ત્વન્મુખાદ્બ્રાહ્મણા જાતાસ્ત્વત્તઃ ક્ષત્રમજાયત। વૈશ્યાસ્તવોરુજાઃ શૂદ્રાસ્તવ પદ્ભ્યાં સમુદ્ગતાઃ
તારા મોઢામાંથી બ્રાહ્મણો જન્મ્યા, તારા પરથી ક્ષત્રિયો ઉત્પન્ન થયા; વૈશ્યો તારા જાંઘમાંથી આવ્યા અને શૂદ્રો તારા પગમાંથી બહાર પડ્યા.
અક્ષ્ણોઃ સૂર્યોનિલઃ શ્રોત્રાચ્ચંદ્રમા મનસસ્તવ। પ્રાણોંતઃ સુષિરાજ્જાતો મુખાદગ્નિરજાયત
તારી આંખોમાંથી સૂર્ય, કાનમાંથી ચંદ્ર, મનમાંથી પવન અને મોઢામાંથી અગ્નિ જન્મ્યો.
નાભિતો ગગનં દ્યૌશ્ચ શિરસઃ સમવર્ત્તત। દિશઃ શ્રોત્રાત્ક્ષિતિઃ પદ્ભ્યાં ત્વત્તઃ સર્વમભૂદિદમ્
તારા નાભિમાંથી આકાશ, માથામાંથી સ્વર્ગ, કાનમાંથી દિશાઓ અને પગમાંથી પૃથ્વી ઉત્પન્ન થઈ; આ બધું તારા પરથી જ સર્જાયું છે.
ન્યગ્રોધઃ સુમહાનલ્પે યથા બીજે વ્યવસ્થિતઃ। સસર્જ્જ વિશ્વમખિલં બીજભૂતે તથા ત્વયિ
જેમ નાનકડા બીજમાં મોટું વટવૃક્ષ છુપાયેલું હોય છે, તેમ તું બીજરૂપ બની આખું વિશ્વ સર્જ્યું છે.
બીજાંકુરસમુદ્ભૂતો ન્યગ્રોધઃ સમુપસ્થિતઃ। વિસ્તારં ચ યથા યાતિ ત્વત્તઃ સૃષ્ટૌ તથા જગત્
વટવૃક્ષ બીજના અંકુરમાંથી ઉગે છે અને ફેલાય છે; એ જ રીતે, જગત તારી સર્જનાથી વિસ્તરે છે.
યથા હિ કદલી નાન્યા ત્વક્પત્રેભ્યોઽભિદૃશ્યતે। એવં વિશ્વમિદં નાન્યત્ત્વત્સ્થમીશ્વર દૃશ્યતે
જેમ કેળાનું વૃક્ષ તેની છાલ અને પાંદડાથી અલગ દેખાતું નથી, તેમ હે ઈશ્વર, આ જગત તારા વિના જુદું દેખાતું નથી.
હ્લાદિની ત્વયિ શક્તિસ્સા ત્વય્યેકા સહભાવિની। હ્લાદતાપકરીમિશ્રા ત્વયિ નો ગુણવર્જિતે
એ આનંદદાયી શક્તિ તારી અંદર છે, તારી સાથે એકરૂપ છે; સુખ-દુઃખ સાથે મળીને પણ એ તારી અંદર જ છે, કેમ કે તું બધા ગુણોથી રહિત છે.
પૃથગ્ભૂતૈકભૂતાય સર્વભૂતાય તે નમઃ। વ્યક્તં પ્રધાનં પુરુષો વિરાટ્સમ્રાટ્તથા ભવાન્
જે સર્વથી જુદા અને એકરૂપ છે, સર્વના સ્વરૂપ છે, એવા તને વંદન છે; તું પ્રગટ, મૂળ પ્રકૃતિ, પુરુષ અને વિશ્વના રાજા છે.
સર્વસ્મિન્સર્વભૂતસ્ત્વં સર્વઃ સર્વસ્વરૂપધૃક્। સર્વં ત્વત્તઃ સમુદ્ભૂતં નમઃ સર્વાત્મને તતઃ
તમે દરેક જીવમાં રહેલા છો, તમે બધું જ છો, દરેક સ્વરૂપ ધારણ કરો છો; બધું તમારામાંથી ઉત્પન્ન થયું છે—તમને, સર્વના આત્મા, વંદન છે.
સર્વાત્મકોસિ સર્વેશ સર્વભૂતસ્થિતો યતઃ। કથયામિ તતઃ કિં તે સર્વં વેત્સિ હૃદિસ્થિતં
તમે સર્વના આત્મા અને સર્વના સ્વામી છો, દરેક જીવમાં વસો છો; એટલે મને શું કહેવું છે? તમે તો હૃદયમાં રહેલા બધું જાણો છો.
યો મે મનોરથો દેવ સફલઃ સ ત્વયા કૃતઃ। તપ્તં સુતપ્તં સફલં યદ્દૃષ્ટોસિ જગત્પતે
હે ભગવાન, મારી ઇચ્છા તમારી કૃપાથી પૂર્ણ થઈ છે; મેં જે તપ કર્યું તે સફળ અને સાર્થક થયું, કેમ કે હે જગતના સ્વામી, મેં તમને જોઈ લીધા.
બ્રહ્મોવાચ। તપસસ્તત્ફલં પુત્ર યદ્દૃષ્ટોહં ત્વયાધુના। મદ્દર્શનં હિ વિફલં નારદેહ ન જાયતે
બ્રહ્માએ કહ્યું: બેટા, તું જે તપ કર્યું તેનું ફળ એ છે કે આજે તું મને જોઈ શક્યો છે; હે નારદ, મારું દર્શન ક્યારેય વ્યર્થ થતું નથી.
વરં વરય તસ્માત્ત્વં યથાભિમતમાત્મનઃ। સર્વં સંપદ્યતે તાત મયિ દૃષ્ટિપથં ગતે
એટલે, તું મનગમતો વર માંગ; બેટા, જ્યારે હું તારી નજરે ચડું ત્યારે બધું શક્ય બને છે.
નારદ ઉવાચ। ભગવન્સર્વભૂતેશ સર્વસ્યાસ્તે ભવાન્હૃદિ। કિમજ્ઞાતં તવ સ્વામિન્મનસા યન્મયેપ્સિતમ્
નારદે કહ્યું: હે ભગવાન, સર્વ જીવના સ્વામી, તમે તો દરેકના હૃદયમાં રહો છો; હે સ્વામી, એવું શું છે જે તમને ખબર નથી અને હું મનમાં ઈચ્છું છું?
કૃતા ત્વયા યથા સૃષ્ટિર્મયા દૃષ્ટા તથા વિભો। તેન મે કૌતુકં જાતં દૃષ્ટ્વા દેવર્ષિદાનવાન્
હે મહાન, તમે જે રીતે સૃષ્ટિ કરી તે મેં જોઈ છે; દેવ, ઋષિ અને દાનવોને જોઈને મને નવાઈ લાગી છે.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। નારદસ્ય પિતા તુષ્ટો બ્રહ્મા દેવો દિવસ્પતિઃ। નારદાય વરં પ્રાદાદૃષીણામુત્તમો ભવાન્
પુલસ્ત્યે કહ્યું: બ્રહ્મા દેવ, સ્વર્ગના સ્વામી, પોતાના પુત્ર નારદ પર પ્રસન્ન થયા; તેમણે નારદને શ્રેષ્ઠ ઋષિનો વરદાન આપ્યો.
ભવિતા મત્પ્રસાદેન કલિકેલિકથાપ્રિયઃ। ગતિશ્ચ તેઽપ્રતિહતા દિવિ ભૂમૌ રસાતલે
મારી કૃપાથી, તું કળિયુગની રમૂજી વાર્તાઓમાં રસ લેશે; સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળમાં તારી અવરજવર અવરોધરહિત રહેશે.
યજ્ઞોપવીતસૂત્રેણ યોગપટ્ટાવલંબિકા। છત્રિકા ચ તથા વીણા અલંકારાય તેનઘ
યજ્ઞોપવીત, યોગપટ્ટા, છત્રી અને વીણા—આ બધું તારા શણગાર બનશે, હે નિર્દોષ.
વિષ્ણોઃ સમીપે રુદ્રસ્ય તથા શક્રસ્ય નારદ। દ્વીપેષુ પાર્થિવાનાં તુ સદા પ્રીતિં ચ લપ્સ્યસે
હે નારદ, તું વિષ્ણુ, રુદ્ર, ઇન્દ્ર અને દ્વીપોના રાજાઓની નજીક હંમેશા પ્રેમ પામશે.
વર્ણાનાં તુ ભવાન્શાસ્તાવરોદત્તોમયાતવ। તિષ્ઠ પુત્ર યથાકામં સેવ્યમાનઃ સુરૈર્દ્દિવિ
તું વર્ણોના ગુરુ બનશે, એ હું નિર્ધારિત કરું છું; બેટા, સ્વર્ગમાં દેવતાઓ તારી સેવા કરે તેમ, તું મનગમતું રહે.
ભીષ્મ ઉવાચ। કથં સતી દક્ષસુતા દેહં ત્યક્તવતી શુભા। દક્ષયજ્ઞસ્તુ રુદ્રેણ વિધ્વસ્તઃ કેન હેતુના
ભીષ્મએ કહ્યું: હે શુભે, સતી, દક્ષની દીકરીએ પોતાનું શરીર કેમ ત્યાગ્યું? અને રુદ્રે દક્ષનો યજ્ઞ કયા કારણથી નાશ કર્યો?
એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્કથં દેવો મહેશ્વરઃ। જગામાથ ક્રોધવશં ત્રિપુરારિર્મહાયશાઃ
હે બ્રહ્મન, મને આ જાણવાની ઉત્સુકતા છે: મહેશ્વર, ત્રિપુરાના દુશ્મન, એવા મહાન દેવને ગુસ્સો કેમ આવ્યો?
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। ગંગાદ્વારે પુરા ભીષ્મ દક્ષો યજ્ઞમથારભત્। તત્ર દેવાસુરગણાઃ પિતરોથ મહર્ષયઃ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: ભીષ્મ, ગંગાના તટે એક વખત દક્ષે યજ્ઞ શરૂ કર્યો; ત્યાં દેવો, દાનવો, પિતૃઓ અને મહર્ષિઓ એકત્ર થયા.
સમાજગ્મુર્મુદાયુક્તાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ। નાગા યક્ષાઃ સુપર્ણાશ્ચ વીરુદોષધયસ્તથા
બધા દેવો, ઇન્દ્ર સહિત, આનંદથી ત્યાં આવ્યા; નાગો, યક્ષો, સુપર્ણો તથા વનસ્પતિઓ અને ઔષધિઓ પણ આવ્યા.
કશ્યપો ભગવાનત્રિઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ। પ્રચેતસોંગિરાશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ મહાતપાઃ
કશ્યપ, પૂજ્ય અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, પ્રચેતસ, અંગિરા અને મહાન તપસ્વી વસિષ્ઠ પણ હાજર હતા.
તત્ર વેદીં સમાં કૃત્વા ચાતુર્હોત્રં ન્યવેશયત્। હોતા વસિષ્ઠસ્તત્રાસીદંગિરાધ્વર્યુસત્તમઃ
ત્યાં સમાન યજ્ઞવેદી બનાવી, ચાર યજ્ઞાગ્નિ સ્થાપ્યા; વસિષ્ઠ હોતૃ બન્યા અને અંગિરા શ્રેષ્ઠ અધ્વર્યુ હતા.
બૃહસ્પતિરથોદ્ગાતા બ્રહ્મા વૈ નારદસ્તથા। યજ્ઞકર્મપ્રવૃત્તૌ તુ હૂયમાનેષુ ચાગ્નિષુ
બૃહસ્પતિ, પછી ઉદગાતા, બ્રહ્મા અને નારદ પણ યજ્ઞકર્મમાં હાજર હતા, જ્યારે અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરવામાં આવી રહ્યા હતા.
આગતા વસવઃ સર્વ આદિત્યા દ્વાદશૈવ તુ। અશ્વિનૌ મરુતશ્ચૈવ મનવશ્ચ ચતુર્દશ
બધા વસુઓ, બાર એ આદિત્યો, બંને અશ્વિનીકુમારો, મારુતો અને ચૌદ મનુઓ પણ ત્યાં આવ્યા.
એવં યજ્ઞે પ્રવૃત્તે તુ હૂયમાનેષુ ચાગ્નિષુ। વિભૂતિં તાં પરાં તત્ર ભક્ષ્યભોજ્યકૃતાં શુભામ્
આ રીતે યજ્ઞ ચાલુ રહ્યો અને અગ્નિમાં આહુતિ આપવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે ત્યાં ઉત્તમ અને શુભ ભોજન તથા વિવિધ વ્યંજનોથી ભરપૂર સમૃદ્ધિ દેખાઈ.
આલોક્ય સર્વતો ભૂમિં સમંતાદ્દશયોજનમ્। મહાવેદી કૃતા તત્ર સર્વૈસ્તત્ર સમન્વિતૈઃ
દસ યોજન જેટલી આસપાસની જમીન જોઈને, ત્યાં બધાના સહકારથી એક વિશાળ યજ્ઞવેદી તૈયાર કરવામાં આવી.