ન ગણ્ડિકા સમં તીર્થં ન વ્રતં દ્વાદશીસમમ્ । ન દેવઃ કેશવાદન્યો ભૂયોભૂયો વરાનને
ગંડિકા જેટલું તીર્થ નથી, દ્વાદશી જેટલું વ્રત નથી, અને કેશવ સિવાય બીજો કોઈ દેવ નથી, હે સુંદર મુખવાળી.
ગંડિકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં યે શૃણ્વંતિ નરોત્તમાઃ । ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા વિષ્ણુલોકે હિ યાંતિ તે
જે ઉત્તમ પુરુષો ગંડિકાનું મહાત્મ્ય સાંભળે છે, તેઓ આ દુનિયામાં સુખ ભોગવીને પછી વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે ગંડિકાતીર્થમાહાત્મ્યંનામ પંચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં ઉમાપતિ અને નારદના સંવાદમાં ગંડિકા તીર્થના મહાત્મ્ય નામના પંચોતેરમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
મહાદેવ ઉવાચ- શૃણુ સુંદરિ વક્ષ્યામિ સ્તોત્રં ચાભ્યુદયં તતઃ । યચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે પાપી બ્રહ્મહા નાત્ર સંશયઃ
મહાદેવ બોલ્યા: હે સુંદરિ, સાંભળ, હું તને એક સ્તોત્ર અને તેનો શુભ ફળ કહું છું; એ સાંભળવાથી—even મોટો પાપી કે બ્રાહ્મણહંતક પણ મુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ધાતા વૈ નારદં પ્રાહ તદહં તુ બ્રવીમિ તે । તમુવાચ તતો દેવઃ સ્વયંભૂરમિતદ્યુતિઃ
ધાતા એ નારદને કહ્યું હતું, અને હવે હું તને એ જ કહું છું; પછી પોતે તેજથી ભરપૂર સ્વયંભૂ દેવએ તેને કહ્યું.
પ્રગૃહ્ય રુચિરં બાહું સ્મારયેચ્ચૌર્ધ્વદેહિકમ્ । ભગવાન્નારાયણઃ શ્રીમાન્દેવશ્ચક્રાયુધોહરિઃ
સુંદર બાહુ ઊંચી કરીને, મનુષ્યે પરલોકનું સ્મરણ કરવું જોઈએ; ભગવાન નારાયણ, શ્રીમંત દેવ, ચક્રધારી હરિ.
શાર્ઙ્ગધારી હૃષીકેશઃ પુરાણપુરુષોત્તમઃ । અજિતઃ ખડ્ગભૃજ્જિષ્ણુઃ કૃષ્ણશ્ચૈવ સનાતનઃ
શારંગધારી, હૃષીકેશ, પુરાતન પુરુષોત્તમ, અજિત, ખડગધારી, વિજયી, કૃષ્ણ અને સનાતન.
એકશૃંગો વરાહસ્ત્વં ભૂતભવ્યભવાત્મકઃ । અક્ષરં બ્રહ્મ સત્યં તુ આદૌ ચાંતે ચ રાઘવઃ
તમે એકદાંત વરાહ છો, ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વરૂપ છો; અક્ષર બ્રહ્મ, સત્ય, શરૂઆત અને અંતે રાઘવ છો.
લોકાનાં તુ પરો ધર્મો વિષ્વક્સેનશ્ચતુર્ભુજઃ । સેનાની રક્ષણસ્ત્વં ચ વૈકુંઠસ્ત્વં જગત્પ્રભુઃ
તમે બધા લોકોથી ઊંચો ધર્મ છો, વિશ્વક્ષેન, ચતુર્ભુજ, સેના પ્રમુખ, રક્ષક, વૈકુંઠ અને જગતના સ્વામી છો.
પ્રભવશ્ચાવ્યયસ્ત્વં ચ ઉપેંદ્રો મધુસૂદનઃ । પૃશ્નિગર્ભો ધૃતાર્ચિસ્ત્વં પદ્મનાભો રણાંતકૃત્
તમે પ્રભવ અને અવ્યય છો, ઉપેન્દ્ર, મધુસૂદન, પૃશ્નિગર્ભ, તેજસ્વી, પદ્મનાભ અને શત્રુનો વિનાશક છો.
શરણ્યં શરણં ચ ત્વામાહુઃ સેન્દ્રા મહર્ષયઃ । ઋક્સામશ્રેષ્ઠો વેદાત્મા શતજિહ્વો મહર્ષયઃ
ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ તથા મહર્ષિઓ તમને શરણ અને આશ્રય કહે છે; તમે ઋગ અને સામમાં શ્રેષ્ઠ, વેદરૂપ, શતજીહ્વા, હે મહર્ષિ.
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોંકારઃ પરંતપઃ । શતધન્વા વસુઃ પૂર્વં વસૂનાં ત્વં પ્રજાપતિઃ
તમે યજ્ઞ છો, વષટકાર છો, ઓમકાર છો, દુશ્મનોને દમન કરનાર છો; તમે શતધન્વા, પહેલાના વસુ, અને વસુઓમાં પ્રજાપતિ છો.
ત્રયાણામપિ લોકાનાં આદિકર્તા સ્વયંપ્રભુઃ । રુદ્રાણામષ્ટમો રુદ્રઃ સાધ્યાનામપિ પંચમઃ
ત્રણે લોકના શરૂઆતના સર્જનહાર, સ્વયં પ્રકાશમાન સ્વામી છો; રુદ્રોમાં આઠમા રુદ્ર અને સાધ્યોમાં પાંચમા છો.
આશ્વિનૌ ચાપિ કર્ણૌ તે સૂર્યચંદ્રૌ ચ ચક્ષુષી । અંતે ચાદૌ ચ મધ્યે ચ દૃશ્યસે ત્વં પરંતપઃ
આશ્વિનીકુમાર તમારા કાન છે, સૂર્ય અને ચંદ્ર તમારી આંખો છે; અંતે, શરૂઆતમાં અને વચ્ચે પણ તમે જ દેખાવ છો, હે દુશ્મનોને દમન કરનાર.
પ્રભવો નિધનં ચાસ્ય ન વિદુઃ કો ભવાનિતિ । દૃશ્યસે સર્વલોકેષુ ગોષુ ચ બ્રહ્મણેષુ ચ
તમારું આરંભ કે અંત કોઈ જાણતું નથી, અને તમે કોણ છો એ પણ કોઈ સમજે નહીં; છતાં તમે બધા લોકોમાં, ગાયોમાં અને બ્રાહ્મણોમાં દેખાવ છો.
દિક્ષુ સર્વાસુ ગગને પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ । સહસ્રનયનઃ શ્રીમાઞ્છતશીર્ષઃ સહસ્રપાત્
તમારી હાજરી દરેક દિશામાં, આકાશમાં, પર્વતો પર અને ગુફાઓમાં છે; તમે હજારો આંખો ધરાવનાર, શોભાયમાન, સો માથા અને હજારો પગ ધરાવનાર રૂપે દેખાવ છો.
ત્વં ધારયસિ ભૂતાનિ વસુધાં ચ સપર્વતામ્ । અંતઃપૃથિવ્યાં સલિલે સર્વસત્વમહોરગઃ
તમે બધા જીવો અને પર્વતો સહિતની ધરતીને ધારણ કરો છો; ધરતીની અંદર અને જળમાં, તમે બધા જીવજંતુઓમાં મહાન સાપ રૂપે રહો છો.
ત્રીંલ્લોકાન્ધારયન્નાસ્તે દેવગંધર્વદાનવાન્ । અહં તે હૃદયં રામ જિહ્વા દેવી સરસ્વતી
તમે ત્રણેય લોક, દેવ, ગંધર્વ અને દાનવોને ધારણ કરો છો; હે રામ, હું તમારું હૃદય છું અને દેવી સરસ્વતી તમારી જીભ છે.
દેવા રોમાણિ ગાત્રેષુ નિર્મિતાસ્તે સ્વમાયયા । નિમિષસ્તે સ્મૃતા રાત્રિરુન્મેષો દિવસસ્તથા
દેવતાઓ તમારા શરીરનાં વાળ છે, જે તમારી માયાથી સર્જાયા છે; તમારી આંખો બંધ થવી રાત્રિ કહેવાય છે અને ખૂલવી દિવસ કહેવાય છે.
સંસ્કારસ્તે ભવેદ્દેહો ન તદસ્તિ વિના ત્વયા । જગત્સર્વં શરીરે તત્સ્થૈર્યં ચ વસુધાતલમ્
પવિત્ર સંસ્કારોથી તમારું શરીર બનેલું છે; તમારી વિના કંઈયું નથી. આખું જગત તમારા શરીરમાં વસે છે અને ધરતીની સ્થિરતા પણ તમારી છે.
અગ્નિઃ કોપઃ પ્રસાદસ્તે શેષઃ શ્રીમાંશ્ચ લક્ષ્મણઃ । ત્વયા લોકાસ્ત્રયઃ ક્રાંતાઃ પુરાણૈર્વિક્રમૈસ્ત્રિભિઃ
તમારો ક્રોધ અગ્નિ છે, કૃપા પણ તમારી છે, અને લક્ષ્મણ એ શેષ છે, જે તેજસ્વી છે; તમારી દ્વારા ત્રણેય લોક ત્રણ પ્રાચીન પગલાંથી વિહરાયા હતા.
ત્વયેંદ્રશ્ચ કૃતો રાજા બલિર્બદ્ધો મહાસુરઃ । લોકાન્સંહૃત્ય કાલસ્ત્વં નિવેશ્યાત્મનિ કેવલમ્
તમારી દ્વારા ઇન્દ્રને રાજા બનાવાયો અને મહાન અસુર બલિને બાંધવામાં આવ્યો; બધા લોકોએ સંહર્યા પછી, તમે જ સમય રૂપે સ્વયંમાં સ્થિર રહો છો.
કરોષ્યેકાર્ણવં ઘોરં દૃશ્યાદૃશ્યે ચ નાન્યથા । ત્વયા સિંહવપુઃ કૃત્વા પરમં દિવ્યમુત્તમમ્
તમે ભયાનક એકમાત્ર મહાસાગર સર્જો છો, જે દેખાય અને ન દેખાય એમ બંને છે; તમે સિંહનું રૂપ ધારણ કરીને સર્વોચ્ચ દિવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
ભયદઃ સર્વભૂતાનાં હિરણ્યકશિપુર્હતઃ । ત્વમશ્વવદનો ભૂત્વા પાતાલતલમાશ્રિતઃ
તમે બધા જીવોમાં ભય પેદા કરો છો અને હિરણ્યકશિપુને સંહાર્યો; ઘોડાની માથાવાળું રૂપ ધારણ કરીને પાતાળના તળે પ્રવેશ કર્યો.
સંહૃતં પરમં હવ્યં રહસ્યં વૈ પુનઃ પુનઃ । યત્પરં શ્રૂયતે જ્યોતિર્યત્પરં શ્રૂયતે પરઃ
સર્વોચ્ચ હોમ, રહસ્ય, તમે વારંવાર સંહર્યા છે; જે પરમ પ્રકાશ કહેવાય છે, જે સર્વોચ્ચ કહેવાય છે, એ પણ તમે જ છો.
યત્પરં પરતશ્ચૈ વપરમાત્મેતિ કથ્યતે । પરો મંત્રઃ પરં તેજસ્તમેવ હિ નિગદ્યસે
જે સર્વોચ્ચ છે અને એથી પણ પર છે, તેને પરમ આત્મા કહેવાય છે; સર્વોચ્ચ મંત્ર, સર્વોચ્ચ તેજ—એ બધું તમે જ છો એવું કહેવાય છે.
હવ્યં કવ્યં પવિત્રં ચ પ્રાપ્તિઃ સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ । સ્થિત્યુત્પત્તિવિનાશાંસ્તે ત્વામાહુઃ પ્રકૃતેઃ પરમ્
હોમ, પિતૃઓ માટેનું અર્પણ, પવિત્રતા, સ્વર્ગ અને મોક્ષની પ્રાપ્તી—આ બધું; સર્જન, પાલન અને વિનાશ—લોકો કહે છે કે તમે પ્રકૃતિથી પણ પર છો.
યજ્ઞશ્ચ યજમાનશ્ચ હોતા ચાધ્વર્યુરેવ ચ । ભોક્તા યજ્ઞફલાનાં ચ ત્વં વૈ વેદૈશ્ચ ગીયસે
તમે યજ્ઞ, યજમાન, હોતા અને અધ્વર્યુ છો; યજ્ઞના ફળોના ભોગવટાદાર પણ તમે જ છો, અને વેદોમાં તમારું ગાન થાય છે.
સીતાલક્ષ્મીર્ભવાન્વિષ્ણુર્દેવઃ કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ । વધાર્થં રાવણસ્ય ત્વં પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનુમ્
તમે સીતા, લક્ષ્મી, વિષ્ણુ, કૃષ્ણ અને પ્રજાપતિ છો; રાવણના વિનાશ માટે તમે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
તદિદં ચ ત્વયા કાર્યં કૃતં ધર્મભૃતાં વર । નિહતો રાવણો રામ પ્રહૃષ્ટા દેવતાઃ કૃતાઃ
આ કાર્ય પણ તમે જ કર્યું, હે ધર્મપ્રેમી; રાવણનો સંહાર થયો, હે રામ, અને દેવતાઓ આનંદિત થયા.