સર્વાન્દેવાન્શક્રમુખ્યાન્યજ્ઞે દૃષ્ટ્વા સતી શુભા। તદાસાનુનયં વાક્યં પ્રજાપતિમભાષત
યજ્ઞમાં ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને જોઈને, પવિત્ર સતીએ પ્રજાપતિને શાંતિપૂર્વક વાત કરી.
સત્યુવાચ। ઐરાવતં સમારૂઢો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ। પત્ન્યા શચ્યા સહાયાતઃ કૃતાવાસઃ શતક્રતુઃ
સતી બોલી: દેવતાઓના રાજા શતક્રતુ, એઇરાવત પર આરૂઢ થઈ અને પત્ની શચી સાથે અહીં આવીને નિવાસ કર્યો છે.
પાપાનાં યો યમયિતા ધર્મેણાધર્મિણાં પ્રભુઃ। પત્ન્યા ધૂમોર્ણયા સાર્દ્ધમિહાયાતઃ સ દૃશ્યતે
જે પાપીઓને દંડ આપે છે અને અધર્મીઓ પર ધર્મથી શાસન કરે છે, એ ધૂમોર્ણા સાથે અહીં આવ્યો છે અને દેખાઈ રહ્યો છે.
યાદસાં ચ પતિર્દ્દેવો વરુણો લોકભાવનઃ। ગૌર્ય્યા પત્ન્યા સહાયાતઃ પ્રચેતા મંડપે ત્વિહ
જળચર પ્રાણીઓના સ્વામી અને લોકોના સર્જક દેવ વરુણ પણ ગૌરી સાથે અહીં મંડપમાં આવ્યા છે.
સર્વયક્ષાધિપો દેવઃ પુત્રો વિશ્રવસો મુનેઃ। પત્ન્યા ત્વિહ સમાયાતઃ સહ દેવ્યા ધનાધિપઃ
બધા યક્ષોના સ્વામી, વિશ્વરસ મુનિના પુત્ર અને ધનની દેવી સાથે આવેલા ધનના દેવ પણ અહીં છે.
મુખં યઃ સર્વદેવાનાં જંતૂનામુદરે સ્થિતઃ। વેદા યદર્થમુત્પન્નાસ્સોયં યજ્ઞમુપાગતઃ
જેના મુખમાંથી બધા દેવતાઓનું કાર્ય થાય છે અને જેના પેટમાં બધા જીવો વસે છે, જેમના માટે વેદો ઉત્પન્ન થયા, એ યજ્ઞમાં આવ્યા છે.
નિઋતી રાક્ષસેન્દ્રોઽસૌ દિક્પતિત્વે નિયોજિતઃ। સ ચ ત્વિહાગતસ્તાત પત્ન્યા સાર્દ્ધં ક્રતાવિહ
નિૃતિ, રાક્ષસોના રાજા, દિશાઓના રક્ષક તરીકે નિયુક્ત થયા છે; એ પણ પત્ની સાથે, પિતા, અહીં યજ્ઞ માટે આવ્યા છે.
આયુઃપ્રદો જગત્યસ્મિન્બ્રહ્મણા નિર્મિતઃ પુરા। પ્રાણોપાનોવ્યાનઉદાનસ્સમાનાહ્વયસ્તથા
આ જગતમાં આયુષ્ય આપનાર, જે બ્રહ્માએ પ્રાચીન સમયમાં સર્જ્યા, પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, ઉદાન અને સમાન પણ અહીં આવ્યા છે.
એકોનપંચાશત્કેન ગણેન પરિવારિતઃ। યજ્ઞે પ્રજાપતિશ્ચાસૌ વાયુર્દેવઃસમાગતઃ
ઉનપચાસ (ઊનપચાસ) સભ્યોના સમૂહથી ઘેરાયેલા પ્રજાપતિ અને વાયુદેવ પણ યજ્ઞમાં આવ્યા છે.
દ્વાદશાત્મા ગ્રહાધ્યક્ષઃચક્ષુષી જગતસ્ત્વિહ। પાતિ વૈ ભુવનં સર્વં દેવાનાં યઃ પરાયણઃ
બાર સ્વરૂપ ધરાવનાર, ગ્રહોના અધ્યક્ષ, જગતના નેત્ર, જે સર્વ ભૂવનનું રક્ષણ કરે છે અને દેવતાઓનો આશ્રય છે, એ અહીં ઉપસ્થિત છે.
આયુષશ્ચ વનાનાં ચ દિવસાનાં પતિર્હિ યઃ। સંજ્ઞા પતિરિહાયાતો ભાસ્કરો લોકપાવનઃ
જે આયુષ્ય, વનો અને દિવસોનો સ્વામી છે, નામનો પણ સ્વામી છે, એ લોકપાવન ભાસ્કર અહીં આવ્યા છે.
અત્રિવંશસમુદ્ભૂતો દ્વિજરાજો મહાયશાઃ। નયનાનંદજનનો લોકનાથો ધરાતલે
અત્રિ વંશમાં જન્મેલા, મહાન યશસ્વી દ્વિજરાજ, ધરતી પર લોકનાથ અને સૌને આનંદ આપનાર પણ અહીં ઉપસ્થિત છે.
ઓષધીનાં પતિશ્ચાપિ વીરુધામપિ સર્વશઃ। ઉડુનાથઃ સપત્નીક ઇહાયાતઃ શશી તવ
ઓષધિઓ અને બધી વનસ્પતિઓના સ્વામી, તારાઓના રાજા, શશી પણ પોતાની પત્ની સાથે, હે મહાન, અહીં આવ્યા છે.
વસવોષ્ટૌ સમાયાતા અશ્વિનૌ ચ સમાગતૌ। વૃક્ષો વનસ્પતિશ્ચાપિ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ
આઠ વસુઓ આવ્યા છે, બંને અશ્વિનીકુમારો પણ આવ્યા છે; વૃક્ષ અને વનસ્પતિના સ્વામી, તથા ગંધર્વ અને અપ્સરાઓના સમૂહ પણ આવ્યા છે.
વિદ્યાધરા ભૂતસંઘા વેતાલા યક્ષરાક્ષસાઃ। પિશાચાશ્ચોગ્રકર્માણસ્તથાન્યે જીવહારકાઃ
વિદ્યાધર, ભૂતગણ, વેતાળ, યક્ષ, રાક્ષસ, પિશાચ અને બીજા અનેક જીવહરણારા—all એ લોકો—
નદ્યો નદાઃ સમુદ્રાશ્ચ દ્વીપાશ્ચ સહ પર્વતૈઃ। ગ્રામ્યારણ્યાશ્ચ પશવો યદિઙ્ગં યચ્ચ નેઙ્ગતિ
નદીઓ, નાળાઓ, સમુદ્રો, દ્વીપો અને પર્વતો સાથે; ઘરનાં અને જંગલનાં પશુઓ, જે ચાલે છે અને જે અચળ છે—
કશ્યપો ભગવાનત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચાપરૈઃ સહ। પુલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચૈવ સનકાદ્યા મહર્ષયઃ
કશ્યપ, પૂજ્ય અત્રિ, વસિષ્ઠ અને બીજા મહર્ષિઓ; પુલસ્ત્ય, પુલહ અને સનકાદિ મહાન ઋષિઓ—
પુણ્યા રાજર્ષયશ્ચૈવ પૃથિવ્યાં યે ચ પાર્થિવાઃ। વર્ણાશ્ચાશ્રમિણશ્ચૈવ સર્વે યે કર્મકારિણઃ
પુણ્યશાળી રાજર્ષિઓ અને પૃથ્વી પરના બધા રાજાઓ; ચાર વર્ણો અને આશ્રમવાસીઓ, બધા કર્મકાંડી લોકો—
કિમત્ર બહુનોક્તેન બ્રાહ્મી સૃષ્ટિરિહાગતા। ભગિન્યો ભાગિનેયાશ્ચ ભગિનીપતયસ્ત્વિમે
અહીં વધુ શું કહેવું? બ્રહ્માની સમગ્ર સૃષ્ટિ અહીં આવી છે: બહેનો, ભાણેજ અને બહેનના પતિઓ પણ.
સ્વભાર્યાસહિતાઃ સર્વે સપુત્રાસ્સહ બાંધવાઃ। ત્વયા સમર્ચિતાઃ સર્વે દાનમાનપરિગ્રહૈઃ
તમારા દ્વારા સૌને, તેમની પત્ની, પુત્ર અને બાંધવો સાથે, દાન, માન અને આદરથી સન્માન મળ્યો છે.
આમંત્રણા મંત્રિતાનાં સર્વેષાં માનના કૃતા। એક એવાત્ર ભગવાન્પતિર્મે ન સમાગતઃ
જેને બોલાવ્યા અને સલાહ લીધી, એ સૌને આદર આપ્યો છે; પણ અહીં મારા પતિ માત્ર આવ્યા નથી.
વિના તેન ત્વિદં સર્વં શૂન્યવત્પ્રતિભાતિ મે। મન્યે ચાહં તુ ભવતા પતિર્મે ન નિમંત્રિતઃ
તેમના વિના આ બધું મને ખાલી લાગે છે; હું તો માનું છું કે તમે મારા પતિને બોલાવ્યા જ નથી.
વિસ્મૃતસ્તે ભવેન્નૂનં સર્વં શંસતુ મે ભવાન્। પુલસ્ય ઉવાચ। તસ્યાસ્તદુક્તં વચનં શ્રુત્વા દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ
નક્કી તમે તેમને ભૂલી ગયા છો; કૃપા કરીને બધું મને કહો. પુલસ્ત્યે કહ્યું: તેનું વચન સાંભળી દક્ષ પ્રજાપતિ—
પતિસ્નેહ સમાયુક્તાં પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસીમ્। અંકમારોપ્ય તાં બાલાં સાધ્વીં પતિપરાયણામ્
પતિપ્રેમથી ભરપૂર, પોતાના પ્રાણથી પણ વધારે પ્રેમાળ, એ સાધ્વી અને પતિપરાયણ બાળાને દક્ષે ગોદમાં બેઠાડી—
પતિવ્રતાં મહાભાગાં પતિપ્રિયહિતૈષિણીમ્। પ્રાહ ગંભીરભાવેન શૃણુ વત્સે યથાતથમ્
પતિવ્રતા, મહાભાગ્યવતી અને પતિપ્રિય હિતેચ્છુકને, દક્ષે ગંભીર સ્વરે કહ્યું: 'મારા વત્સે, સાચું સાંભળ.'
યેનાદ્ય કારણેનેહ પતિસ્તે ન નિમંત્રિતઃ। કપાલપાત્રધૃક્ચર્મી ભસ્માવૃત તનુસ્તથા
આજે તારા પતિને અહીં કેમ બોલાવ્યા નથી, એનું કારણ એ છે: તે ખોપરીનું પાત્ર ધરાવે છે, ચામડું પહેરે છે, અને આખું શરીર ભસ્મથી ઢંકાયેલું છે—
શૂલી મુણ્ડી ચ નગ્નશ્ચ શ્મશાને રમતે સદા। વિભૂત્યાઙ્ગાનિ સર્વાણિ પરિમાર્ષ્ટિ ચ નિત્યશઃ
ત્રિશૂલધારી, મુંડમાળ, નગ્ન, હંમેશા શમશાનમાં વિહાર કરે છે; સતત ભસ્મથી શરીરને લપેટે છે—
વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનો હસ્તિચર્મપરિચ્છદઃ। કપાલમાલં શિરસિ ખટ્વાગં ચ કરે સ્થિતં
વાઘની ખાલ પહેરે છે, હાથીની ચામડીનો શણગાર છે, માથા પર ખોપરીમાળ છે, હાથમાં ખટ્વાંગ છે—
કટ્યાં વૈ ગોનસં બધ્વા લિંગેઽસ્થ્નાં વલયં તથા। પન્નગાનાં તુ રાજાનમુપવીતં ચ વાસુકિમ્
કમરે ગાયના નસ બાંધેલી છે, અંગ પર અસ્થિની વળી છે, અને વસુકિ નાગને ઉપવીત તરીકે ધારણ કરે છે—
કૃત્વા ભ્રમતિ ચાનેન રૂપેણ સતતં ક્ષિતૌ। નગ્ના ગણાઃ પિશાચાશ્ચ ભૂતસંઘા હ્યનેકશઃ
આ રૂપ ધારણ કરી, એ સતત પૃથ્વી પર ફરતો રહે છે; તેના સાથેના ગણા નગ્ન, પિશાચ અને અનેક પ્રકારના ભૂતગણ છે—