે.
ફલમેકં ચ સંપ્રાશ્ય શર્વર્યાં ભૂતલે સ્વપેત્। તતસ્ત્રયોદશે માસિ ઘૃતધેનુસમન્વિતામ્
રાત્રે એક ફળ ખાઈ જમીન પર સુવો; પછી ત્રયોદશા મહિનાએ ઘીવાળી ગાય દાન કરો.
શય્યાં દદ્યાદ્વિરિંચાય સર્વોપસ્કરસંયુતામ્। બ્રહ્માણં કાંચનં કૃત્વા સાવિત્રીં રજતૈસ્તથા
વિરીંચિને તમામ સામાનવાળી શય્યા આપો; બ્રહ્માની સોનાની અને સાવિત્રીની ચાંદીની પ્રતિમા બનાવો.
પદ્માત્મકઃ સૃષ્ટિકર્ત્તા સાવિત્રીમુપલભ્યતુ। વસ્ત્રૈર્દ્વિજં સપત્નીકં પૂજ્ય ભક્ત્યા વિભૂષણૈઃ
કમળરૂપ સર્જનહારને સાવિત્રી પ્રાપ્ત થાય; દ્વિજને પત્ની સાથે ભક્તિપૂર્વક વસ્ત્ર અને આભૂષણથી પૂજા કરો.
શક્ત્યા ગવાદિકં દદ્યાત્પ્રીયતામિત્યુદીરયેત્। હોમં શુક્લૈસ્તિલૈઃ કુર્યાદ્બ્રહ્મનામાનિ કીર્તયેત્
શક્તિ પ્રમાણે ગાય અને અન્ય દાન આપો અને કહો: 'પ્રસન્ન થાઓ'; સફેદ તલથી હોળી કરો અને બ્રહ્માના નામો બોલો.
ગવ્યેન સર્પિષા તદ્વત્પાયસેન ચ ધર્મવિત્। વિપ્રેભ્યોથ ધનં દદ્યાત્પુષ્પમાલાં ચ શક્તિતઃ
ગાયના ઘી અને ખીરમાંથી પણ, ધર્મજ્ઞ વ્યક્તિ બ્રાહ્મણોને ધન અને શક્તિ પ્રમાણે ફૂલમાળા આપે.
યઃ કુર્યાદ્વિધિનાનેન પૌર્ણમાસ્યાં સ્ત્રિયોપિ વા। સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ બ્રહ્મસાત્મ્યતામ્
જે સ્ત્રી કે પુરુષ આ વિધિથી પૂર્ણિમાએ કરે છે, તે સર્વ પાપથી મુક્ત થઈ બ્રહ્માસમ્યતા મેળવે છે.
ઇહલોકે વરાન્પુત્રાન્સૌભાગ્યં ધ્રુવમશ્નુતે। યો બ્રહ્મા સ સ્મૃતો વિષ્ણુરાનંદાત્મા મહેશ્વરઃ
આ લોકમાં ઉત્તમ પુત્રો અને નિશ્ચિત સૌભાગ્ય મેળવે છે; બ્રહ્મા, જેનું સ્મરણ વિષ્ણુ, આનંદરૂપ અને મહેશ્વર તરીકે થાય છે.
સુખાર્થી કામરૂપેણ સ્મરેદ્દેવં પિતામહમ્। એવં શ્રુત્વા ચકારાસૌ દિતિઃ સર્વમશેષતઃ
સુખની ઇચ્છાથી, જે કોઈ પણ સ્વરૂપે પિતામહ ભગવાનનું સ્મરણ કરે; આવું સાંભળી દિતીએ બધું પૂર્ણ રીતે કર્યું.
કશ્યપો વ્રતમાહાત્મ્યાદાગત્ય પરયા મુદા। ચકાર કર્કશાં ભૂયો રૂપલાવણ્યસંયુતામ્
કશ્યપે પોતાના વ્રતના મહિમાથી પરમ આનંદથી આવીને, જે પહેલાં કઠોર હતી, તેને ફરીથી સુંદરતા અને આકર્ષણથી યુક્ત બનાવી.
વરૈરાછંદયામાસ સા તુ વવ્રે વરંવરમ્। પુત્રં શક્રવધાર્થાય સમર્થં ચ મહૌજસમ્
પછી કશ્યપે તેને મનગમતા વર્તમાન માંગવા કહ્યું. તેણે શ્રેષ્ઠ વર્તમાન તરીકે એવું માગ્યું કે, તેને ઇન્દ્રના વિનાશ માટે શક્તિશાળી અને સામર્થ્યવાન પુત્ર મળે.
વરયામિ મહાત્માનં સર્વામરનિષૂદનમ્। ઉવાચ કશ્યપો વાક્યમિંદ્રહંતારમૂર્જિતમ્
તેણે કહ્યું: 'હું એવો મહાન આત્માવાળો, બધા દેવતાઓનો વિનાશક પુત્ર માગું છું.' ત્યારે કશ્યપે તેને ઇન્દ્રના મહાન શત્રુ વિશે વાત કરી.
પ્રદાસ્યામ્યહમેતેન કિન્ત્વેતત્ક્રિયતાં શુભે। આપસ્તંબીં તુ કૃત્વેષ્ટિં પુત્રીયામદ્ય સુસ્તનિ
'હું તને આ વર્તમાન આપીશ,' એમ કશ્યપે કહ્યું, 'પણ હવે શું કરવું જોઈએ, હે શુભે? આજે તું આપસ્તંભી વિધિ અને પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કર.'
વિધાસ્યામિ તતો ગર્ભં સ્પૃષ્ટ્વાહં તે સ્તનૌ શુભે। ભવિષ્યતિ શુભો ગર્ભો દેવિ શક્રનિષૂદનઃ
'પછી હું તારા સ્તનો સ્પર્શ કરીને ગર્ભ સ્થાપીશ, હે શુભે. એ ગર્ભ શુભ હશે અને ઇન્દ્રનો વિનાશક થશે, હે દેવી.'
આપસ્તંબીં તતશ્ચક્રે પુત્રેષ્ટિં દ્રવિણાધિકામ્। ઇંદ્રશત્રોભવસ્વેતિ જુહાવ ચ હવિસ્ત્વરન્
પછી તેણે આપસ્તંભી વિધિ અને ધન-સંપન્ન પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કર્યો. કશ્યપે ઉત્સાહપૂર્વક હવનમાં આહુતિ આપી: 'ઇન્દ્રનો શત્રુ બન.'