શરણ્યં શરણં ચ ત્વામાહુઃ સેન્દ્રા મહર્ષયઃ । ઋક્સામશ્રેષ્ઠો વેદાત્મા શતજિહ્વો મહર્ષયઃ
ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ તથા મહર્ષિઓ તમને શરણ અને આશ્રય કહે છે; તમે ઋગ અને સામમાં શ્રેષ્ઠ, વેદરૂપ, શતજીહ્વા, હે મહર્ષિ.
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોંકારઃ પરંતપઃ । શતધન્વા વસુઃ પૂર્વં વસૂનાં ત્વં પ્રજાપતિઃ
તમે યજ્ઞ છો, વષટકાર છો, ઓમકાર છો, દુશ્મનોને દમન કરનાર છો; તમે શતધન્વા, પહેલાના વસુ, અને વસુઓમાં પ્રજાપતિ છો.
ત્રયાણામપિ લોકાનાં આદિકર્તા સ્વયંપ્રભુઃ । રુદ્રાણામષ્ટમો રુદ્રઃ સાધ્યાનામપિ પંચમઃ
ત્રણે લોકના શરૂઆતના સર્જનહાર, સ્વયં પ્રકાશમાન સ્વામી છો; રુદ્રોમાં આઠમા રુદ્ર અને સાધ્યોમાં પાંચમા છો.
આશ્વિનૌ ચાપિ કર્ણૌ તે સૂર્યચંદ્રૌ ચ ચક્ષુષી । અંતે ચાદૌ ચ મધ્યે ચ દૃશ્યસે ત્વં પરંતપઃ
આશ્વિનીકુમાર તમારા કાન છે, સૂર્ય અને ચંદ્ર તમારી આંખો છે; અંતે, શરૂઆતમાં અને વચ્ચે પણ તમે જ દેખાવ છો, હે દુશ્મનોને દમન કરનાર.
પ્રભવો નિધનં ચાસ્ય ન વિદુઃ કો ભવાનિતિ । દૃશ્યસે સર્વલોકેષુ ગોષુ ચ બ્રહ્મણેષુ ચ
તમારું આરંભ કે અંત કોઈ જાણતું નથી, અને તમે કોણ છો એ પણ કોઈ સમજે નહીં; છતાં તમે બધા લોકોમાં, ગાયોમાં અને બ્રાહ્મણોમાં દેખાવ છો.
દિક્ષુ સર્વાસુ ગગને પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ । સહસ્રનયનઃ શ્રીમાઞ્છતશીર્ષઃ સહસ્રપાત્
તમારી હાજરી દરેક દિશામાં, આકાશમાં, પર્વતો પર અને ગુફાઓમાં છે; તમે હજારો આંખો ધરાવનાર, શોભાયમાન, સો માથા અને હજારો પગ ધરાવનાર રૂપે દેખાવ છો.
ત્વં ધારયસિ ભૂતાનિ વસુધાં ચ સપર્વતામ્ । અંતઃપૃથિવ્યાં સલિલે સર્વસત્વમહોરગઃ
તમે બધા જીવો અને પર્વતો સહિતની ધરતીને ધારણ કરો છો; ધરતીની અંદર અને જળમાં, તમે બધા જીવજંતુઓમાં મહાન સાપ રૂપે રહો છો.
ત્રીંલ્લોકાન્ધારયન્નાસ્તે દેવગંધર્વદાનવાન્ । અહં તે હૃદયં રામ જિહ્વા દેવી સરસ્વતી
તમે ત્રણેય લોક, દેવ, ગંધર્વ અને દાનવોને ધારણ કરો છો; હે રામ, હું તમારું હૃદય છું અને દેવી સરસ્વતી તમારી જીભ છે.
દેવા રોમાણિ ગાત્રેષુ નિર્મિતાસ્તે સ્વમાયયા । નિમિષસ્તે સ્મૃતા રાત્રિરુન્મેષો દિવસસ્તથા
દેવતાઓ તમારા શરીરનાં વાળ છે, જે તમારી માયાથી સર્જાયા છે; તમારી આંખો બંધ થવી રાત્રિ કહેવાય છે અને ખૂલવી દિવસ કહેવાય છે.
સંસ્કારસ્તે ભવેદ્દેહો ન તદસ્તિ વિના ત્વયા । જગત્સર્વં શરીરે તત્સ્થૈર્યં ચ વસુધાતલમ્
પવિત્ર સંસ્કારોથી તમારું શરીર બનેલું છે; તમારી વિના કંઈયું નથી. આખું જગત તમારા શરીરમાં વસે છે અને ધરતીની સ્થિરતા પણ તમારી છે.
અગ્નિઃ કોપઃ પ્રસાદસ્તે શેષઃ શ્રીમાંશ્ચ લક્ષ્મણઃ । ત્વયા લોકાસ્ત્રયઃ ક્રાંતાઃ પુરાણૈર્વિક્રમૈસ્ત્રિભિઃ
તમારો ક્રોધ અગ્નિ છે, કૃપા પણ તમારી છે, અને લક્ષ્મણ એ શેષ છે, જે તેજસ્વી છે; તમારી દ્વારા ત્રણેય લોક ત્રણ પ્રાચીન પગલાંથી વિહરાયા હતા.
ત્વયેંદ્રશ્ચ કૃતો રાજા બલિર્બદ્ધો મહાસુરઃ । લોકાન્સંહૃત્ય કાલસ્ત્વં નિવેશ્યાત્મનિ કેવલમ્
તમારી દ્વારા ઇન્દ્રને રાજા બનાવાયો અને મહાન અસુર બલિને બાંધવામાં આવ્યો; બધા લોકોએ સંહર્યા પછી, તમે જ સમય રૂપે સ્વયંમાં સ્થિર રહો છો.
કરોષ્યેકાર્ણવં ઘોરં દૃશ્યાદૃશ્યે ચ નાન્યથા । ત્વયા સિંહવપુઃ કૃત્વા પરમં દિવ્યમુત્તમમ્
તમે ભયાનક એકમાત્ર મહાસાગર સર્જો છો, જે દેખાય અને ન દેખાય એમ બંને છે; તમે સિંહનું રૂપ ધારણ કરીને સર્વોચ્ચ દિવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
ભયદઃ સર્વભૂતાનાં હિરણ્યકશિપુર્હતઃ । ત્વમશ્વવદનો ભૂત્વા પાતાલતલમાશ્રિતઃ
તમે બધા જીવોમાં ભય પેદા કરો છો અને હિરણ્યકશિપુને સંહાર્યો; ઘોડાની માથાવાળું રૂપ ધારણ કરીને પાતાળના તળે પ્રવેશ કર્યો.
સંહૃતં પરમં હવ્યં રહસ્યં વૈ પુનઃ પુનઃ । યત્પરં શ્રૂયતે જ્યોતિર્યત્પરં શ્રૂયતે પરઃ
સર્વોચ્ચ હોમ, રહસ્ય, તમે વારંવાર સંહર્યા છે; જે પરમ પ્રકાશ કહેવાય છે, જે સર્વોચ્ચ કહેવાય છે, એ પણ તમે જ છો.
યત્પરં પરતશ્ચૈ વપરમાત્મેતિ કથ્યતે । પરો મંત્રઃ પરં તેજસ્તમેવ હિ નિગદ્યસે
જે સર્વોચ્ચ છે અને એથી પણ પર છે, તેને પરમ આત્મા કહેવાય છે; સર્વોચ્ચ મંત્ર, સર્વોચ્ચ તેજ—એ બધું તમે જ છો એવું કહેવાય છે.
હવ્યં કવ્યં પવિત્રં ચ પ્રાપ્તિઃ સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ । સ્થિત્યુત્પત્તિવિનાશાંસ્તે ત્વામાહુઃ પ્રકૃતેઃ પરમ્
હોમ, પિતૃઓ માટેનું અર્પણ, પવિત્રતા, સ્વર્ગ અને મોક્ષની પ્રાપ્તી—આ બધું; સર્જન, પાલન અને વિનાશ—લોકો કહે છે કે તમે પ્રકૃતિથી પણ પર છો.
યજ્ઞશ્ચ યજમાનશ્ચ હોતા ચાધ્વર્યુરેવ ચ । ભોક્તા યજ્ઞફલાનાં ચ ત્વં વૈ વેદૈશ્ચ ગીયસે
તમે યજ્ઞ, યજમાન, હોતા અને અધ્વર્યુ છો; યજ્ઞના ફળોના ભોગવટાદાર પણ તમે જ છો, અને વેદોમાં તમારું ગાન થાય છે.
સીતાલક્ષ્મીર્ભવાન્વિષ્ણુર્દેવઃ કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ । વધાર્થં રાવણસ્ય ત્વં પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનુમ્
તમે સીતા, લક્ષ્મી, વિષ્ણુ, કૃષ્ણ અને પ્રજાપતિ છો; રાવણના વિનાશ માટે તમે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
તદિદં ચ ત્વયા કાર્યં કૃતં ધર્મભૃતાં વર । નિહતો રાવણો રામ પ્રહૃષ્ટા દેવતાઃ કૃતાઃ
આ કાર્ય પણ તમે જ કર્યું, હે ધર્મપ્રેમી; રાવણનો સંહાર થયો, હે રામ, અને દેવતાઓ આનંદિત થયા.
અમોઘં દેવવીર્યં તે ન તે મોઘઃ પરાક્રમઃ । અમોઘદર્શનં રામ ન ચ મોઘસ્તવ સ્તવઃ
તમારી દિવ્ય શક્તિ અચૂક છે, તમારો પરાક્રમ ક્યારેય વ્યર્થ નથી; તમારું દર્શન અચૂક છે, હે રામ, અને તમારું સ્તવન ક્યારેય નિષ્ફળ નથી.
અમોઘાસ્તે ભવિષ્યંતિ ભક્તિમંતો નરા ભુવિ । યે ચ ત્વાં દેવ સંભક્તાઃપુરાણં પુરુષોત્તમમ્
જે લોકો ધરતી પર તમને ભક્તિથી ભજે છે, હે દેવ, પ્રાચીન સર્વોચ્ચ પુરુષ, તેમની ભક્તિ ક્યારેય વ્યર્થ નહીં જાય.
ઇમમાર્ષસ્તવં પુણ્યમિતિહાસં પુરાતનમ્ । યે નરાઃ કીર્તયિષ્યંતિ નાસ્તિ તેષાં પરાભવઃ
જે પુરુષો આ પાવન અને પ્રાચીન ક્ષમાસ્તોત્રનું પઠન કરે છે, તેમને ક્યારેય પરાજયનો સામનો કરવો પડતો નથી.
કથમિહ હિ પરાભવં વ્રજેયુઃ પુરુષવરાઃ પુરુષોત્તમે હિ ભક્તાઃ । નહિ જગતિ ચતુર્ભુજપ્રિયાણાં ત્રિદશ ઇહાસ્તિ વરપ્રદો વિશિષ્ટઃ
સર્વોત્તમ ભગવાનના ભક્ત એવા શ્રેષ્ઠ પુરુષો અહીં કઈ રીતે પરાજય પામી શકે? ચાર હાથ ધરાવતા ભગવાનને પ્રિય એવા લોકો માટે દેવોમાંથી કોઈ પણ શ્રેષ્ઠ વરદાન આપનાર નથી.
સ્તોત્રાણાં પ્રવરં સ્તોત્રં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ । ત્રિકાલે યઃ પઠેન્નિત્યં મહાપાતકવાનપિ
મહાન આત્મા રાઘવનું આ સ્તોત્ર સર્વ શ્રેષ્ઠ છે; જે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેને રોજ ત્રણેય સમયે પઢે છે—even જો તે મોટા પાપોથી ભરેલો હોય—
સંધ્યાકાલે દ્વિજશ્રેષ્ઠૈઃ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ । પઠનીયં પ્રયત્નેન ભક્તિભાવેન ચેતસા
સાંજના સમયે અને ખાસ કરીને શ્રાદ્ધ સમયે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આ સ્તોત્ર શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક, પુરુષાર્થપૂર્વક પઢવું જોઈએ.
ઇદં ગોપ્યં હિ પરમં નાખ્યેયં કર્હિચિત્ક્વચિત્ । પઠનાન્મુક્તિમાપ્નોતિ સાત્ત્વતઃ સ ભવેદ્ધ્રુવમ્
આ સર્વોચ્ચ ગુપ્ત રહસ્ય છે, તેને ક્યારેય ક્યાંય પણ ખુલ્લું ન કરવું જોઈએ; જે તેનો પાઠ કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે અને નિશ્ચિતપણે સાત્વિક બને છે.
પ્રથમં પિંડપૂજાંતે બ્રાહ્મણૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ । પઠિતવ્યમિદં સ્તોત્રં શ્રાદ્ધમક્ષયમાપ્નુયાત્
પહેલા પિંડની પૂજા થયા પછી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ આ સ્તોત્રનું પઠન કરવું જોઈએ; આવું કરવાથી શ્રાદ્ધ અક્ષય બની જાય છે.
ઇદં પવિત્રં પરમં જનાનાં મુક્તિદાયકમ્ । લિખિત્વા વૈ ગૃહે યસ્તુ ધારયેત્સુસમાધિના
આ પવિત્ર અને સર્વોચ્ચ સ્તોત્ર લોકોને મુક્તિ આપે છે; જે કોઈ તેને લખીને ઘરમાં એકાગ્રતાપૂર્વક રાખે છે,
આયુઃ શ્રીશ્ચ બલં તસ્ય વૃદ્ધિં યાતિ દિનેદિને । લિખિત્વા બ્રાહ્મણે દદ્યાદ્ધીમાન્યો વૈ કદાચન
તેનું આયુષ્ય, સંપત્તિ અને બળ દિવસે દિવસે વધે છે; અને કોઈ પણ સમયે બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ તેને લખીને બ્રાહ્મણને આપી શકે છે.