આમંત્રણા મંત્રિતાનાં સર્વેષાં માનના કૃતા। એક એવાત્ર ભગવાન્પતિર્મે ન સમાગતઃ
જેને બોલાવ્યા અને સલાહ લીધી, એ સૌને આદર આપ્યો છે; પણ અહીં મારા પતિ માત્ર આવ્યા નથી.
વિના તેન ત્વિદં સર્વં શૂન્યવત્પ્રતિભાતિ મે। મન્યે ચાહં તુ ભવતા પતિર્મે ન નિમંત્રિતઃ
તેમના વિના આ બધું મને ખાલી લાગે છે; હું તો માનું છું કે તમે મારા પતિને બોલાવ્યા જ નથી.
વિસ્મૃતસ્તે ભવેન્નૂનં સર્વં શંસતુ મે ભવાન્। પુલસ્ય ઉવાચ। તસ્યાસ્તદુક્તં વચનં શ્રુત્વા દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ
નક્કી તમે તેમને ભૂલી ગયા છો; કૃપા કરીને બધું મને કહો. પુલસ્ત્યે કહ્યું: તેનું વચન સાંભળી દક્ષ પ્રજાપતિ—
પતિસ્નેહ સમાયુક્તાં પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસીમ્। અંકમારોપ્ય તાં બાલાં સાધ્વીં પતિપરાયણામ્
પતિપ્રેમથી ભરપૂર, પોતાના પ્રાણથી પણ વધારે પ્રેમાળ, એ સાધ્વી અને પતિપરાયણ બાળાને દક્ષે ગોદમાં બેઠાડી—
પતિવ્રતાં મહાભાગાં પતિપ્રિયહિતૈષિણીમ્। પ્રાહ ગંભીરભાવેન શૃણુ વત્સે યથાતથમ્
પતિવ્રતા, મહાભાગ્યવતી અને પતિપ્રિય હિતેચ્છુકને, દક્ષે ગંભીર સ્વરે કહ્યું: 'મારા વત્સે, સાચું સાંભળ.'
યેનાદ્ય કારણેનેહ પતિસ્તે ન નિમંત્રિતઃ। કપાલપાત્રધૃક્ચર્મી ભસ્માવૃત તનુસ્તથા
આજે તારા પતિને અહીં કેમ બોલાવ્યા નથી, એનું કારણ એ છે: તે ખોપરીનું પાત્ર ધરાવે છે, ચામડું પહેરે છે, અને આખું શરીર ભસ્મથી ઢંકાયેલું છે—
શૂલી મુણ્ડી ચ નગ્નશ્ચ શ્મશાને રમતે સદા। વિભૂત્યાઙ્ગાનિ સર્વાણિ પરિમાર્ષ્ટિ ચ નિત્યશઃ
ત્રિશૂલધારી, મુંડમાળ, નગ્ન, હંમેશા શમશાનમાં વિહાર કરે છે; સતત ભસ્મથી શરીરને લપેટે છે—
વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો હસ્તિચર્મપરિચ્છદઃ। કપાલમાલં શિરસિ ખટ્વાગં ચ કરે સ્થિતં
વાઘની ખાલ પહેરે છે, હાથીની ચામડીનો શણગાર છે, માથા પર ખોપરીમાળ છે, હાથમાં ખટ્વાંગ છે—
કટ્યાં વૈ ગોનસં બધ્વા લિંગેઽસ્થ્નાં વલયં તથા। પન્નગાનાં તુ રાજાનમુપવીતં ચ વાસુકિમ્
કમરે ગાયના નસ બાંધેલી છે, અંગ પર અસ્થિની વળી છે, અને વસુકિ નાગને ઉપવીત તરીકે ધારણ કરે છે—
કૃત્વા ભ્રમતિ ચાનેન રૂપેણ સતતં ક્ષિતૌ। નગ્ના ગણાઃ પિશાચાશ્ચ ભૂતસંઘા હ્યનેકશઃ
આ રૂપ ધારણ કરી, એ સતત પૃથ્વી પર ફરતો રહે છે; તેના સાથેના ગણા નગ્ન, પિશાચ અને અનેક પ્રકારના ભૂતગણ છે—
ત્રિનેત્રશ્ચ ત્રિશૂલી ચ ગીતનૃત્યરતસ્સદા। કુત્સિતાનિ તથાન્યાનિ સદા તે કુરુતે પતિઃ
ત્રણે આંખો ધરાવે છે, ત્રિશૂલધારી છે, હંમેશા ગીત અને નૃત્યમાં મગ્ન રહે છે; તારો પતિ આવા અનોખા કાર્યો હંમેશા કરે છે—
ત્રપાકરો ભવેન્મહ્યં દેવાનાં સંનિધિઃ કથં। કીદૃક્ચ વસનં તસ્ય કેતનં પ્રતિ નાર્હતિ
એ મારા માટે લાજજનક છે; દેવતાઓ વચ્ચે એ કેવી રીતે રહી શકે? એનું વસ્ત્ર પણ કેવી રીતે છે, એ ઘર માટે યોગ્ય નથી.
એતૈર્દોષૈર્મયા વત્સે લોકાનાં ચૈવ લજ્જયા। નાહ્વાનં તુ કૃતં તસ્ય કારણેન મયા સુતે
આ બધા દોષો અને જગતની શરમને લીધે, બેટી, મેં એના માટે એને બોલાવ્યો નહોતો.
યજ્ઞસ્યાસ્ય સમાપ્તૌ તુ પૂજાં કૃત્વા ત્વયા સહ। આનીય તવ ભર્ત્તારં ત્વયા સહ ત્રિલોચનમ્
આ યજ્ઞ પૂરો થાય પછી, તારી સાથે પૂજા કરીને, હું તારા પતિ ત્રિલોચનને અહીં લાવીશ.
ત્રૈલોક્યસ્યાધિકાં પૂજાં કરિષ્યામિ ચ સત્કૃતૈઃ। એતત્તે સર્વમાખ્યાતં ત્રપાયાઃ કારણં મહત્
ત્રણે લોક કરતાં વધારે માન અને સન્માન હું એને આપીશ; આ બધું મેં તને કહ્યુ એ મારી મોટી શરમનું કારણ છે.
નાત્ર મન્યુસ્ત્વયા કાર્યઃ સર્વઃ સ્વં ભાગમર્હતિ। અન્યજન્મનિ યૈર્યાદૃક્કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્
તારે આ વાતે ગુસ્સો કરવો નહીં; દરેકને પોતાનું ફળ મળે છે. જે સારા કે ખરાબ કામ પેહલા જન્મમાં કર્યા—
ઇહ જન્મનિ તે તાદૃક્પુત્રિકે ભુંજતે ફલમ્। પરિતાપં મા કૃથાસ્ત્વં ફલં ભુંક્ષ્વ પુરાકૃતમ્
એના ફળ તું આ જન્મમાં ભોગવી રહી છે, બેટી. તું દુઃખી ન થા; જે કર્યું તેનું ફળ ભોગવી લે.
શ્રિયં પરગતાં દૃષ્ટ્વા રૂપસૌભાગ્યશોભનામ્। રૂપં ચ કાંતિસૌભાગ્યં રમ્યાણ્યાભરણાનિ ચ
જ્યારે ધન-સંપત્તિ, રૂપ, સૌભાગ્ય અને સુંદર આભૂષણો બીજાને મળે છે—
કુલેમહતિવૈજન્મવપુશ્ચાતીવસુંદરમ્। પૂર્વભાગ્યૈસ્તુ લભ્યંતે નરૈરેતાનિ સુવ્રતે
ઉત્તમ કુળ, સારું જન્મ અને અતિ સુંદર રૂપ—આ બધું સારા કર્મોથી અને સારા વર્તનથી મળે છે, સુવ્રતે.
માત્માનં પરિનિંદેથામાચ ભાગ્યાનિ સુવ્રતે। ફલં ચૈવં વિધિકૃતં દાતું કસ્ય તુ કઃ ક્ષમઃ૫૦ 1.5.
તારે પોતાને દોષ ન આપવો, સુવ્રતે; ભાગ્ય જેવું હોય તેમ મળે છે. જે ફળ વિધિએ આપ્યું છે, એ કોણ બદલી શકે?
નાસ્તિ વૈ બલવાન્કશ્ચિન્નમૂઢો ન ચ પંડિતઃ। પાંડિત્યં ચ બલં ચૈવ જાયતે પૂર્વકર્મણઃ
આ જગતમાં કોઈ સચ્ચે બળવાન નથી, કોઈ મૂર્ખ નથી, કોઈ પંડિત નથી; બુદ્ધિ અને બળ તો પેહલા કર્મોથી જ મળે છે.
એતે દેવા દિવં પ્રાપ્તાઃ શોભમાનાઃ સ્થિતાશ્ચિરમ્। પુણ્યેન તપસા ચૈવ ક્ષેત્રેષુવિવિધેષુચ
આ દેવતાઓએ વિવિધ પવિત્ર સ્થળોએ પુણ્ય અને તપથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો છે અને ત્યાં લાંબા સમયથી તેજથી રહે છે.
યદેભિરાર્જિતં પુણ્યં તસ્યૈતે ફલભાગિનઃ। એવમુક્તા તતઃ સા તુ સતી ભીષ્મરુષાન્વિતા
જે પુણ્ય તેમણે મેળવ્યું છે, એના ફળના ભાગીદાર તેઓ છે. આમ કહેતાં, પછી સતી ભીષ્મા પર ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ.
વિનિંદમાના પિતરં ક્રોધેનારુણિતેક્ષણા। એવમેતદ્યથા તાત ત્વયા ચોક્તં મમાગ્રતઃ
પિતા પર દોષ મૂકતાં, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, એ બોલી: 'હા પિતા, તમે જે કહ્યું એ સાચું છે.'
સર્વો જનઃ પુણ્યભાગી પુણ્યેન લભતે શ્રિયં। પુણ્યેન લભતે જન્મ પુણ્યે ભોગાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ
દરેક માણસે પુણ્યથી સંપત્તિ મેળવે છે; પુણ્યથી જન્મ મળે છે અને ભોગ પણ પુણ્યમાં જ સ્થિર છે.
તદયં જગતામીશઃ સર્વેષામુત્તમોત્તમઃ। સ્થાનાન્યેતાનિ સર્વેષાં દત્તાન્યેતેન ધીમતા
આથી, જગતના સ્વામી, સર્વોથી શ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિથી દરેકને પોતાનું સ્થાન આપ્યું છે.
યે ગુણાસ્તસ્ય દેવસ્ય વક્તું જિહ્વાપિ વેધસઃ। ન શક્તા ખ્યાપને તસ્ય દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ
બ્રહ્માજીની જીભ પણ એ પરમેશ્વરના ગુણો અને મહિમા કહ્યા વગર શક્તિશાળી નથી.
ભસ્માસ્થિ ચ કપાલાનિ શ્મશાને વસતિસ્તથા। ગોનસાદ્યાશ્ચ યે સર્પાઃ સર્વે તે ભૂષણીકૃતાઃ
ભસ્મ, હાડકાં, ખોપરીઓ, શ્મશાનમાં વાસ અને નાગરાજ જેવા સાપ—આ બધું એણે પોતાનું આભૂષણ બનાવ્યું છે.
ભૂતપ્રેતગણાસ્તસ્ય પિશાચા ગુહ્યકાસ્તથા। એષ ધાતા વિધાતા ચ એષ પાલયિતા દિશઃ
ભૂત, પ્રેત, પિશાચ અને ગુહ્યક—આ બધા એના સંગી છે; એ જ સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક અને દિશાઓનો રક્ષક છે.
પ્રસાદેન ચ રુદ્રસ્ય પ્રાપ્તસ્વર્ગઃ પુરંદરઃ। યદિ રુદ્રેસ્તિ દેવત્વં યદિ સર્વગતઃ શિવઃ
રુદ્રની કૃપાથી ઇન્દ્રે સ્વર્ગ મેળવ્યો; જો રુદ્ર દેવ છે, જો શિવ સર્વત્ર વ્યાપક છે—